I OZ 25/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 listopada 2013 r. o sygn. akt II SO/Op 20/13 w sprawie z wniosku T.R. o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi w sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie o zasiłek celowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu. Wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. T.R. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata podnosząc, że przedmiotem sprawy jest decyzja z dnia [...] lipca 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu nr [...], w przedmiocie pomocy na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że jest uprawniony do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jednocześnie zważył, że z uwagi na dochód netto ([...] zł) oraz stan zdrowia ([...]), nie może ustanowić pełnomocnika z wyboru. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni [...] m². Wnioskodawca nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością, poza rentą inwalidzką. Ponadto T.R. w piśmie z dnia [...] września 2013 r. oświadczył m.in., że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie rentowe, a na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. [...] zł (opłata za energię [...] zł; za gaz – [...] zł; za telefon oraz Internet – [...] zł, na leki - ok. [...] zł), przy czym wielu recept nie realizuje z powodu braku funduszy i jest zadłużony także u znajomych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem oddalił wskazany wniosek T.R. W uzasadnieniu orzeczenia WSA wskazał, że decyzję wydano w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Zgodnie zatem z art. 239 pkt 1 lit "a" p.p.s.a., strona postępowania z zakresu pomocy społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jak wskazał sąd pierwszej instancji, prawo do sądu nie jest prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy osobom zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia. WSA podkreślił, że dochód akcentowany w uzasadnieniu wniosku, czyli [...] zł, został zaniżony, bo faktycznie wartość renty inwalidzkiej jaką przyznano stronie to [...] zł. Taki dochód skarżącego wynika także z innych spraw WSA w Opolu np. o sygn. II SO/Op 22/13, w której złożył identycznie brzmiące oświadczenie. Z renty skarżący ma potrącane alimenty i zaległości czynszowe – i dlatego na utrzymanie pozostaje mu kwota niższa. Sąd wskazał ponadto, że skarżący nie jest osobą nieporadną życiowo na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Skarżący nie ma żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługuje się wymaganymi formularzami, pisma sporządza na komputerze. WSA dodał także, że szeroko rozumiana pomoc publiczna (w tym sądowe prawo pomocy) nie może być traktowana instrumentalnie ani nadużywana przez jedne podmioty postępowania sądowego kosztem innych. Wskazał, że tak jak ograniczone są możliwości Państwa na edukację, zdrowie i pomoc społeczną, tak ograniczona jest możliwość ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu. Na powyższe postanowienie zażalenie wywiódł T.R. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że intencją skarżącego T. R., formułującego pismo z dnia [...] grudnia 2013 r. i [...] grudnia 2013 r. było poddanie kontroli instancyjnej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 listopada 2013 r. o sygn. akt II SO/Op 20/13. W związku ze wskazanym w zażaleniu wnioskiem o zwolnienie od kosztów związanych z wniesieniem zażalenia, poinformować trzeba, że w myśl art. 261 p.p.s.a., zażalenie to jest zwolnione od kosztów sądowych. Brak jest także tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, a zatem strona samodzielnie mogła wnieść rzeczone zażalenie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten jest wolny od opłat sądowych. W myśl art. 244 § 1 p.p.s.a prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie zaś częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 260 w związku z art. 160 p.p.s.a., właściwą formą rozstrzygania w niniejszej sprawie przez sąd administracyjny jest postanowienie. W myśl zaś art. 166 p.p.s.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W związku z tym, na mocy art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., uzasadnienie postanowienia powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w zażaleniu, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozważając szeroką argumentację sądu pierwszej instancji, przedstawioną w analizowanym postanowieniu, uwzględnił wymogi zasady równości, ujętej w samej ustawie zasadniczej (art. 32 Konstytucji RP). Wiadome jest NSA z urzędu, że wielokrotnie w przeszłości Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanawiał ustanowić pełnomocnika profesjonalnego dla T.R., a zatem przyznać mu prawo pomocy. Tytułem przykładu, uczynił to w postanowieniu: z dnia 26 września 2013 r. o sygn. akt II SO/Op 25/13, z dnia 23 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II SA/Op 18/13, z dnia 13 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II SO/Op 17/13 czy z dnia 14 stycznia 2013 r. o sygn. akt II SO/Op 32/12 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ostatnim ze wskazanych postanowień prawo pomocy zostało przyznane skarżącemu pomimo, że jego miesięczny dochód kształtował się podobnie do wskazanego w niniejszej sprawie (wówczas [...] złote). Biorąc to pod uwagę wskazać należy, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, jakie okoliczności sprawiły, aby w podobnych stanach faktycznych obecnie nie przyznać skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Adresat uzasadnienia zaskarżonego postanowienia zasadnie może zatem pozostawać w poczuciu niezrozumienia w stosunku do działania sądu pierwszej instancji. Odstępując zatem od swojej dotychczasowej linii orzeczniczej w sprawach przyznania prawa pomocy T.R., sąd pierwszej instancji powinien był wskazać w uzasadnieniu motywy, jakie za tym zabiegiem przemawiają, tak aby zarówno zasada równości (art. 32 ustawy zasadniczej), jak i informowania (przekonywania) strony (wywiedziona implicite z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a.) – pozostały zrealizowane. W związku z powyższym uchybieniem natury procesowej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że merytoryczna analiza poprawności argumentacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu m.in. co do nadużywania przez skarżącego prawa do sądu, byłaby w niniejszej sprawie przedwczesna. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.