I OSK 2754/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia del. WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 141/15 w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 listopada 2014 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 27 maja 2015 r. o sygn. akt I SA/Wa 141/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 listopada 2014 r., nr [..] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że pismem z dnia 26 maja 2014 r. P.P. wystąpiła o przyznanie pomocy materialnej na II, III i IV kwartał 2014 r. obejmującą m.in. zasiłek celowy na zakup leków i leczenia w kwietniu 2014 r. w pełnej wysokości 3.000 zł. Decyzją z dnia 17 czerwca 2014 r. nr [..] Prezydent m.st. Warszawy odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup leków i leczenia w kwietniu 2014 r. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, jak również nie prowadzi własnej działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Organ podniósł, że wnioskodawczyni zajmuje trzy pokojowe mieszkanie wraz z matką i nie wnosi opłat za czynsz, natomiast faktury za energię elektryczną regulowane są przez ośrodek pomocy społecznej w pełnej wysokości. Wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej Prezydent stwierdził, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenie przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Tym samym należało odmówić przyznania zasiłku celowego we wnioskoskowanym zakresie, albowiem wniosek dotyczył miesiąca kwietnia, a został złożony w maju 2014 r. Ostatecznie Prezydent wskazał, że decyzją z dnia 28 marca 2014 r. nr [..] r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na zakup leków i ziół w miesiącu kwietniu 2014 r. Odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2014 r. złożyła P.P.. Decyzją z dnia 27 listopada 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy w dnia 17 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu organ powołując przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazał, że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy finansowej ojca mino, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Kolegium wskazało również, że w miesiącu maju 2014 r. przyznano wnioskodawczyni pomoc finansową w postaci zasiłku celowego w wysokości 43,67 zł na opłacenie energii elektrycznej, zasiłek stały w wysokości 418 zł, zasiłek na zakup żywności w kwocie 130 zł oraz zasiłek celowy na zakup odzieży w wysokości 200 zł. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia z dnia 27 listopada 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P.P.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Sąd I instancji podkreślił również, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jeżeli zatem osobie wnioskującej przysługuje świadczenie w postaci obowiązku alimentacyjnego, to w pierwszej kolejności środki utrzymania powinny pochodzić właśnie z tego źródła. W myśl bowiem art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583) wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Tym samym rezygnacja z ustanowienia alimentów nie może oznaczać, że ciężar utrzymania ma pokrywać państwo w ramach środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Dalej Sąd I instancji wskazał, że skarżąca mieszka w trzypokojowym mieszkaniu wraz z matką, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 maja 2014 r., a także oświadczeń samej skarżącej wynika, że skarżąca nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziców, przy czym swojego ojca nie zna i świadomie rezygnuje z możliwości uzyskania od niego alimentów. skarżąca oświadczyła, że wydaje na leki 600 zł, przy czym w trakcie przedstawiania faktur zakryła nazwy leków stwierdzając, że ośrodek pomocy społecznej nie musi posiadać informacji na temat tych nazw, a do rozliczenia wystarczy przedstawiona faktura zawierająca koszt leków, nr faktury oraz datę wykupionych leków, zaś kwota 2.400 zł stanowi koszt miesięcznej rehabilitacji. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się również kserokopie recept oraz dwóch wycen leków w ramach zapotrzebowania rocznego, w których nazwy leków zostały w części zakryte. W piśmie z dnia 5 czerwca 2014 r. organ informując o przedłużeniu terminu rozpoznania wniosku skarżącej wskazał, że termin zostaje wydłużony do czasu dostarczenia przez skarżącą rozliczenia udzielonej pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu do leków za miesiące styczeń i luty 2014 r. w kwocie po 150 zł. Powyższe wskazuje, że skarżąca nie współpracuje z pracownikami socjalnymi i utrudnia rozliczenia przekazywanych kwot uniemożliwiając weryfikację zasadności i celowości wydatkowanych środków z zaleceniami lekarzy. W odniesieniu do kwoty 2.400 zł na cele rehabilitacyjne należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się korespondencja skarżącej z z Oddziałem Mazowieckim Narodowego Funduszu Zdrowia, z której wynika, że skarżąca ubiega się o zabiegi: technika osteopatii całego narządu ruchu (zabieg 60 minutowy – 8 razy w miesiącu), technik manualnych całego narządu ruchu (zabieg 60 minutowy – 8 razy w miesiącu), masażu leczniczego całego narządu ruchu (zabieg 60 minutowy – 8 razy w miesiącu), akupresura z akupunkturą całego narządu ruchu (zabieg 60 minutowy – 8 razy w miesiącu), gimnastyki w ciepłym basenie pod kierunkiem fizykoterapeuty (zabieg 45 minutowy – 12 razy w miesiącu), ćwiczenia pod kierunkiem lekarza osteopaty (zabieg 60 minutowy – 8 razy w miesiącu). Jednocześnie w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia 5 lutego 2014 r., z którego wynika, że skarżąca wymaga leczenia metodą osteopatii, jednakże brak jest zaleceń co do zakresu oraz intensywności zaleconego leczenia. Brak jest przy tym innych zaświadczeń wskazujących, że skarżąca musi korzystać z rehabilitacji w pozostałym zakresie. Tymczasem zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej. W niniejszej sprawie owo współdziałanie oznacza przedstawienie zaświadczeń lekarskich potwierdzających, że korzystanie z dodatkowych świadczeń poza przyznanymi skarżącej w ramach świadczeń NFZ, miało charakter niezbędnej potrzeby bytowej. Sąd I instancji zauważył również, że w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W tej sytuacji prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie spełnia przesłanki przewidzianej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Sąd podkreślił, że odmowa przyznania ww. świadczenia z pomocy społecznej winna być oceniana również w kontekście faktu, że skarżąca świadomie rezygnuje z możliwości ustanowienia obowiązku alimentacyjnego od jej ojca twierdząc, że "nie chce mieć z nim nic wspólnego". Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła P.P., zaskarżając go w całości zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa procesowego, które miało istotony wpływ na wynik sprawy tj. 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku bezzasadnego uznania, że w postępowaniu administracyjnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie nie dopuściło się naruszeń art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego polegających na przyjęciu, że organ wykazał, iż zakup żywności nie jest skierowany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej i że skarżąca jest w stanie sama przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz, że organ wykazał, że nie posiadał środków, by zaspokoić potrzeby bytowe skarżącej oraz polegających na przyjęciu, że dotychczasowa pomoc społeczna była adekwatna do stopnia niepełnosprawności skarżącego i jej ubóstwa. Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1) art 2 i art. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę przyznania zasiłku celowego pomimo, iż pomoc społeczna powinna wspierać działania zmierzające do umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości,do życiowego usamodzielnienia oraz umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także podejmowane w celu zmierzającym do życiowego usamodzielnienia oraz integracji ze środowiskiem; 2) art 8 i art 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę przyznania zasiłku celowego pomimo, iż zgodnie z tymi przepisami skarżąca spełniała wszystkie wymogi prawne do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego; 3) art 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę przyznania zasiłku celowego pomimo, iż zgodnie z tymi przepisami skarżąca spełniała wszystkie wymogi prawne do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, a zakup żywności stanowi dla skarżącej niezbędną potrzebę bytową. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, jak i zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, gdyż koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zaskarżony wyrok dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków i leczenie, podczas gdy skarga kasacyjna nawiązuje do innej decyzji – o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. Zakładając, że jest to oczywista omyłka autora skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty skargi kasacyjnej w odniesieniu do odmowy przyznania zasiłku na zakup leków i leczenie . Niewątpliwie kwestia posiadania środków pieniężnych na zakup leków i leczenie mieści się w kategorii niezbędnych potrzeb życiowych i zagadnienie to nie wymaga szerszej argumentacji. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie uznał, iż organ wykazał że zakup leków nie jest skierowany na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Taki pogląd nie mógł i nie został przez Sąd wyrażony. Sąd I instancji stwierdził jedynie, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca wynika także z jej pasywnej postawy ( nieprzedstawienie dowodów na okoliczność rodzaju stosowanych leków i wysokości ich zakupu oraz zaświadczeń lekarskich uzasadniających korzystanie z dodatkowych świadczeń rehabilitacyjnych, nieubieganie się o alimenty od ojca ). Ustalenia Sądu I instancji znajdują potwierdzenie w aktach sprawy, co oznacza że nie można zarzucić Sądowi naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Okoliczności wynikające z akt sprawy doprowadziły Sąd I instancji do uzasadnionego wniosku, iż trafne jest stanowisko organu odmawiające przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków i leczenia w miesiącu kwietniu 2014r. Naczelny Sąd Administracyjny w całości zgadza się z poglądami Sądu I instancji przedstawionymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wyrok ten nie narusza też żadnego z przepisów prawa materialnego przytoczonych w skardze kasacyjnej. Przepisy art. 2 i a, art. 3 pkt. 1 i pkt. 2, art. 8 i art. 7 pkt. 2 – 15 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( dz. U. 2015, poz. 163 ze zm. ) nie mogły zostać naruszone przez odmowę przyznania zasiłku celowego. Przepisy te określają cele jakim ma służyć pomoc społeczna oraz przesłanki jej przyznania. Negatywne załatwienie wniosku osoby ubiegającej się o uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej w żadnym wypadku nie narusza ogólnych ( ustrojowych ) zasad dotyczących przyznawania pomocy, a świadczy jedynie o braku w konkretnym przypadku podstaw do zrealizowania przez wnioskodawcę uprawnień przewidzianych w ustawie. Bezspornie sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej jest zła, co oznacza że spełnia ona warunki do ubiegania się o pomoc społeczną. Nie oznacza to jednak, że każdy wniosek skarżącej winien zostać rozpatrzony pozytywnie. Sposób rozstrzygnięcia wniosku zależy bowiem od szeregu okoliczności, w tym także od tego czy sama zainteresowana podejmuje działania w celu poprawy swojej sytuacji, czy też oczekuje wyłącznie na pomoc ze strony państwa. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z korespondencji skarżącej kierowanej do organów pomocy społecznej, skarżąca uważa, że sama trudna sytuacja materialna w jakiej się znajduje obliguje organ do udzielenia jej pomocy, bez konieczności zaangażowania się samej skarżącej w poprawę własnej sytuacji. Trzeba przypomnieć, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc społeczna ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce, czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że skarżąca żąda pomocy państwa nie wykazując woli pomocy samej sobie. Powoduje to że zaskarżony wyrok przy uwzględnieniu innych okoliczności sprawy nie narusza art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zataiła nazwy leków, których sfinansowania się domagała. Wbrew stanowisku skarżącej wydatkowanie środków z budżetu państwa upoważnia właściwe organy do skontrolowania na zakup jakich lekarstw środki mają być przyznane, do sprawdzenia czy leki musza być zażywane , w jakiej dawce i w jakim okresie oraz czy istnieją ich tańsze zamienniki. Pracownicy organów pomocowych mają nie tylko prawo ale i obowiązek poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych w celu skontrolowania zasadności wniosku. Skarżąca uniemożliwiła zaś uzyskanie przez organ koniecznych danych, a tym samym uniemożliwiła weryfikację wniosku. Już tylko z tego powodu wniosek nie mógł zostać załatwiony pozytywnie. Niezależnie od powyższego wniosek złożony w maju 2014r. nie mógł zostać uwzględniony także i z tego powodu, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem. Akta sprawy dowodzą, że skarżąca nie wykazuje woli współdziałania z organem, podważa uprawnienia i kwalifikacje pracowników, utrudnia wykonywanie przez nich obowiązków. Sama natomiast, poza żądaniem przyznania pomocy ze środków publicznych nie robi nic aby poprawić swoją sytuację. Skarżąca zdaje się zapominać o charakterze pomocy społecznej, której celem jest ewentualne wspomaganie osób potrzebujących, a nie zstępowanie ich w staraniach o własne utrzymanie. Należy przypomnieć, że skarżąca nie jest pozbawiona pomocy państwa gdyż otrzymuje środki z pomocy społecznej. Skarżąca powinna mieć na uwadze że pomoc społeczna nie ma charakteru obligatoryjnego, a jej ewentualne uzyskanie wymaga precyzyjnego wykazania zasadności wniosku tj. nie tylko rodzaju potrzeb na zaspokojenie których ubiega się, ale również wysokości wnioskowanych świadczeń w formie umożliwiającej ich weryfikację. Skarżąca powinna także pamiętać, że w pierwszej kolejności to na skarżącej i osobach zobowiązanych do jej alimentacji ciąży ustawowy obowiązek zapewnienia środków utrzymania. W tym stanie wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi wnoszącego skargę kasacyjną wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest zaś przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a.