II FZ 242/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Jolanta Sokołowska, , , po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1233/14 uchylające postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14 oraz odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1233/14 poprzez zastąpienie w piątym wersie od dołu błędnie wskazanej daty postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku "13 lipca 2014 r." właściwą datą "31 lipca 2014 r." Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone przez M. K. postanowienie tego Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14, w przedmiocie prawa pomocy oraz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 31 lipca 2014 r., w przedmiocie wszczęcia postępowania. Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia 9 września 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 25 września 2015 r., skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata celem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 7 grudnia 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na postanowienia Sądu skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko i zarzuty wskazując, iż przedmiotem sporu jest postępowanie egzekucyjne, które nie zostało merytorycznie przez sąd rozpoznane, a w jego ocenie postępowanie to wszczęto z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji powołując art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") wskazał, iż według tego przepisu, uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd, który je wydał, jest możliwe wtedy, gdy zażalenie jest "oczywiście uzasadnione". W każdym jednak wypadku istotne jest to, by zasadność zażalenia była "oczywista", to znaczy niewzbudzająca wątpliwości i zauważalna bez potrzeby dokonywania głębszej analizy zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu taki charakter miało zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu z dnia 7 grudnia 2015 r., w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd zaznaczył, iż zgodnie z ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje nowe brzmienie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, dotyczących prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym. Jednakże jak wskazał Sąd zgodnie z ustawą zmieniającą art. 260 P.p.s.a. nie ma zastosowania do postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W związku z tym, iż niniejsza sprawa została wszczęta przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, zatem zastosowanie w sprawie miał przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. Sąd był zatem obowiązany rozpoznać sprawę będącą przedmiotem sprzeciwu, a nie utrzymać w mocy lub zmienić postanowienie referendarza sądowego. Rozpatrując natomiast ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa i odmówi skarżącemu przyznania prawa pomocy. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, wskazując, iż przedmiotem postępowania jest postępowanie egzekucyjne i nie zostały przez sąd rozpoznane merytoryczne podstawy sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wskazane w jego treści. Zgodnie z art. 195 § 2 P.p.s.a., jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawny, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznawać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. Tryb autokontroli przewidziany w zacytowanym przepisie stanowi realizację postulatu ekonomii i szybkości postępowania. Natomiast celem autokontroli jest "zamknięcie" kwestii wpadkowej, która była przedmiotem poprzedniego postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego i możliwość dokonania przez ten sąd ponownego rozpoznania sprawy i zmiany powziętej decyzji. Innymi słowy ze zdania pierwszego art. 195 § 2 P.p.s.a. wynika, iż "załatwienie" kwestii wpadkowej winno polegać na uchyleniu zaskarżonego postanowienia i w miarę potrzeby rozpoznaniu sprawy na nowo. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wadliwie zastosował tryb autokontroli z art. 195 § 2 P.p.s.a. Sąd uznał bowiem, iż oczywista zasadność zażalenia skarżącego wiąże się z nieprawidłowym zastosowaniem trybu rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Podkreślić bowiem należy, iż zwrot "oczywiście uzasadnione" należy rozumieć przez pryzmat oceny sądu dokonywanej w kontekście argumentów zawartych w zażaleniu. Innymi słowy sąd nie może dokonać autokontroli w przypadku "oczywiście uzasadnionego zażalenia" w oderwaniu od treści tego zażalenia. Ponadto zażalenie jest "oczywiście uzasadnione", jeżeli sąd podziela zarzuty i żądania w nim zawarte, uznając swą pomyłkę w tym zakresie. Taka sytuacja w sprawie nie zaszła, co potwierdza już choćby to, że rozstrzygnięcie merytoryczne wniosku strony o przyznanie prawa pomocy jest identyczne, albowiem odmówiono przyznania prawa pomocy. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie był uprawniony do zastosowania w sprawie art. 195 § 2 P.p.s.a., lecz powinien był przekazać zażalenie skarżącego do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W efekcie nieprawidłowego zastosowania trybu autokontroli wojewódzki sąd administracyjny, rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy orzekał w sprawie, w której właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, co skutkuje nieważnością postępowania wskazaną w art. 183 § 2 pkt 6 P.p.s.a. Należy podkreślić, że co do zasady kontrola orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w konsekwencji pozbawione podstawy prawnej uchylenie przez WSA w zaskarżonym postanowieniu postanowienia z dnia 7 grudnia 2015 r. nastąpiło z naruszeniem właściwości instancyjnej i jako takie nie może się ostać w obrocie prawnym. Skoro nie było dopuszczalne uchylenie przez WSA poprzedniego postanowienia zapadłego w przedmiocie prawa pomocy, to skutkiem tego jest niemożność utrzymania w mocy postanowienia zawartego w pkt 2 zaskarżonego orzeczenia, tj. merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. O sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w dacie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej popełnionej w sentencji postanowienia Sądu pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 P.p.s.a. Jak bowiem wynika z akt tej sprawy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zapadło w dniu 31 lipca 2014 r. (vide k. 74 akt administracyjnych), a nie - jak omyłkowo wskazał WSA – w dniu 13 lipca 2014 r., co zauwazył już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 343/15.