I SA/Rz 1212/14

WyrokWSA w Rzeszowie2015-02-26

Skład orzekający: Jarosław Szaro, Tomasz Smoleń, Piotr Popek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prawidłowo wznowiły postępowania i odmówiły przyznania płatności rolnych za lata 2011 i 2012 z powodu stwierdzenia zakrzaczeń i zadrzewień na działkach rolnych, opierając się na kontroli przeprowadzonej w 2013 roku i nie uwzględniając specyfiki gospodarstwa ekologicznego oraz potencjalnego działania siły wyższej?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone decyzje, uznając, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności poprzez dowolną ekstrapolację wyników kontroli z 2013 roku na lata poprzednie (2011-2012) bez wszechstronnej analizy materiału dowodowego. Brak precyzyjnych ustaleń co do stanu poszczególnych działek oraz nieuwzględnienie specyfiki gospodarstwa ekologicznego i potencjalnych okoliczności nadzwyczajnych stanowiło istotne naruszenie prawa procesowego.
Stan faktyczny
Skarżąca D.M. ubiegała się o przyznanie płatności rolnych (wsparcie bezpośrednie, płatności rolnośrodowiskowe, pomoc finansowa z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich) za lata 2011 i 2012. Kontrola przeprowadzona w 2013 roku wykazała zakrzaczenia, zadrzewienia i tereny bagniste na dwóch działkach rolnych (I i J), co doprowadziło do wznowienia postępowań i wydania decyzji uchylających pierwotne decyzje przyznające płatności. Po utrzymaniu tych decyzji przez organ II instancji, skarżąca wniosła skargę do WSA.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji. Sąd orzekł również, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku i zasądził od Dyrektora na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Tomasz Smoleń SO del. Piotr Popek / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 lutego 2015r. spraw ze skarg D. M. na decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2014r. - nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011, - nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 rok, - nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012, - nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 rok 1) uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014r. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], 2) określa, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej D. M. kwotę 800 (słownie: osiemset ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skarg w sprawach połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na rozprawie w dniu 26 luty 2015 r. są decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencji), wszystkie z dnia [...] października 2014 r.: • nr [...], którą Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego w całości oraz o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego D.M. (dalej: Skarżąca) na rok 2011 r. • nr [...], którą Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014. nr [...] o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w całości oraz o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011, • nr [...], którą Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego w całości oraz o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego Skarżącej na rok 2012 r. • nr [...], którą Dyrektor utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2014. nr [...] o uchyleniu decyzji nr [...] z dnia [...] października 2012 r. w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w całości oraz o przyznaniu Skarżącej pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012. Zaskarżone decyzje zapadły na następującym stanie faktycznym: Skarżąca D.M. w 2011 r i w 2012 r. ubiegała się o przyznanie płatności w ramach bezpośredniego wsparcia, płatności rolnośrodowiskowej i pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatności ONW). W stosownych wnioskach zadeklarowała m.in. działki rolne oznaczone literami I i J położone na działce ewidencyjnej nr [...], o powierzchni odpowiednio 0,43 ha ( pastwisko trwałe – kod 2.3) i 3,81 ha (łąka trwała – kod 2,3). Decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji przyznał Skarżącej płatność ONW za 2011 r., a decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] organ ten przyznał Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( jednolita płatność obszarowa i uzupełniająca płatność obszarowa) na 2011 r.. Z kolei decyzją z [...] października 2012 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji przyznała Skarżącej płatność ONW na 2012 r., a decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] organ ten przyznał Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2012 r. W dniach 12 - 13 sierpnia 2013 r. przeprowadzona została w gospodarstwie Skarżącej kontrola na miejscu, obejmująca m. in. działki rolne I i J położone na działce ewidencyjnej nr [...] położonej w w województwie p., powiat b., gmina K., obręb P.. Sporządzony protokoł z kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni nr [...] przeprowadzonej w gospodarstwie zdaniem organów w sposób obiektywny pozwalał na określenie zakresu i sposobu użytkowania działek rolnych zadeklarowanych przez Wnioskodawczynię do płatności na 2011 rok. Kontrola ta została przeprowadzona przez uprawnionych kontrolerów, zgodnie z obowiązującymi w tej materii przepisami prawa, a sporządzony protokół z czynności kontrolnych oraz załączone do niego zdjęcia cyfrowe nie budzą zastrzeżeń. Według organów Agencji kontrola wykazała mianowicie, że na całych działkach rolnych I i J (położonych na działce ewidencyjnej nr [...]) zadeklarowanych do wniosku znajdują się zakrzaczenia, zadrzewienia i tereny bagniste. W trakcie kontroli stwierdzono, że działki te od co najmniej dwóch lat nie były użytkowane rolniczo i zastosowano kod nieprawidłowości - DR18. Kod DR18 stosowany jest w sytuacji gdy działka rolna w całości nie była przedmiotem użytkowania rolniczego w okresie co najmniej dwóch ostatnich lat np.: działka rolna zakrzaczona, zadrzewiona, zabagniona. W związku z tym, deklarowane we wnioskach na 2011 rok i 2012 r. działki I i J jako użytkowane rolniczo z uwagi na stwierdzone w roku 2013 zakrzaczenia, zadrzewienia i tereny bagniste nie mogły być przedmiotem użytkowania rolniczego w roku w latach , w których wnioski zostały złożone. Kierownik Biura Powiatowego Agencji postanowieniami z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowania zakończone decyzjami w sprawie przyznania Skarżącej D.M. płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW na 2011 i na 2012 w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy, nowych okoliczności faktycznych, którymi były wyniki kontroli na miejscu, która odbyła się w dniach 12 - 13 sierpnia 2013 r. tj. wobec stwierdzenia, że działki rolne I i J nie były przedmiotem użytkowania rolniczego w okresie co najmniej dwóch ostatnich lat: działka zakrzaczona, zadrzewiona i zabagniona. W ramach ponownych postępowań prowadzonych przez organ I instancji po ich wznowieniu uznano, że cała powierzchnia działki rolnej I oraz cała powierzchnia działki J, nie były użytkowane rolniczo w związku z tym organ wykluczył z płatności ONW oraz płatności bezpośrednich całą powierzchnię działki rolnej I (o pow. 0,43 ha) oraz działki rolnej J (o pow. 3,81 ha). Wskutek tego zabiegu organ I instancji uznał, że powierzchnia uprawniona do przyznania płatności ONW za 2011 rok wyniosła o 4,24 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku, powierzchnia uprawniona do przyznania jednolitej płatności obszarowej na 2011r. wyniosła o 4,44 ha a powierzchnia uprawniona do przyznania uzupełniające płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw o 0,20 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku. Natomiast w odniesieniu do płatności za 2012 rok organ ustalił, że powierzchnia uprawniona do przyznania płatności ONW wyniosła o 4,24 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku, powierzchnia uprawniona do przyznania jednolitej płatności obszarowej wyniosła o 4,24 ha mniej niż zadeklarowano we wniosku, a powierzchnia uprawniona do przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw nie zmieniła się. W takim stanie rzeczy Kierownik Biura Powiatowego Agencji: - decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014r. uchylił swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] i odmówił Skarżącej płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2011r. ze względu na stwierdzone nieprawidłowości. - decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] uchylił swoją decyzję nr [...] z dnia [...] października 2011r. w sprawie przyznania płatności ONW i przyznał Skarżącej płatności do działek rolnych w wysokości 601,92zł pomniejszając je ze względu na stwierdzone nieprawidłowości, - decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] uchylił swoją decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2012r. oraz odmówił Skarżącej płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na 2012r. ze względu na stwierdzone nieprawidłowości. - decyzją z dnia [...] lipca 2014r. nr [...] uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] października 2014r. w sprawie przyznania płatności ONW na 2012r. i przyznał Skarżącej płatności do tych płatności w wysokości 707,52zł dokonując pomniejszenia z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości. Utrzymując powyższe decyzje organu I instancji w mocy po ponownym rozpoznaniu sprawy w wyniku odwołania wniesionego przez Skarżącą Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji nie dopatrzył się w postępowaniu przed organem I instancji naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego. Podkreślił, że sporządzony protokół z kontroli oraz załączone do niego zdjęcia cyfrowe wbrew twierdzeniom strony odwołującej nie budzą wątpliwości co do ich rzetelności, gdyż kontrola została przeprowadzona przez uprawnionych kontrolerów, zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa. Ustalenia zostały potwierdzone obszerną dokumentacją fotograficzną obejmującą ponumerowane zdjęcia z odniesieniami na mapie do poszczególnych działek z oznaczeniem miejsca i kierunku ich wykonania. Z kolei przedstawione szkice obrazujące kontrolowane działki są możliwe do zweryfikowania poprzez ich porównanie z załącznikami graficznymi dołączonymi do wniosków o płatności. Zdaniem Dyrektora dokumentacja fotograficzna wskazuje, że działki rolne I i J nie są obszarami na których prowadzona jest działalność rolnicza, są to grunty zaniedbane poprzez brak koszenia. Na fakt zaniedbań w prowadzeniu zabiegów agrotechnicznych na tych działkach rolnych wskazuje zdaniem Dyrektora także treść oświadczenia złożonego przez pełnomocnika Skarżącej obecnego w trakcie kontroli, z którego wynika że przez wzgląd na występujące od dwóch lat podtopienia z graniczącej z działkami rolnymi I i J rzeki oraz działanie bobrów niemożliwe było wjechanie na ww. działki i prawidłowe ich użytkowanie. Zwrócił także uwagę, że pełnomocnik Skarżącej Pani B.C. po otrzymaniu postanowienia o wznowieniu spraw stawiła się w Biurze Powiatowym Agencji, gdzie została powiadomiona o powodach wznowienia, zapoznała się z aktami sprawy i nie wniosła nowych dowodów ani dodatkowych wyjaśnień mogących mieć znaczenie w sprawie, co potwierdza złożone w dniu 25 czerwca 2014 r. oświadczenie. Od wymienionych na wstępie decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Skarżąca D.M. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżąca nie zgodziła się z treścią decyzji i zarzuciła, że organy Agencji nie wzięły pod uwagę nowej wartości maksymalnego kwalifikowanego obszaru PEG, który to aktualnie jest ustalany. Podniosła, iż nie otrzymała od inspektorów terenowych przeprowadzających kontrolę na spornej działce, informacji o konieczności zgłoszenia wystąpienia siły wyższej do Biura Powiatowego Agencji, co zdaniem Skarżącej powinien zrobić kontrolujący gdy nie jest możliwy pomiar działki ze względu na stwierdzenie sytuacji noszącej znamiona siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Zwróciła także uwagę, że jej gospodarstwo jest gospodarstwem ekologicznym i uczestniczy ono w programie rolnośrodowiskowym, w związku z czym, corocznie poddawane jest kontroli przez Jednostkę Certyfikującą - co miało miejsce również w 2011 roku i 2012 r. Gospodarstwo przeszło pozytywną certyfikację a organ I jak i II instancji nie wyjaśnił rozbieżności w ocenie, co jest uprawiane w 2011 i 2012 r. roku między stwierdzeniami kontrolerów a Jednostką Certyfikującą. Skarżąca podniosła nadto, że nie wzięto pod uwagę jej wyjaśnień składanych w 2013 roku w Biurze Powiatowym Agencji, który rozpatrywał sprawę z 2013 roku. Skarżąca zarzuciła organom obu instancji, że naruszyły w ramach prowadzonego postepowania art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., dalej: k.p.a.) statuujący zasadę prawdy obiektywnej zgodnie z którą mają obowiązek zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz art. 77 § 1 k.p.a., która nakłada na organ odwoławczy obowiązek ustalenia prawdziwego stanu rzeczy. Zdaniem Skarżącej to na organie spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności i nie może być przerzucany na stronę. Oznacza to jej zdaniem, że ciężar dowodu na mocy art. 77 §1 k.p.a. obciąża organ administracyjny, i jeśli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić. Zwróciła także uwagę Skarżąca, że na podstawie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej zobowiązany jest rozpatrzeć wszystkie dowody zgromadzone w sprawie w ich wzajemnej łączności, zaś w myśl art. 107 k.p.a. decyzja wydana przez organ powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, w którym powinien zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. Tym powinnościom organy w niniejszej sprawie zdaniem Skarżącej nie dopełniły zadość, bowiem mimo przedstawienia przez nią wielu faktów, organ tychże nie ujął w wydanych przez siebie decyzjach. W odpowiedzi na skargi Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o ich oddalenie. Ustosunkowując się do zarzutów Skarżącej stwierdził, że wprawdzie Kierownik Biura Powiatowego Agencji, który od 2013 roku jest organem właściwym do rozpatrywania wniosków składanych przez Skarżącą w trakcie obsługi wniosku za 2013 rok istotnie uzyskał wyjaśnienia od Strony, ale wyjaśnienia te dotyczyły spraw z 2013 roku i nie mają związku ze sprawą z 2011 roku czy 2012 r. Wskazał nadto, że postępowanie w sprawie przyznania płatności obszarowej na 2013 rok zakończyło się odmową przyznania płatności do kwestionowanych działek rolnych I i J. Zwrócił uwagę organ II instancji, że szczegółowe warunki i tryb przyznawania płatności ONW określa Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40 poz. 329 z późn. zm.), które w § 3 ust. 2 stanowi, iż płatność ONW jest przyznawana rolnikowi do działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, użytkowanych jako grunty orne, sady, oraz trwałe użytki zielone. Jak stanowi § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 płatność ONW przysługuje rolnikowi jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W myśl art. 6 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30/16 z 31 stycznia 2009 r.) państwa członkowskie określają na poziomie krajowym wymogi minimalne w zakresie dobrej kultury rolnej. W prawie krajowym wymogi te zostały określone w § 4 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1372). Zasadą jest, że zgodnie z § 4 wyżej wymienionego rozporządzenia grunty rolne nie powinny być porośnięte drzewami i krzewami z wyjątkami określonymi w pkt 1-2 oraz § 5 pkt 2). Wskazany § 5 pkt 2 w rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie minimalnych norm stanowi, iż powierzchnię gruntów rolnych, na której znajdują się rowy, nieutwardzone drogi dojazdowe wydzielone w obrębie działek rolnych, pasy zadrzewień, żywopłoty, ściany tarasów, których szerokość w obrębie działki rolnej nie przekracza 2 m i które nie stanowią odrębnej działki ewidencyjnej uznaje się za utrzymywaną zgodnie z normami. Weryfikacja powierzchni uprawnionych do płatności zgłoszonych we wniosku, powinna nastąpić przy użyciu wszelkich metod zmierzających do poprawnej analizy danych w ramach tzw. kontroli administracyjnej. Zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8 z późn. zm.), państwa członkowskie korzystają ze zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianego w tytule II rozdział 4 rozporządzenia (WE) nr 73/2009. Art. 10 ust. 2 powyżej powołanego rozporządzenia stanowi, iż sprawdzenie zgodności z kryteriami kwalifikowalności obejmuje kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. Natomiast art. 11 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 powołanego powyżej rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 stanowi iż wszystkie wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i inne deklaracje, które beneficjent lub osoba trzecia muszą złożyć, poddaje się kontrolom administracyjnym, obejmującym wszystkie elementy, których kontrola za pomocą środków administracyjnych jest możliwa i stosowna. Organ prowadzący postępowanie przy weryfikowaniu wniosku, ma obowiązek zbadać zatem, czy zadeklarowane grunty spełniają wymogi określone w powyższych przepisach. Odnosząc się do zarzutu, że organ I instancji przeprowadzając ponowną kontrolę administracyjną dla spraw z 2011 i 2012 r. roku nie wziął pod uwagę nowej wartości maksymalnego kwalifikowanego obszaru PEG, który to aktualnie jest ustalany, organ wyjaśnił, że istotnie powierzchnia ewidencyjno - gospodarcza (PEG) jest ustalana, ale dla kampanii 2014. Skarżąca otrzymując wstępnie wypełniony formularz wniosku oraz załączniki graficzne na 2014 rok, miała obowiązek w związku z art. 12 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 dokonać - zmian danych na tym formularzu, w przypadku gdy stwierdzi, że jakakolwiek informacja tam zawarta jest błędna. - co miało miejsce w stosunku do złożonego wniosku o przyznanie płatności na 2014 rok. W takim przypadku organ prowadzący postępowanie w sprawie przyznania płatności ma obowiązek przeprowadzić stosowne postępowanie, celem wyjaśnienia rozbieżności w deklaracji powierzchni zgłaszanej przez rolnika do płatności, a wartością maksymalnego kwalifikowanego obszaru ustalonego w systemie identyfikacji działek rolnych. W związku z powyższym organ Kierownik Biura Powiatowego AGENCJI wydając zaskarżone decyzje po wznowieniu postępowań za 2011r. i 2012 r. nie wziął pod uwagę nowej wartości PEG, ponieważ ustalana jest ona dla kompanii 2014. Odnosząc się do zarzutu nie wzięcia przez organ okoliczności zadziałania siły wyższej w stosunku do jej działek organ wskazał, że zgodnie z art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Oznacza to, że wbrew twierdzeniu Skarżącej to nie na inspektorach terenowych ciążyło informowanie wnioskodawcy o zaistniałej sytuacji na działkach zgłaszanych do dopłat tylko na beneficjencie lub upoważnionej przez niego osobie, gdyż z faktu tego ona wywodzi skutki prawne. Skarżąca nie zgłosiła tymczasem na piśmie do Kierownika Biura Powiatowego Agencji we właściwym terminie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, które dawałyby podstawę do uznania, że z przyczyn niezależnych nie wykonała swoich zobowiązań. Zwrócił nadto uwagę, że Skarżąca D.M. składając wnioski o przyznanie płatności na 2011 i na 2012 r. rok złożyła podpis pod oświadczaniem, iż znane jej są zasady przyznawania pomocy finansowej objętej wnioskami. Oznacza to, że Pani D.M. potwierdziła znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności oraz zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności a w szczególności gdy zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych i wielkości powierzchni upraw. Co do zarzutów skargi, że nie wzięto pod uwagę wyników kontroli gospodarstwa Skarżącej, której przyznano status ekologicznego w 2011 i w 2012 r. przez jednostkę certyfikującą, Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji zwrócił uwagę, że jednostki certyfikujące uprawnione są jedynie do kwalifikowania konkretnych produktów z gospodarstwa rolnego na rynek rolnictwa ekologicznego. Jednostki te nie mają zaś uprawnień do kwalifikowania konkretnych działek rolnych do przyznawania żadnych płatności, ani do określenia sposobu ustalania tej płatności. Dlatego też sporządzany przez nie wykaz producentów, którzy spełnili wymagania produkcji w rolnictwie ekologicznym, nie może być dokumentem na podstawie którego organ nalicza płatności. Dyrektor podkreślił, że przedmiotowy wykaz jest traktowany jako dowód w sprawie, który wraz z innymi dowodami organ poddaje ocenie, powołując się na orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2013 r. III SA/Kr 17/13 (LEX nr 1385392). Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art.7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśnił że warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich wynikają z ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 173) a płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określa ustawa z 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ( t.j. Dz. Dz. U. z 2012 r. poz 1164, ze zm. , dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich). Z uregulowań zawartych w tych ustawach wynika, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznani, każdej z tych pomocy finansowej organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności; jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zgodnie więc z art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., i art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 w postępowaniach ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 k.p.a. Stosownie do art. 77 k.p.a. to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością, ale obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Na organach nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Z powyższego wynika, że wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności, to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ administracji, wydając decyzję w sprawie przyznania płatności, opiera rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, zarówno tych, co do których strona się wypowiedziała, jak też i tych, co do których strona nie składała żadnych oświadczeń. Te drugie nie mogą być jednak uznane za przyznane i podlegają obiektywnej ocenie organu administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Z mocy art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa P.p.s.a.). Skarga jest zasadna, gdyż organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, w stopniu istotnym, rzutującym na wynik sprawy, aczkolwiek nie ze wszystkimi podniesionymi w skardze zarzutami można się zgodzić. Nie ma racji Skarżąca podnosząc zarzut naruszenia prze organy Agencji przepisów postępowania określonych w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. co słusznie wywodzi Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji. Rzeczywiście postępowania prowadzone przez organy Agencji toczą się w oparciu o przepisy kodeksu postepowania administracyjnego, ale z uwzględnieniem uregulowań zawartych w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o ONW oraz w ustawie z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach bezpośrednich. W obu tych ustawach z 2007 r. ustawodawca w zasadzie w analogiczny sposób uregulował zasady postępowania administracyjnego, to jest w sposób zasadniczo odmienny od reguł obowiązujących w postepowaniach opartych w całości na przepisach k.p.a. Z mocy art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o ONW i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich organy Agencji nie są już zobowiązane do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co stanowi odejście od fundamentalnej zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a.. Z kolei dalsze przepisy to jest odpowiednio art. 21 ust. 3 ustawy o ONW i art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach bezpośrednich w sposób całkowicie odmienny od k.p.a. ustalają zasady rozkładu dowodu, nakładając na strony postępowania ( lub inne uczestniczące w postepowaniu) obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W zakresie obowiązku informacyjnego organu, także na gruncie omawianych ustaw, obowiązują modyfikacje w stosunku do ogólnych reguł określonych w k.p.a.. Art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o ONW i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatności nakładają na organy Agencji obowiązek udzielenia stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, ale na żądanie stron. Na gruncie omawianych ustaw z 2007 r. pewnym modyfikacjom podlega także wyrażona w art. 10 § 1 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, autonomicznie określając zakres obowiązku organów w tym zakresie do zgłoszonych żądań stron (art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy o ONW i art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach bezpośrednich). Nie ma także racji skarżąca, że organy administracji powinny uwzględnić, że stan działek rolnych kwestionowany przez organy powinien być uwzględniony, bez ujemnych dla niej konsekwencji, jako będący następstwem działania mającego znamiona siły wyższej. Słusznie w odpowiedzi na skargę wskazuje się na przepisy Rozporządzeń Komisji Wspólnot Europejskich, które określają obowiązki rolnika wynikające wskutek nastąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych jeśli wskutek nich beneficjent płatności nie jest w stanie wypełnić swych zobowiązań w związku z przyznanymi płatnościami. Art. 75 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. (Dz.U. UE. L. z 2009. 316.65 ze zm.) ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 (...) w zakresie płatności bezpośrednich a art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. (Dz.U. UE. L. 2006. 368.15 ze zm.) ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zarządzeń Rady (WE) nr 1698/2005 (...) – w zakresie płatności ONW, jednolicie i stanowczo określają jakie obowiązki w takich wypadkach spoczywają na beneficjencie płatności. Mianowicie przypadek zaistnienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności powinien być zgłaszany na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami w ciągu 10 dni roboczych od dnia w którym beneficjent (lub upoważniona przez niego osoba) jest w stanie dokonać tej czynności. Poza wszystkim mają racje organy Agencji, że Skarżąca przy składaniu stosownych wniosków o odpowiednie płatności podpisywała m.in. oświadczenie, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem oraz zobowiązała się do informowania na piśmie organów Agencji o każdym fakcie i o każdej zmianie, które mogły mieć wpływ na przyznanie płatności lub pomocy finansowej oraz do utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami i przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności. Niemniej jednak zdaniem Sądu Skarżącej nie można odmówić racji jeżeli wywodzi, że wnioski organów Agencji w zakresie zaniechania przez nią utrzymywania przedmiotowych działek rolnych I i J w dobrej kulturze rolnej w 2011 i w 2012 roku są dowolne, bowiem nie poprzedziła je wszechstronna analiza całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz wynikających z niego okoliczności. Obowiązek organu w tym zakresie wynika bezsprzecznie z treści art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007r. o płatnościach bezpośrednich oraz art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007 roku o płatnościach ONW. Tym powinnościom wynikającym ze wskazanych uregulowań organy Agencji nie sprostały a uchybiając wymaganiom związanymi z tymi regulacjami naruszyły w sposób istotny przepisy prawa procesowego co w sposób oczywisty zaważyło na treści rozstrzygnięć. Rzeczywiście kontrola na miejscu ma duże znaczenie jak chodzi o weryfikację zakresu i sposobu użytkowania działek rolnych w związku z którymi przyznane zostały określone płatności. Taka kontrola została przeprowadzona w dniu 12-13 sierpnia 2013 roku także na działkach rolnych I i J zadeklarowanych przez Skarżącą do płatności na 2011, 2012 ale także na 2013 rok. Sporządzony w jej wyniku protokół nie budzi wątpliwości Sądu co do tego że został sporządzony przez uprawnione i kompetentne osoby. Rzecz jednak w tym, że owa kontrola była przeprowadzona w 2013 roku i jeżeli jej ustalenia są stanowcze i bezsporne na tenże rok, to ustalenia co do stanu użytkowania działek w 2012 roku, a tym bardziej w 2011 roku na podstawie wyników tej kontroli budzą poważne wątpliwości Sądu, których motywy zaskarżonych decyzji Dyrektora Podkarpackiego Regionalnego i poprzedzających je decyzji organu I instancji nie rozwiewają. Nie można tracić z pola widzenia, że sprawa w istotnym z punktu widzenia niniejszej sprawy zakresie dotyczyła dwóch działek I i J o różnych areałach. Tymczasem ustalenia w protokole kontroli mają charakter ogólny, odnoszący się łącznie do obydwu działek. Nie sposób z protokołu wywieść jakie konkretnie zakrzewienia i zadrzewienia odnoszą się do działki I, a jakie do działki J i czy na obu z nich występowały tereny zabagnione. Wprawdzie wykonana jest dokumentacja fotograficzna wskazująca na okrywę obu działek w określonych miejscach, ale brak jest omówienia jakie elementy okrywy decydowały o tym, że działki nie były użytkowane rolniczo (nie były na nich wykonywane zabiegi agrotechniczne także w 2012 jak i w 2011 roku). Prosta ekstrapolacja wyników kontroli z 2013 roku na lata poprzedzające jawi się w tych okolicznościach zbyt arbitralnie a przeprowadzone w tym zakresie oceny wymykają się spod kontroli sądu wkraczając w sferę dowolności. Precyzyjne ustalenia o do poszczególnych działek jest o tyle istotne, że zakwestionowanie kwalifikowalności tylko jednej z nich, a zwłaszcza działki I, której dokumentacja fotograficzna wskazuje większe zaniedbania, jako że posiada mniejszy areał i ewentualne konsekwencje w zakresie zmniejszeń czy nawet wykluczenia mogą być dla Skarżącej mniej dolegliwe. Powyższe zastrzeżenia Sądu nabierają większej wagi jeśli się zważy, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010r. w sprawie minimalnych norm (tj. Dz.U. 2014, poz. 1372) grunty rolne które stanowią działki I i J mogą być porośnięte drzewami i krzewami w granicach określonych w § 4 pkt 2 cyt. Rozporządzenia. Działki te stanowią bowiem trwałe użytki zielone (łąka i pastwisko) które objęte są także programem rolnośrodowiskowym co zgodnie z § 4 pkt 2 w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 lit. b cyt. Rozporządzenia legalizuje występowanie w okrywie gruntu drzew i krzewów we wskazanym tam zakresie. Ogląd zdjęć dołączonych do protokołu kontroli, ani też zapisy protokołu nie pozwalają jednoznacznie ustalić, czy stan okrywy na działkach I i J na których niewątpliwie występują krzewy i zakrzaczenia, przekracza dopuszczalne normy i czy ten stan właściwy jest obu działkom czy też jednej z nich. Ogólnikowe stwierdzenie, że zastany stan działek w 2013 roku przesądza o tym, że w 2011 i 2012 istniał stan niezgodny z minimalnymi normami, bez jakiejkolwiek analizy w tym zakresie jawi się jako arbitralny a tym samym dowolny. Godzi się w tym miejscu zaznaczyć, że z załączników graficznych dołączonych do wniosków Skarżącej o przyznanie płatności na 2011 i 2012 wizualizujących stan działek I i J wynika, że na działce tej znajdują się zakrzaczenia i zadrzewienia, w większości przypadków na tych częściach obu działek w których kierunku zrobiono zdjęcia dołączone do protokołów kontroli na miejscu. W świetle tej uwagi wątpliwym wydaje się twierdzenie organu I instancji podtrzymane przez organ II instancji, że w sprawie pojawiły się nowe okoliczności w rozumieniu jakim nadaje im przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowiący podstawę wznowienia postępowań w zakresie płatności przyznanych za 2011 i 2012. Faktem jest, że przedstawiciel pokrzywdzonej uczestniczący w kontroli M.M. złożył oświadczenie odnośnie zaniedbań w zabiegach agrotechnicznych na przedmiotowych działkach I i J, które miały być wynikiem występujących od dwóch lat wyższych poziomów wody, co uniemożliwiało wjazd na te działki. Bynajmniej z tego oświadczenia nie wynika aby przedmiotowe działki nie były rolniczo użytkowane w 2011 roku, na co zresztą wskazuje składający oświadczenie zastrzegając, że w poprzednich latach działki były w ten sposób użytkowane. Z tego oświadczenia nie sposób również jednoznacznie wywieść, że zabiegi agrotechniczne nie były w ogóle wykonywane także w 2012 roku. Ustalenia co do braku takiego użytkowania w latach 2011 i 2012 roku powinny być oparte na analizie całokształtu dowodów zgromadzonych w sprawie. Przy ocenie niniejszej sprawy trzeba mieć także na uwadze to, że Skarżąca we wnioskach o przyznanie stosownych płatności pierwotnie zresztą przyznanych na 2011 i 2012 rok zgłosiła szereg działek rolnych a kontrola ma miejscu zakwestionowała tylko dwie z nich. Nie można też odmówić słuszności Skarżącej kiedy podnosi, że organ certyfikujący w ramach kontroli statusu gospodarstwa ekologicznego nie zgłaszał zastrzeżeń co do działek rolnych I i J ani w 2011 r., ani w 2012 r.. Wprawdzie obie te kontrole różnią się znacząco co do zakresu i przedmiotu, ale przecież w stosunku do przedmiotowych działek organy agencji zgłaszają zastrzeżenia nie co do wielkości obszaru zadeklarowanego i wykorzystywanego rolniczo ale generalnie co do sposobu użytkowania, co przecież jest widoczne kolokwialnie mówiąc gołym okiem. Organ II instancji konstatuje wprawdzie, że dowód z tych kontroli, podlega ocenie jak każdy z innych dowodów, ale nie wyciąga z tej konstatacji żadnych wniosków, tzn dowód ten zupełnie pomija. Tymczasem każdy zgromadzony dowód i każda okoliczność zgłoszona przez stronę p[postępowania powinny być omówione, tak z osobna jak i we wzajemnym powiązaniu z innymi dowodami. Przeprowadzając ponowne postępowanie organ I instancji podda pogłębionej i szczegółowej analizie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w celu ustalenia ponad wszelką wątpliwość czy i która z działek I i J była czy też nie była użytkowana rolniczo w kolejnych latach 2011 i 2012. Ważne w tym zakresie jest ustalenie rodzaju i ilości okrywy roślinnej stwierdzonej dokumentacją fotograficzną. Gdyby okazało się, że dostępny materiał dowodowy nie jest wystarczający do ustalenia sposobu użytkowania przedmiotowych działek w 2011 i 2012 być może niezbędne okaże się przesłuchanie osób uczestniczących w kontroli na miejscu w 2013 r., oraz sięgnięcie do ustaleń z kontroli w zakresie wymagań gospodarstwa ekologicznego, który to status gospodarstwo Skarżącej miało przyznany w okresie, w którym organy kwestionują rolnicze wykorzystywanie działek rolnych I i J. Reasumując skoro postępowanie zarówno przed organem I jak i II instancji związane było z istotnym naruszeniem prawa procesowego, zaskarżoną decyzję Dyrektora Regionalnego Oddziału Agencji i poprzedzające je decyzje organu I instancji należało uchylić, co Sąd uczynił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012r. ze zm., dalej: P.p.s.a.). O tym, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania przyznanych Skarżącej od Dyrektora Oddziału Agencji orzeczono po myśli art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło