I OZ 741/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Bd 1194/14 w sprawie z wniosku T.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 3 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 23 września 2014 r. T.P. – dalej skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 3 września 2014 r. nr [...], którą uchylono decyzję Prezydenta Grudziądza z dnia 9 czerwca 2014 r. znak [...] o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sadowego od skargi skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazując na swoją trudną sytuację materialną. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że jest osobą samotną, której miesięczny dochód wynosi 1305 zł netto z tytułu świadczenia rentowego. Jako majątek wskazała mieszkanie o powierzchni 48,17 m2. Nie wykazała przy tym żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Wskazała także, że uzyskiwane środki przeznaczane są na bieżące utrzymanie i opłaty. Skarżąca została wezwana do uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej, jak również wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze złożonego oświadczenia. W odpowiedzi skarżąca opisała swoją sytuację materialną, nadesłała PIT-40 za 2014 r., z którego wynika że osiągnęła dochód w kwocie 18 668 zł oraz za 2013 r., z którego wynika że osiągnęła dochód w kwocie 18 305 zł. Ponadto przedstawiła wydatki ponoszone przez typowe gospodarstwo domowe, takie jak: prąd, komunikację itp. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego oraz oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 7 kwietnia 2015 r. sprzeciw zaskarżając punkt drugi postanowienia oraz wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Podkreśliła, że uzyskuje świadczenie rentowe, które jest niższe od najniższego wynagrodzenia i w związku z powyższym "stoi na granicy ubóstwa". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zaskarżonym postanowieniem przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, zaś oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że skarżąca wskazała, że zaskarża punkt 2 postanowienia, wnosząc jednocześnie o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wobec powyższego stwierdzić przyjdzie, iż kwestionuje ona oddalenie wniosku w zakresie nieuwzględniającym żądania przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, w rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a które na tym etapie postępowania wynoszą 200 zł – koszt wpisu sądowego od skargi oraz ewentualną pomoc prawną, a z drugiej jej sytuację finansową. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając w szczególności fakt uzyskiwania przez skarżącą stałego dochodu i jego wysokość, przy jednoczesnym zaniechaniu wykazania przez nią, mimo wezwania referendarza sądowego, rzeczywistych możliwości finansowych, stanu rachunku bankowego w okresie 3 miesięcy (przedłożono jedynie wydruk dotyczący niepełnego miesiąca (k. 40 akt sądowych), przedstawienia zestawienia miesięcznych wydatków niezbędnych dla utrzymania (skwarząca wyłącznie powołała się na okoliczność istnienia faktur, bez ich dołączenia), w ocenie Sądu pierwszej instancji nie zaistniały przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wykazania, że jej sytuacja majątkowa rzeczywiście jest aż tak trudna, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności sam fakt istnienia faktur VAT z podaniem ich numerów w żadnym razie nie uprawdopodobnia okoliczności, iż zostały one wystawione na skarżąca, dotyczą jej niezbędnych kosztów utrzymania, a nadto ewentualne koszty związane z ogólnie wskazaną "komunikacją" (k. 37) nie mogą być uwzględnione jako niezbędne do zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd zważył, iż mając na uwadze wysokość uzyskiwanego przez skarżącą świadczenia oraz zasady doświadczenia życiowego i przeciętnych wydatków koniecznych dla utrzymania jednej osoby (zgodnie z oświadczeniem), przy braku rzetelnego wykazania jej rzeczywistych miesięcznych wydatków, zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd stwierdził, że przyznane ze środków budżetowych prawo pomocy w zakresie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w całości, pozwala stronie na wygospodarowanie z własnych dochodów pozostałych ewentualnych kosztów niniejszego postępowania, czyli uzyskania pomocy radcy prawnego lub adwokata. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiodła skarżąca, podnosząc naruszenie art. 28 pkt 3 Konwencji (Dz. Urz. Eu L 339). Wniosła w związku z tym o zmianę punktu 2 postanowienia. Zauważyła, że sprawa niniejsza jest analogiczna do spraw II SA/Bd 702/14 i II SA/Bd 704/12, w których przyznano jej prawo pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 w związku z art. 160 p.p.s.a., właściwą formą rozstrzygania w niniejszej sprawie przez sąd administracyjny jest postanowienie. W myśl zaś art. 166 p.p.s.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W związku z tym, na mocy art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., uzasadnienie postanowienia powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w zażaleniu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozważając argumentację sądu pierwszej instancji, przedstawioną w analizowanym postanowieniu, uwzględnił wymogi zasady równości, ujętej w samej ustawie zasadniczej (art. 32 Konstytucji RP). Jak wskazała skarżąca, przyznano jej prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 702/14 i I SA/Bd 704/12. W pierwszym ze wskazanych postanowień prawo pomocy zostało przyznane skarżącej pomimo, że jej miesięczny dochód kształtował się podobnie do wskazanego w niniejszej sprawie (wówczas 1.305,00 zł netto). Biorąc to pod uwagę wskazać należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, jakie okoliczności sprawiły, aby odmiennie niż wcześniej obecnie nie przyznać skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Adresat uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zasadnie może zatem pozostawać w poczuciu niezrozumienia w stosunku do działania sądu pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2014 r., I OZ 25/14 i I OZ 26/14). Odstępując zatem od swojej dotychczasowej linii orzeczniczej w sprawach przyznania prawa pomocy Teresie Piechockiej, sąd pierwszej instancji powinien był wskazać w uzasadnieniu motywy, jakie za tym zabiegiem przemawiają, tak aby zarówno zasada równości (art. 32 ustawy zasadniczej), jak i informowania (przekonywania) strony (wywiedziona implicite z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.) – pozostały zrealizowane. Nie oznacza to naturalnie, że Sąd nie może odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, mimo że takie prawo pomocy było skarżącej wcześniej przyznawane w innych sprawach. Wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest bowiem każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2014 r., I OZ 135/14). Sąd powinien jednak wskazać na przyczyny, czemu zmienił swoje zapatrywanie względem wcześniejszej sytuacji, co ułatwia także kontrolę instancyjną ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.