II OZ 790/16

Dnia 18 sierpnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2952/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2015 r. odmawiającego D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. w sprawie ze skargi D. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia: 1) oddalić zażalenie D. W.; 2) odrzucić zażalenie M. W.. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 26 czerwca 2015 r., którym odmówiono D. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji, powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", dokonał porównania sytuacji materialnej wnioskodawczyni, tj. czy od czasu wydania postanowienia z dnia 26 czerwca 2015 r. nastąpiła taka zmiana sytuacji finansowej wnioskodawczyni, która umożliwiłaby na zmianę ww. postanowienia, tj. przez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawczyni nie wykazała, że od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nastąpiła zmiana jej sytuacji majątkowej, która przemawiałyby za zmianą prawomocnego postanowienia z dnia 26 czerwca 2015 r. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do możliwości ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd wskazał, że w tym zakresie wskazywane miesięczne dochody w gospodarstwie domowym wnioskodawczyni wynoszą 3047 zł (poprzednio 2781 zł), przy czym wnioskodawczyni nie wyjaśniła ile wynosi dodatek pielęgnacyjny otrzymywany przez jej męża. Dodatkowo wskazała na koszty związane z utrzymaniem mieszkania w wysokości 500 zł, koszty leczenia 800 zł miesięcznie i koszty prowadzenia postępowań sądowych w wysokości ok. 1000 zł. W sprawie wiadomo zatem, jaki dochód osiąga skarżąca wraz z mężem. Wiadomo, dość ogólnie, jakie ponosi wydatki w związku z utrzymaniem, np. za mieszkanie, lekarstwa, koszty w związku z prowadzeniem spraw sądowych. Skarżąca nie wykazała jednak jakie koszty miesięczne ponosi na żywność, środki czystości, media. Nie nadesłała rachunków za leki, ani żadnych innych rachunków, czy paragonów. Nie wykazała w jakiej wysokości otrzymuje dodatek pielęgnacyjny. W ocenie Sądu, koszty ponoszone w związku z prowadzonymi licznymi sprawami sądowymi nie należą do kosztów utrzymania koniecznego. Ponadto strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna jak najdokładniej wykazać swoją sytuację majątkową. W niniejszej sprawie – z uwagi na bardzo oszczędne informacje dotyczące sytuacji finansowej skarżącej – nie jest możliwa ocena, czy jej sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wywiązała się zatem z obowiązku uprawdopodobnienia, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz ustanowienia adwokata. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Białymstoku z 11 października 2011 r., II SAB/Bk 46/11). Zażalenie na ww. postanowienie wnieśli D. W. i M. W., podnosząc argumentację dotyczącą legalności działań organów administracyjnych i wywodząc z tej argumentacji zasadność przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy w zakresie o jakim mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji podniósł, że w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni nie przywołała okoliczności pozwalających stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na nieaktualność poprzednio dokonanej oceny odnoszącej się do sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Kolejny formularz wniosku PPF nie zawierał żadnych nowych okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Kolejny wniosek wskazywał bowiem na większe dochody, jakie były podstawą odmowy przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Poza tym w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wykazała wydatki miesięczne w gospodarstwie domowym na poziomie około 2300 zł, co w zestawieniu z wykazywanymi dochodami na poziomie 3047 zł oznacza, że jest w stanie wygospodarować środki finansowe celem realizacji swoich praw procesowych. Dodatkowo wskazania wymaga, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że przedmiotowy wniosek jest mało wiarygodny z uwagi na nieudokumentowanie stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania oraz brak wyjaśnień, co do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Poza tym postanowienie będące przedmiotem zmiany wskazywało dodatkowo na okoliczność braku wyjaśniania i sprzeczności w oświadczeniach wnioskodawczyni dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej przez J. i M. Wnuków zamieszkujących pod tym samym adresem i pod tym adresem prowadzących tą działalność, co wynika z oficjalnego rejestru. W ponownym wniosku tych kwestii w ogóle nie wyjaśniono. Tym bardziej czyni to wątpliwym czy sytuacja materialna wnioskodawczyni przedstawiona we wniosku jest zgodna ze stanem rzeczywistym. Ponadto należy wskazać, że wskazywane wydatki dotyczące prowadzonych postępowań sądowych w tej sprawie zostały ocenione już przez NSA w postanowieniu z dnia 25 listopada 2015 r. o sygn. akt II OZ 1173/15, jako bez znaczenia, ponieważ każda z tych spraw powinna być traktowana odrębnie, a skarżący wnosząc kolejne skargi muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia w tych sprawach kosztów sądowych. Tego rodzaju argumentacja w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez wykazania innych okoliczności, nie może stanowić skutecznej przesłanki do zmiany prawomocnego postanowienia. Z powyższych względów należało uznać, że w sprawie nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia WSA w Warszawie z dnia 26 czerwca 2015 r. na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż wnioskodawczyni nie powołała się na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy i które wskazywałyby, że w świetle deklarowanych dochodów i wydatków, zmieniły się dochody w gospodarstwie domowym. W tym miejscu wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, czyni żądania D. W. pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 postanowienia. Odnosząc się zaś do zażalenia wniesionego przez M. W. wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 252 § 3 p.p.s.a. postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek. Zażalenie na to postanowienie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. Mając na uwadze brzmienie powyższego przepisu wskazać należy, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wydane w stosunku do D. W. może wnieść tylko D. W.. Zatem zażalenie M. W. jako niedopuszczalne podlegało odrzuceniu. Dlatego na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 postanowienia.