I GSK 1778/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Go 30/15 w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku akcyzowego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I GSK 1778/15 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Go 30/15, oddalił skargę M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Urzędu Celnego w Zielonej Górze decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za wrzesień 2013 r. Decyzja ta, po dwukrotnym jej awizowaniu w dniach 8 i 16 lipca 2014 r., została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". W dniu 13 października 2014 r. skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego odwołania, który uzasadnił brakiem winy w nieodebraniu wysłanej do niego decyzji. Wskazał, że w związku z częstymi i długimi wyjazdami już wiele miesięcy wcześniej upoważnił kolegę M. M. do odbioru korespondencji, ale awizowanych przesyłek nie chciano w urzędzie pocztowym wydawać tej upoważnionej osobie. W dniu 7 października 2014 r. M. M. wydano korespondencję zawierającą tytuły wykonawcze wystawione w oparciu o decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. i dopiero w tym dniu skarżący powziął informację o wydaniu tego orzeczenia. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Organ uznał za sprzeczne twierdzenia skarżącego co do powodów uchybienia terminu. We wniosku będącym przedmiotem rozpatrywanej sprawy skarżący wskazał bowiem na niemożność odbioru przez upoważnionego wcześniej pełnomocnika - kolegę M. M. korespondencji z Urzędu Celnego, spowodowaną sporządzeniem nieprawidłowego pełnomocnictwa pocztowego i jednoczesny brak możliwości osobistego stawienia się skarżącego, z uwagi na jego kilkumiesięczny pobyt za granicą. Z kolei we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Rzepinie z dnia 4 sierpnia 2014 r., przekazanym do sądu za pośrednictwem organu, jako przyczynę uchybienia terminu wskazano "lekko wygięte drzwiczki do skrzynki pocztowej, co może wskazywać na nieuprawnione uzyskanie dostępu do niej". Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że załączone do wniosku o powrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnictwo zostało udzielone przez skarżącego adwokatowi w dniu 26 czerwca 2014 r. w Zielonej Górze. Strona przebywała więc w tym czasie w Polsce, a w dniu 18 czerwca 2014 r. (po dwukrotnym awizowaniu) odebrała postanowienie organu pierwszej instancji, w którym organ ten poinformował o zakończeniu postępowania dowodowego i wyznaczył stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zatem skarżący miał świadomość, że niebawem zostanie wydana decyzja kończąca postępowanie podatkowe i nie zgłaszał faktu wyjazdu z kraju oraz nie zgłosił Naczelnikowi UC faktu ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, a taki obowiązek wynika z przepisu art. 147 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.) – dalej jako "o.p.". Organ odwoławczy zwrócił nadto uwagę, że organ pierwszej instancji pismem z dnia 24 września 2014 r. poinformował pełnomocnika skarżącego o wydaniu decyzji podatkowych, m.in. decyzji z [...] lipca 2014 r. nr [...]. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 września 2014 r. Gdyby zatem przyjąć, że dopiero w tym dniu pełnomocnik skarżącego powziął informację o wydaniu decyzji, to ostatnim dniem do skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu był dzień 6 października 2014 r. Tymczasem wniosek skarżącego złożony został 13 października 2014 r., zatem z uchybieniem terminu określonego w art. 162 § 2 o.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), wyjaśnił, że spór pomiędzy stronami dotyczył dochowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a właściwie ustalenia momentu, od którego termin ten miał być liczony, jak również uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie zdołał podważyć któregokolwiek z elementów warunkujących skuteczność doręczenia decyzji organu pierwszej instancji w świetle art. 150 o.p., co pozwalało na przyjęcie fikcji prawnej doręczenia z upływem czternastego dnia od chwili zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ odwoławczy trafnie przyjął, że skarżący w niniejszej sprawie nie zachował terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 o.p., albowiem organ ten prawidłowo ocenił znaczenie i skutki prawne pisma organu pierwszej instancji z dnia 24 września 2014 r., w którym poinformowano pełnomocnika skarżącego o wydaniu w dniu [...] lipca 2014 r. decyzji m.in. o numerze [...] w oparciu o protokół kontroli nr [...]. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w dniu doręczenia pełnomocnikowi ww. pisma, tj. w dniu 29 września 2014 r., ustała w istocie przyczyna uchybienia terminu. Strona powzięła bowiem w tym dniu informację o wydaniu decyzji wymiarowych kończących postępowania podatkowe w zakresie podatku akcyzowego w związku z obrotem suszem tytoniowym, dokonanym w okresie od 1 stycznia do 10 września 2013 r., czyli m.in. za okres objęty decyzją wymiarową, którą skarżący kwestionuje w drodze odwołania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie było żadnych faktycznych przeszkód, które uniemożliwiałyby dowiedzenie się przez pełnomocnika co do rozstrzygnięcia, jak i treści zapadłej decyzji. Tym bardziej, że pełnomocnictwo do reprezentowania interesów skarżącego "w sprawach administracyjnych, celnych, skarbowych, w szczególności w sprawie prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze [...]" adwokat T. R. otrzymał w dniu 26 czerwca 2014 r. Zatem stwierdzenie przez organ wniesienia podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uchybieniem terminu wskazanego w art. 162 § 2 o.p. powinno skutkować odmową przywrócenia terminu właśnie z powodu upływu nieprzywracalnego terminu do wniesienia tego podania. Sąd pierwszej instancji podzielił również stanowisko organu odwoławczego co do nieuprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem tego Sądu wyjazdy, bez względu na ich charakter, czas trwania, nie mogą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu procesowego. Skarżący wyjeżdżając za granicę, jak sam oświadczył na dłuższy, bo kilkumiesięczny pobyt, powinien podjąć wszystkie możliwe środki, aby zapewnić sobie wiedzę w zakresie prowadzonego wobec niego postępowania wymiarowego oraz zagwarantować ochronę swoich praw; tym bardziej, że przed wyjazdem został mu dwukrotnie (tj. 6 i 18 czerwca 2014 r.) wyznaczony przez organ pierwszej instancji siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Wskazując na treść art. 147 § 1 o.p. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że o fakcie ustanowienia pełnomocnika ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie poinformowali organu prowadzącego postępowanie. Pełnomocnictwo przedłożone zostało organowi dopiero 5 listopada 2014 r. (w piśmie z 13 października 2014 r. kancelaria pełnomocnika wskazana została jedynie jako adres do doręczeń). W ocenie Sądu pierwszej instancji istotne jest, że ani skarżący, ani jego pełnomocnik niezwłocznie po jego umocowaniu, nie podjęli żadnych kroków, aby dowiedzieć się, jakie czynności podjął organ w związku z zakończeniem postępowania dowodowego, nie uznali za konieczne ustalenie, co zawierały awizowane przesyłki, których odbioru odmówiono M. M., nie podjęli również - odpowiednio wcześnie - żadnych innych działań (np. w formie kontaktu telefonicznego), co bez wątpienia umożliwiłoby podjęcie dalszych czynności, w szczególności również terminowe wniesienie odwołania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. G. zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 162 § 1 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie nie doszło do uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu do złożenia odwołania, 2. art. 162 § 2 o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie podanie o przywrócenie terminu wpłynęło po terminie, 3. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 187 § 1 w zw. z art 191 w zw. z art. 162 § 1 o.p. przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie uchylił zaskarżonego postanowienia, pomimo że w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego doszło do ustalenia w sposób dowolny, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze oraz że podanie o przywrócenie terminu wpłynęło po terminie, w wyniku czego doszło do wydania błędnego postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a następnie skarżonego postanowienia, 4. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 w zw. z art. 191 o.p. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie uchylił zaskarżonego postanowienia, pomimo iż w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie doszło do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez organ, w szczególności dotyczącego weryfikacji okoliczności związanych z nieotrzymaniem przez skarżącego przesyłek do niego kierowanych, w tym nieprzesłuchania świadka M. M. odpowiedzialnego za odbiór korespondencji skarżącego oraz samego skarżącego, 5. art. 133 § 1 w zw. z art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez: a) pominięcie stanów faktycznych istotnych dla braku winy w dotrzymaniu terminu wniesienia odwołania oraz zachowania terminu do złożenia podania o przywrócenie terminu, b) brak wnikliwej oceny przedstawionych wraz z wnioskiem dokumentów, które uprawdopodobniają brak winy strony w niezachowaniu terminu oraz świadczą o złożeniu podania o przywrócenie terminy w ustawowym terminie. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Rzepinie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że skarżący kasacyjnie nie podważył ustaleń co do poprawności doręczenia decyzji określającej podatek akcyzowy za wrzesień 2013 roku z dnia [...] lipca 2014 roku (skuteczne doręczenie w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej). Nie budzi wątpliwości data doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, ani to, że odwołanie złożono po upływie terminu określonego w art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Wszystkie te okoliczności skład orzekający zobligowany jest uwzględniać w kontekście związania granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy w pierwszym rzędzie odnieść się należy do zarzutu natury formalnej, dotyczącego naruszenia w sprawie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony po upływie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. Zdaniem NSA, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe ustalenie organu, że w dniu 29 września 2014 roku ustała w istocie przyczyna uchybienia terminu. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Sądu, że organ prawidłowo ocenił znaczenie i skutki prawne pisma Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze z dnia 24 września 2014 roku, w którym poinformowano pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o wydaniu w dniu [...] lipca 2014 roku decyzji o numerze [...] w oparciu o protokół kontroli nr [...]. Doręczenie w dniu 29 września 2014 roku ww. pisma pełnomocnikowi skarżącego oznaczało, że strona w tym dniu uzyskała informację o wydaniu decyzji wymiarowej kończącej postępowanie podatkowe w zakresie podatku akcyzowego w związku z obrotem suszem tytoniowym. Jako prawidłową uznać należy konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie było żadnych faktycznych przeszkód, które uniemożliwiałyby dowiedzenie się przez pełnomocnika o treści decyzji a w efekcie zapadłego rozstrzygnięcia. W sprawie nie budziło wątpliwości również, że pismo to zostało skierowane do pełnomocnika umocowanego w tym charakterze przez skarżącego kasacyjnie od 26 czerwca 2014 roku. Nie sposób zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że brak doręczenia, mimo jego prośby, wszelkiej korespondencji kierowanej i nieodebranej przez skarżącego, stanowił trwającą nadal przyczynę uchybienia terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji. Nie ma zatem powodów by uznać, że skarżący powziął wiedzę o wydaniu decyzji wymiarowej przez organ pierwszej instancji w innej dacie, aniżeli 29 września 2014 r. W szczególności trudno przyjąć za usprawiedliwione stanowisko, że "skarżący jak i jego pełnomocnik pozostawali w przeświadczeniu, że w opisanych przez organ sprawach nie znajdowała się korespondencja, w stosunku do której przyjęto fikcję doręczenia". Zauważyć też należy, że organ oprócz informacji o wydaniu decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z dnia [...] lipca 2014 roku, zawarł pouczenia o dostępności akt sprawy w siedzibie organu. Stąd też zarzuty (naruszenia art. 122 w zw. z art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej) jak i wywód strony dotyczący braku podjęcia niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w ww. zakresie nie zasługują na uwzględnienie. Spór w zakresie stosowania art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej dotyczy tego, czy datę, w której rozpoczyna bieg określony w tym przepisie 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, wyznaczało w sprawie powzięcie informacji o wydaniu decyzji, czy też dopiero wydanie M. M. korespondencji zawierającej tytuły wykonawcze wydane m.in. w oparciu o skarżone orzeczenie. Należy w tym względzie podzielić stanowisko, że dzień ustania przyczyny uchybienia terminu, od którego liczy się 7-dniowy termin, w którym należy wnieść podanie o przywrócenie terminu w rozumieniu art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, przypada na moment powzięcia informacji o wydaniu aktu przez pełnomocnika. Bez znaczenia pozostaje na tym tle okoliczność, że do dnia 7 października 2014 roku tj. dnia wydania korespondencji ww. osobie, ani strona ani pełnomocnik nie mieli wiedzy jaka jest treść decyzji. Z treścią tej decyzji można było zapoznać się, np. przeglądając akta w siedzibie organu, we wcześniejszym terminie. Organ podatkowy nie ma obowiązku wielokrotnego doręczania rozstrzygnięć (decyzji organu pierwszej instancji), względnie powstrzymywania się od działań do czasu wyrażenia przez stronę woli zapoznania się z treścią rozstrzygnięć prawidłowo doręczonych w sposób zastępczy" (por. wyrok NSA 28.02.2012, II FSK 1674/10, CBOSA). Z uwagi na to, że kwestia uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie nasuwa wątpliwości, bezprzedmiotowa jest ocena w ramach zgłoszonych podstaw kasacyjnych pozostałych argumentów strony, koncentrujących się na kwestii braku winy w uchybieniu terminu do zaskarżenia decyzji wymiarowej. Trafne jest ustalenie, że skarżący powziął wiedzę o wydaniu decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w Zielonej Górze w dniu [...] września 2014 r., a zatem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania złożony 13 października 2014 r. był spóźniony. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy strona ponosi, czy też nie winę za uchybienie terminu, tj. zbędne jest ustalanie istnienia tej przesłanki (por. wyrok NSA z 26 listopada 2015 r., I FSK 852/14). Za zbędny zatem uznać należy wywód Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, który w ślad za organem odwoławczym odniósł się do ustaleń związanych z kwestią winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 184 p.p.s.a., a w zakresie kosztów postępowania zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Na zasądzoną kwotę (180 zł.) składa się wynagrodzenie pełnomocnika organu.