II OZ 590/15

Dnia 23 czerwca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 162/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 200 złotych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", ocenił, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dają podstaw dla uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca dysponuje środkami finansowymi, które zapewniają średni miesięczny dochód na osobę w jej gospodarstwie domowym w kwocie ok. 4000 zł, przy czym należy mieć na uwadze, że w skład tego gospodarstwa wchodzi skarżąca wraz z mężem i blisko trzyletnim synem. Ponadto, mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, a wartość obrotowa majątku z nią powiązanego to, wedle szacunków samej skarżącej, ok. 500000-800000 zł. Tak ukształtowana sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej, zdaniem Sądu, na wygospodarowanie kwoty 1500 zł tytułem uiszczenia wpisu od skargi. Nawet bowiem, jeśli w subiektywnym odczuciu skarżącej, jej sytuacja finansowa i jej rodziny ulegnie przez to pogorszeniu, będzie to stan krótkotrwały, przejściowy i jednorazowy. Co więcej, nie sposób przyjąć, aby w okolicznościach sprawy, wskazujących na ponadprzeciętnie dobrą sytuację finansową rodziny skarżącej, zachodziła po stronie skarżącej przesłanka uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i rodziny w następstwie uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1500 zł. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 10 maja 2005 r., II OZ 318/05). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Analiza oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, że skarżąca do osób takich z pewnością nie należy. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła M. P., podnosząc, że to z uwagi na wysokość wpisu i sytuację rodzinną wniosła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, że pojazdy (związane z działalnością komisową męża) mają wartość nominalną i do czasu sprzedaży nie generują żadnego zysku; zaś dochód w wysokości 12300 złotych dzielony jest w rodzinie na trzy osoby i w całości konsumowany jest na potrzeby rodziny (znaczne wydatki), co uniemożliwia uiszczenie wpisu w pełnej wysokości. Ponadto zawiłość i charakter sprawy wymagał udziału profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona m.in. może uzyskać uprawnienie do przyznania jej przez sąd administracyjny zwolnienia od ponoszenia w sprawie kosztów sądowych (art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w tym np. częściowe zwolnienie od wpisu sądowego (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Prawo pomocy w częściowym zakresie, o jaki zawnioskował G. P., polega właśnie m.in. na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącej uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzyskiwany w gospodarstwie domowym stały miesięczny dochód (12300 zł) oraz posiadany majątek (samochody o wartości szacowanej 500000-800000 złotych), nie wskazuje na to, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ani z wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani ze sprzeciwu, ani z zażalenia nie wynika, że z uzyskiwanych dochodów w gospodarstwie domowym skarżąca nie może zabezpieczyć odpowiednich środków, które umożliwią jej partycypowanie w kosztach postępowania, w tym kosztów wpisu sądowego w wysokości 1500 złotych. W zakresie wydatków w gospodarstwie domowym twierdzenia strony skarżącej są gołosłowne, nawet nie poparte oświadczeniami co do sposoby ich realizacji. Wobec okoliczności przedstawionych powyżej należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym. Skarżąca powinna mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji wykazania posiadania znacznego majątku, czyni żądania skarżącej pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Z powyższego wywodu wynika, że Sąd I instancji trafnie wskazał, że wniosek o prawo pomocy może być uwzględniony przede wszystkim w sytuacji gdy występują z nim osoby bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że analiza oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje podstaw do uznania, że skarżąca należy do grupy osób wymagających udzielenia pomocy ze środków budżetowych Państwa. Wręcz odwrotnie, wykazana przez skarżącą sytuacja majątkowa potwierdza, że posiada ona wystarczające środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego w wymaganej wysokości 1500 złotych. Skoro przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, to w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, czyni żądania skarżącej pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.