I SO/Po 4/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku HP o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki postanawia: oddalić wniosek. Wnioskodawca HP złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada środków wystarczających na zatrudnienie radcy prawnego oraz na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W związku z wydaniem [...] decyzji łącznie musiałby ponieść wpisy w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że ma utrzymaniu [...] małoletnich dzieci oraz zobowiązania z tytułu kredytu na kwotę łączną [...]. Wskazał, że jego stałe przychody wynoszą zaledwie [...] netto. Zdaniem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu jest uzasadniony. Wnioskodawca wyjaśnił, że wnosi, aby na radcę prawnego z urzędu powołać DM z A. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z synem. Oświadczył również, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają jakichkolwiek zasobów. Wskazał, że z tytułu pełnienia funkcji - B - uzyskuje dochód netto w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma poprzez: 1. złożenie odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i dzieci pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, w tym m.in. w C, D, E, F, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami uzyskuje inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, prowadzenia działalności gospodarczej, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 7. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 8. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim/partnerskim, jeżeli tak należy przedłożyć odpis zeznania rocznego podatkowego za [...] złożonego przez małżonkę/partnerkę skarżącego, podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, posiadania udziałów w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne), jeżeli nie pracuje to czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, złożyć odpisy wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony/partnerki za ostatnie [...] miesięcy, podać czy żona/partnerka posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), podać w jakiej wysokości żona/partnerka ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty wyżywienia i zakupu lekarstw, środków czystości, czy spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości zaciągnęła kredyty, kiedy, na jak długo, na co, w jakiej wysokości miesięcznie spłaca raty kredytów), podać czy na utrzymaniu żony/partnerki pozostają inne osoby np. dzieci, jeżeli tak należy podać w jakim wieku są te osoby, jeżeli skarżący pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy przedłożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 9. złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego za ostatnie [...] miesięcy. Mimo, że wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy doręczono stronie w dniu [...], wnioskodawca do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dopełnił natomiast ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również informacji, o które został wezwany. Nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony Budżetu Państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym – o co wnosił, czy też w zakresie częściowym. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych oświadczeń, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż nie zareagował na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego wcześniej oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto podkreślić należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek strony o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.