I SA/Po 1052/14

Dnia 26 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 roku sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji nieruchomości oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2014 r. U. i M. K. (dalej zwanych zobowiązanymi albo skarżącymi) o zwolnienie spod egzekucji nieruchomości położonej w D., ul. [...] nr [...], odmówił zwolnienie wyżej wymienionej nieruchomości spod egzekucji. Jak wskazał w uzasadnieniu swojego postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego wobec zobowiązanych prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowych. W dniu [...] kwietnia skarżący skierowali do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. wniosek w sprawie zwolnienia spod egzekucji nieruchomości położonej w D. gm. Wł., ul. [...] nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdzili, iż przeprowadzenie egzekucji z niniejszej nieruchomości nie jest w interesie żadnej ze stron postępowania egzekucyjnego ponieważ spowoduje to powstanie dodatkowych kosztów egzekucyjnych i zmniejszenie zaspokojenia objętych egzekucją należności. Wskazali także na możliwość wystąpienia sytuacji sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji po zaniżonej wartości szacunkowej (za 65% oszacowanej wartości). Jednocześnie powołali się na ogólną zasadę niezbędności i celowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] kwietnia 2014r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. wpłynął wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w sprawie przeprowadzenia egzekucji z wyżej wymienionej nieruchomości zobowiązanych. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. przekazał zgodnie z właściwością wniosek skarżących w sprawie zwolnienia spod egzekucji wyżej wymienionej nieruchomości. Odnosząc się do meritum sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że zgodnie z art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał także, iż wyżej cytowany przepis ma na celu ochronę interesów zobowiązanego jednakże nie może prowadzić to do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Zobowiązany musi więc wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonego składnika majątkowego ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Wskazano także, iż obecnie w toku egzekucji prowadzonej przeciwko skarżącym egzekwowane są zobowiązania podatkowe na łączną kwotę [...] zł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na poczet tych zaległości wyegzekwowano środki pieniężne w wysokości [...] zł , co stanowi jedynie [...]% w stosunku do ogólnej kwoty zaległości. Z protokołów o stanie majątkowym spisanych w dniu [...] maja 2014r. z zobowiązanymi wynika, iż M. K. obecnie jest na utrzymaniu żony. U. K. prowadzi działalność gospodarczą, oraz pracuje w firmie C. sp. z o.o. Miesięcznie uzyskuje dochody w wysokości od [...] zł do [...] zł. Ruchomości jakie ujawniono w miejscu zamieszkania zobowiązanych ze względu na stopień zużycia nie nadają się do zajęcia egzekucyjnego, dom położony we W. przy ul. [...], w którym mieszkają małżonkowie stanowi własność M. K. Zobowiązani nie posiadają także żadnych środków transportowych. Są natomiast właścicielami nieruchomości położonej w D. gm. Wł., ul. [...], KW [...]. W ocenie organu I instancji wskazanie przez zobowiązanych, że przeprowadzenie egzekucji z wyżej wymienionej nieruchomości spowoduje powstanie niewspółmiernie wysokich kosztów egzekucyjnych, co w konsekwencji wpłynie na zmniejszenie zaspokojenia objętych egzekucją należności nie stanowi wystarczającej przesłanki do zwolnienia nieruchomości z egzekucji. Biorąc natomiast pod uwagę znaczną wysokość egzekwowanej kwoty organ egzekucyjny stwierdził, iż skuteczna realizacja egzekwowanego obowiązku może nastąpić właśnie poprzez przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości o której wyłączenie spod egzekucji wnoszą skarżący. Odstąpienie zatem od przeprowadzenia egzekucji z wyżej wymienionego składnika majątkowego mogłoby doprowadzić, w ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego do bezskuteczności egzekucji. Jednocześnie wskazano, iż zobowiązani oprócz powołania się na mogące powstać w toku przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości koszty egzekucyjne nie wskazali innego majątku z którego można by skutecznie przeprowadzić egzekucję i wyegzekwować tak znaczną kwotę zobowiązania podatkowego. Podkreślono także, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przeciwko zobowiązanym od 2006r. W tym czasie udało się wyegzekwować jedynie znikomą część zaległości. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem zobowiązani złożyli na wyżej wymienione postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu tym skarżący wskazali na ekonomiczną niezasadność prowadzenia egzekucji z wyżej wymienionej nieruchomości w sytuacji gdy skarżący znaleźli nabywcę tej nieruchomości gotowego zapłacić za nią kwotę [...] zł, w sytuacji gdy jej wartość rynkowa zgodnie z wyceną biegłego skarbowego wynosi [...] zł. Skarżący zarzucili zaskarżonemu przez nich postanowieniu, że zostało ono wydane bez wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych sprawy, zwłaszcza bez matematycznej symulacji wyliczenia kosztów prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Uzasadniając swoje żądania skarżący wskazali, że na koszty prowadzenia egzekucji z nieruchomości obok opłat za czynności egzekucyjne nałożą się również spore wydatki za: - obligatoryjny zarząd tą nieruchomością, - koszty profesjonalnej wyceny tej nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, - koszty ogłoszeń prasowych ojej licytacyjnej sprzedaży. Zobowiązani zaznaczyli także, że biorąc pod uwagę unormowania dotyczące ceny wywoławczej stosowanej podczas egzekucji z nieruchomości organ egzekucyjny i tak nie uzyska wyższej kwoty z tytułu sprzedaży nieruchomości niż kwotą za jaką skarżący są gotowi sprzedać nieruchomość we własnym zakresie. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanych utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Jak wynika z analizy uzasadnienia tego postanowienia organ ten podzielił w całości wyrażone uprzednio przez Naczelnika Urzędu Skarbowego stanowisko w sprawie. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. organ I instancji zawarł pełne uzasadnienie faktyczne i prawne swego rozstrzygnięcia. W sposób obszerny ustosunkował się do wszystkich argumentów wniesionych przez skarżących zarówno tych które odnosiły się do powstania dodatkowych kosztów egzekucyjnych i zmniejszenia zaspokojenia objętych egzekucją należności, jak również możliwości wystąpienia sytuacji sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji po zaniżonej wartości szacunkowej (za [...]% oszacowanej wartości). Jednocześnie organ egzekucyjny odniósł się także do powoływanych przez zobowiązanych zasad niezbędności i celowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Odnośnie braku jakiejkolwiek symulacji matematycznej wyliczenia kosztów przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż należ zauważyć, że w sytuacji kiedy zajęcie nieruchomości nie zostało jeszcze dokonane, trudno dokonać dokładnego wyliczenia kosztów egzekucyjnych nie znając wartości za jaką zostanie sprzedana nieruchomość, kosztów ogłoszenia licytacji nieruchomości, czy też należności biegłych. Organ zauważył również, że dopóki nieruchomość nie została zajęta zobowiązani mogą dokonać jej sprzedaży, jednak w świetle informacji wynikającej z treści księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, dotyczącej hipoteki przymusowej, wpisanej na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W., można domniemać, że potencjalny nabywca powziąwszy wiedzę odnośnie wysokości obciążeń hipotecznych zrezygnuje z planowanego zakupu. Wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi zobowiązanych kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący wnoszą o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając mu naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, sprowadzające się do braku obiektywnego rozpoznania sprawy, a w szczególności do nie odniesienia się do argumentów żalących. Jak wynika z uzasadnienie skargi skarżący powtórzyli w nim swoje zarzuty stawiane wcześniej postanowieniu organu I instancji. W ocenie skarżących postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. zostało wydane z naruszeniem zasady prawdy materialnej, zasady przekonywania które to naruszenia objawiają się w niepełności i pozorności uzasadnienia, nie odniesieniu się do argumentów strony, braku "uzasadnienia obligatoryjnego", niepowiązaniu uzasadnienia z rozstrzygnięciem a także uchybieniom formalnym. Reasumując wywody skargi wskazano, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ nadzoru, mimo związania przepisami prawa procesowego, uchyliły się od zebrania oraz przeprowadzenia dowodów z dostępnych źródeł informacji, opierając swoje procedowanie na ogólnikowych stwierdzeniach, przeczących zasadzie prawdy obiektywnej. Dodatkowo, organ nadzoru, lakonicznie, bez przeprowadzenia dowodów na okoliczność podniesionych przeze skarżącego argumentów, wydał będące przedmiotem skargi postanowienie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi. Ponadto, pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. skarżący raz jeszcze odnieśli się do argumentacji organu odwoławczego zawartej w odpowiedzi na skargę i ponownie podkreślili, że wyrażają chęć spłaty ciążącej na nich zaległości podatkowej oraz podnieśli argumenty przemawiające za ekonomiczną niezasadności sprzedaży egzekucyjnej. Wskazali również, że na ich wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zwolnił spod egzekucji samochody osobowe, co pozwoliło na ich sprzedaż poza postępowaniem egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wyeliminowanie zaskarżonego aktu administracyjnego jest więc możliwe w sytuacji, gdy naruszone zostały przepisy prawa procesowego lub materialnego. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. sąd nie stwierdził jednak, by doszło naruszenia prawa, co skutkowało oddaleniem skargi. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zastosowanie art. 13 §1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Podkreślenia wymaga, że wydanie postanowienia w przedmiocie zwolnienia składnika majątku z egzekucji pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Warunkiem jego dokonania jest jednak wszechstronna i dogłębna analiza okoliczności faktycznych sprawy. Pozytywne dla zobowiązanego rozstrzygnięcie organ może podjąć wyłącznie w przypadku wystąpienia ważnego interesu zobowiązanego. Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. nie precyzuje pojęcia ważnego interesu zobowiązanego, ocenę w tym względzie pozostawiając organom orzekającym w konkretnej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednak, że klauzula generalna ważnego interesu zobowiązanego pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 1 września 201 lr. sygn. akt II FSK 489/10). Jak trafnie wyjaśnił organ pierwszej instancji chociaż celem normy prawnej wynikającej z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest ochrona interesów zobowiązanego, to jednak jej zastosowanie nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Wskazać w tym miejscu należy, że istotą postępowania egzekucyjnego jest wykonanie w sposób przymusowy obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Egzekucja z natury swojej winna być efektywna i prowadzić do zabezpieczenia interesów wierzyciela. Zasadnie w tej sytuacji podniósł organ pierwszej instancji, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonego składnika majątkowego, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. Trafnie także uznał organ odwoławczy, że dla oceny zasadności wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie, czy w danej sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Wprawdzie ziszczenie się omawianej przesłanki nie obliguje organu egzekucyjnego do pozytywnego załatwienia wniosku w rzeczonym przedmiocie, niemniej jednak przyznanie organowi egzekucyjnemu uznania administracyjnego w powyższym zakresie nie zwalnia go od wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych oraz wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu sprawy (art. 7 i 77 § 1 kpa), a w konsekwencji prawidłowego uzasadnienia swojego stanowiska zgodnie z wymogami art. 124 § 2 k.p.a. Uznanie administracyjne pozwalające na swobodę wyboru ogranicza się bowiem wyłącznie do etapu wyboru konsekwencji wystąpienia przesłanki, o której mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia trafnie stwierdził organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu i w odpowiedzi na skargę, że w sprawie została przeprowadzona dogłębna analiza stanu faktycznego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony przez pryzmat zasady swobodnej oceny dowodów. W sprawie bezsprzecznie ustalono, że przedmiotem egzekucji są zaległości podatkowe o łącznej wartości [...] zł (łącznie z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi). W celu wyegzekwowania tych należności organ egzekucyjny podjął próbę ustalenia majątku, z którego można byłoby skutecznie przeprowadzić egzekucję. Dokonano zajęć rachunków bankowych w R. S.A. oraz Banku Spółdzielczym we Wł. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na poczet tych zaległości wyegzekwowano środki pieniężne w wysokości [...] zł, co stanowi jedynie [...]% w stosunku do ogólnej kwoty zaległości. Z protokołów o stanie majątkowym spisanych w dniu [...] maja 2014 r. z zobowiązanymi wynika, iż skarżący obecnie jest na utrzymaniu żony. U. K. prowadzi działalność gospodarczą, oraz pracuje w C. sp. z o.o. Miesięcznie uzyskuje dochody w wysokości od [...] zł do [...] zł. Ruchomości jakie ujawniono w miejscu zamieszkania zobowiązanych ze względu na stopień zużycia nie nadają się do zajęcia egzekucyjnego. Dom położony we W. przy ul. [...], w którym mieszkają małżonkowie stanowi własność skarżącego. Zobowiązani nie posiadają także żadnych środków transportowych. Są natomiast właścicielami nieruchomości położonej w D. gm. Wł., ul. [...] nr KW [...]. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności faktyczne, organ egzekucyjny zasadnie stwierdził, że skuteczna realizacja egzekwowanego obowiązku może nastąpić poprzez przeprowadzenie egzekucji ze spornej nieruchomości. Zobowiązani nie posiadają i tym samym nie wskazali innego majątku, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Złożyli jednak deklarację, że po zwolnieniu tej nieruchomości spod egzekucji i jej sprzedaży przekażą uzyskaną kwotę na poczet zaległości. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności słusznie – w ocenie Sądu – stwierdził organ pierwszej instancji, że nie zaistniały przesłanki do zwolnienia z egzekucji spornej nieruchomości. Na podkreślenie zasługuje fakt, że skarżący nie posiadają jakichkolwiek składników majątkowych dających realną możliwość spłaty choćby części zaległości. Trafnie zwrócił także uwagę organ podatkowy, że zwolnienie spod egzekucji nieruchomości położonej w D. nie przyczyniłoby się w istotnym zakresie do zaspokojenia wierzyciela poprzez spłatę ciążących na zobowiązanym zaległości podatkowych. Wskazuje na to znaczna różnica między wysokością zadłużenia i szacunkową wartością spornej nieruchomości. Ponadto, w ocenie Sądu, nie jest wystarczającym argumentem przemawiającym na zaistnieniem ważnego interesu zobowiązanego samo przekonanie skarżącego, że ekonomicznie zasadniejsze byłoby zbycie nieruchomości poza postępowaniem egzekucyjnym. Koszty egzekucyjne są immanentną i naturalną konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podobnie jak związane ze sprzedażą egzekucyjną ryzyko uzyskania ceny niższej od wartości szacunkowej nieruchomości. Tym samym nie można skutecznie zarzucać organom egzekucyjnym, że wykonują czynności wynikające z przepisów ustawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest już od wielu lat i dotyczy znacznej kwoty zaległości podatkowych. W tej sytuacji trafnie stwierdziły organy obu instancji, że wskazanie przez zobowiązanych, że przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości spowoduje powstanie niewspółmiernie wysokich kosztów egzekucyjnych, co w konsekwencji wpłynie na zmniejszenie zaspokojenia objętych egzekucją należności nie stanowi wystarczającej przesłanki do zwolnienia nieruchomości z egzekucji. Biorąc natomiast pod uwagę znaczną wysokość egzekwowanej kwoty organ egzekucyjny prawidłowo stwierdził, iż skuteczna realizacja egzekwowanego obowiązku może nastąpić właśnie poprzez przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości, o której wyłączenie spod egzekucji wnoszą skarżący. Ponadto, trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, odnosząc się argumentów wiązanych z brakiem ekonomicznej zasadności sprzedaży egzekucyjnej nieruchomości, że w sytuacji kiedy zajęcie nieruchomości nie zostało jeszcze dokonane, trudno dokonać dokładnego wyliczenia kosztów egzekucyjnych nie znając wartości za jaką zostanie sprzedana nieruchomość, kosztów ogłoszenia licytacji nieruchomości, czy też należności biegłych. Konkludując, stwierdzić należy, że mimo uzależnienia zastosowania przepisu art. 13 § 1 u.p.e.a. od ważnego interesu zobowiązanego, które to pojęcie nie zostało sprecyzowanie w przepisach u.p.e.a., to w jego zakresie nie mieści się samo przekonanie zobowiązanego o możliwości uzyskania ceny wyższej ze zbycia nieruchomości poza egzekucją w porównaniu z ceną uzyskaną w ramach postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, za ważny interes zobowiązanego w rozumieniu art. 13 §1 u.p.e.a. nie można uznać jego przekonania o możliwości uzyskania wyżej ceny ze sprzedaży nieruchomości, zwłaszcza gdy z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że nie spowoduje to zaspokojenia wierzyciela w pełni, ani nawet w znacznej części oraz skarżący nie posiada innych składników majątków, w odniesieniu do których można byłoby prowadzić postępowanie egzekucyjne. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.