I SA/Wa 3364/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. A. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 3364/14 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Skarbu Państwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa o rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez M. P. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia [...] r. Z. C. wystąpiła do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. P. nieruchomości we L. przy ul. [...] (późniejsza ul. [...]). Pismem z dnia [...] r. U. B. upoważniła Z. C. do prowadzenia postępowania w jej imieniu. Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia Z. C. i U. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. P. nieruchomości we L. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zasady potwierdzania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Ne 169, poz. 1418 ze zm.). Powołując się na treść art. 5 i 6 ww. Ustawy Wojewoda [...] wskazał, że dostarczone przez wnioskodawczynie dokumenty nie mogą, w jego ocenie, stanowić przekonywującego dowodu na pozostawienie nieruchomości przez poprzedników prawnych nieruchomości poza granicami RP. Uwierzytelniona kopia wyciągu hipotecznego z dnia [...] r. nie wskazuje na położenie i powierzchnię nieruchomości oraz rodzaj i ilości pozostawionych zabudowań. Plan sytuacyjny z dnia [...] r. złożony do akt sprawy również nie zawiera danych odnośnie powierzchni i składników nieruchomości. Wojewoda wskazał, że również pozwolenie na budowę oraz plan budowy domu nie przesądzają, że budowa ta została wykonana, albowiem stanowią jedynie potwierdzenie zamierzenia budowlanego, zaś adnotacje o rozpoczęciu i zakończeniu budowy znajdujące się na tym dokumencie, wobec braku opatrzenia ich pieczęcią urzędową nie korzystają z waloru jaki został przypisany dokumentom urzędowym. Wojewoda podniósł ponadto, że Z. C. zeznała, iż nieruchomość została znacjonalizowana. Tym samym w ocenie Wojewody brak jest dokumentów potwierdzających pozostawienie przez M. P. nieruchomości wskazanej we wniosku, a ponadto brak jest dowodów wskazujących, że została ona zmuszona do opuszczenia nieruchomości i Kresów w związku z rozpoczętą wojną. Tymczasem z woli ustawodawcy i wobec stanowiska sądów administracyjnych musi istnieć adekwatny związek pomiędzy opuszczeniem nieruchomości a wybuchem II wojny światowej. Organ wskazał, że znajdująca się w aktach sprawy Karta repatriacyjna z dnia [...] r., jak i zeznania Z. C. wskazują, że M. P. opuściła nieruchomości we L. w [...] r., z przyczyn niezwiązanych z wybuchem II wojny światowej. Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. wniosła Z. C. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu Minister wskazał, że osoby, które powróciły do Polski w innym trybie niż na podstawie tzw. Układów republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ww. ustawy oraz umowy polsko-radzieckiej z dnia 15 lutego 1951 r. muszą wykazać, że opuszczenie przez właściciela mienia zabużańskiego nastąpiło na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową oraz, że opuszczenie to nastąpiło pod przymusem ze strony władz radzieckich, jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących. Należy przy tym odróżnić zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny od tych na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Minister stwierdził, że w postępowaniu opartym o ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. warunkiem koniecznym jest ustalenie tytułu własności nieruchomości na datę jego pozostawienia. Jednocześnie utrata prawa własności nieruchomości na skutek cywilnoprawnego rozporządzenia, czy też w sposób niezależny od działań ówczesnych władz polskich - w tym polityki gospodarczej wprowadzanej przez władze Związku Radzieckiego, uniemożliwia ustalenie prawa do rekompensaty. Minister wskazując na materiał zgromadzony w sprawie wskazał, że M. P. była właścicielką nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], jednakże utraciła to prawo przed powrotem do Polski, na skutek nacjonalizacji mienia dokonanej przez władze radzieckie. Fakt ten znajduje potwierdzenie zarówno we wniosku złożonym przez Z. C., jak i w jej zeznaniach, a także w treści odwołania. Tym samym, zdaniem Ministra, nie została spełniona przesłanka z art. 2 ww. ustawy. Jednocześnie, w ocenie Ministra, M. P. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek okoliczności związanych z wybuchem II wojny Światowej, a w skutek okoliczności o charakterze osobistym i ekonomicznym. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Z. C. W skardze podniosła, że Minister wydał rozstrzygnięcie jedynie na podstawie błędnie użytego przez skarżącą sformułowania o znacjonalizowaniu nieruchomości. Tymczasem takie sformułowanie wynika z mowy potocznej, zaś w istocie dotyczyło nieprawnego zrabowania domu matki, która nie otrzymała żadnego dokumentu potwierdzającego odebranie jej nieruchomości przez władze radzieckie. Tymczasem dokumenty potwierdzające prawo własności nieruchomości pozostają nadal w posiadaniu skarżącej i w sposób bezsporny wynika z nich, że M. P. była właścicielką, a także, że nieruchomość ta była zabudowana budynkiem mieszkalnym, który w ocenie skarżącej nie nadawał się do nacjonalizacji. Podniosła, że Minister nieprawidłowo przyjął, że M. P. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Polski wskutek wojny, albowiem grabieże i przemoc w stosunku do ludności polskiej były następstwem II wojny światowej. Podniosła, że syn M. P. zaginał w [...] r. i oczekiwała na informacje o jego losach i dlatego opuszczenie L. było opóźnione. Wskazała również na wywóz krewnych na [...], do łagrów, oraz na masowe mordy Polaków, ich aresztowania, a także nierówne, gorsze traktowanie osób narodowości polskiej po II wojnie światowej na tych terenach. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, że M. P. była właścicielką nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], jednakże w ocenie Ministra opuściła ją z przyczyn osobistych i ekonomicznych, a zatem nie jest możliwym potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez M. P. poza obecnymi granicami RP na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Sąd, w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną wyłącznie z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.)). Dokonując w powyższym zakresie zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu Minister Skarbu Państwa wydał w przedmiotowej sprawie orzeczenie nie odpowiadajace prawu, naruszające zarówno przepisy procedury administracyjnej jak i przepisy prawa materialnego. Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się do prawidłowego zastosowania i zinterpretowania przepisów prawa materialnego, które znalazły zastosowanie w przedmiotowej sprawie tj. ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie dwie kwestie odegrały zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie organów. Organy obu instancji wadliwie, wobec treści uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2013 r. sygn.akt I OPS 11/13 orzekły, że nacjonalizacja mienia M. P. dokonana przez władze radzieckie sama przez się wykluczyła prawo do rekompensaty określone w art. 2 ww. ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w uchwale pogląd dotyczący charakteru przyznawanego świadczenia, które zawiera w sobie pewien element odszkodowania z powodu utraty przez repatrianta jego dotychczasowego mienia oraz stanowi szczególne, publicznoprawne prawo majątkowe. Zdaniem NSA prawo do rekompensaty winno zatem wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną obywatel polski zmuszony był opuścić. W tych warunkach, wymaganie by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na Kresach, w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi, niczym nieuzasadnioną nadinterpretację przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Kolejnym elementem rozważań organów majacych wpływ na odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP było przyjęcie, że M. P. nie była zmuszona do opuszczenia byłego teritorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Zdaniem organów powodem opuszczenia przez ww. L. w [...] r. był brak perspektyw i trudne warunki życia w [...]. Powyższe rozumowanie jest zdaniem Sądu dotknięte wadliwością, bowiem również w przypadku tzw. "dalszej repatriacji" osób narodowości polskiej, które z różnych przyczyn nie skorzystały z prawa do przesiedlenia się na podstawie umów zawartych przed 25 marca 1957 r. (umowa zawarta pomiędzy rządem PRL a rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu repatriacji z ZSRR osob narodowości polskiej Dz.U. Nr 47, poz.222) dochodziło do przymusowego przesiedlenia. Wiadomym jest, że obywatele polscy opuszczali swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania zarówno w czasie wojny, bezpośrednio po jej zakończeniu, jak również w latach późniejszych. Z tych właśnie względów osoby repatriowane na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. powinny być traktowane na równi z osobami , które powróciły do kraju na mocy układów republikańskich z 1944r. W każdym z tych przypadków obywatele polscy powinni być traktowani tak samo, bowiem znaleźli się poza granicami obecnego państwa polskiego z przyczyn od siebie niezależnych, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie posiadali dotychczasowych nieruchomości, a ich sytuacja była bezspornie wynikiem II wojny światowej. W orzecznictwie przeważa pogląd, że dla oceny przymusu opuszczenia byłego teritorium RP bez znaczenia pozostaje jakiego rodzaju był to przymus-represje, prześladowania przybierające formę aresztowań, deportacji czy zesłania na Syberię ale również kolektywizacja czy sam fakt zmiany granic państwa polskiego wprost mają związek ze skutkami II wojny światowej. Przyjąć zatem należy, że przymus zarówno w formie bezpośredniej , jak też wyrażający się oddziaływaniami natury ekonomicznej związany z utratą posiadanego mienia i tym samym zmianą dotychczasowego statusu społecznego winny być traktowane w taki sam sposób (porównaj wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 1103/13, I OSK 3015/13 z dnia 12 marca 2014 r" I OSK 1813/11 z dnia 8 marca 2013 r.). Wobec powyższego organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy zastosują powyższe rozważania i orzekną zgodnie z przedstawioną w nich interpretacją. Sąd z uwagi na naruszenie przepisu art. 1 ust. 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję na podstawie przepisu art.145 par 1 lit. a) p.p.s.a. (( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.))