IV SA/Gl 789/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2015 r. sprawy ze skargi Z.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwanego dalej "K.p.a.") i art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 110 ust. 8 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), po rozpoznaniu wniosku Z.L. z dnia [...], odmówił przyznania stronie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków. Organ wskazał, że Z.L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E.L. Wnioskodawca zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. E.L. otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł oraz zakupem leków około [...] zł. Prezydent zaznaczył, że w myśl art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Jednocześnie zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych niezbędna potrzeba życiowa to taka potrzeba, bez zaspokojenia której osoba lub rodzina nie może egzystować. Tymczasem Z.L. rachunki za leki pokrył z własnych środków finansowych (kserokopie rachunków w aktach sprawy). Wobec powyższego organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej potrzeby. W odwołaniu Z.L. opisał czynności podejmowane przez pracowników MOPS w M. Podniósł, że prowadzi odrębne względem żony gospodarstwo domowe, gdyż od [...]r. małżonkowie mają rozdzielność majątkową. Ograniczona liczba pomieszczeń w domu "uniemożliwia mu zamieszkiwanie w sposób nie budzący wątpliwości w kwestii prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego". Zdaniem wnioskodawcy emerytura nie stanowi jego dochodu, bowiem została przyznana żonie. Odwołujący zakwestionował ustaloną w decyzji kwotę przeznaczoną na utrzymanie domu. W związku z brakiem dochodów wnioskodawca nie ponosi jakichkolwiek kosztów, za wyjątkiem zakupu lekarstw i żywności. Z.L. podniósł, że [...] zakupił siedem leków z "udzielonej przez żonę pomocy finansowej". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Kolegium stwierdziło, że Z.L. złożył wniosek o przyznanie pomocy na żywność, lekarstwa, odzież i opał. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] domagał się także przyznania dla siebie i żony od [...] do [...] śniadania i obiadów w dziennym domu pomocy społecznej. Odnosząc się do stanu faktycznego Kolegium wskazało, że Z.L. zamieszkuje z żoną E.L. i trójką dorosłych dzieci, które prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe. Natomiast odwołujący razem z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. E.L. oświadczyła, że "nigdy nie była przeciwna temu, żeby z mężem być we wspólnym gospodarstwie i deklaruje wspólne gospodarstwo". Wyraziła wolę trwania we wspólnym gospodarstwie stwierdzając, że "nigdy nie odmówi mężowi jedzenia". Zdaniem organu ustanowienie rozdzielności majątkowej oznacza, że każdy z małżonków dysponuje swoim majątkiem, jednak zobowiązani są w dalszym ciągu do zaspokajania potrzeb rodziny. Dlatego Kolegium podzieliło ustalenia Burmistrza co do tego, że strona stanowi rodzinę z żoną i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Jedyny dochód rodziny stanowi emerytura E.L. w kwocie [...] zł. Odwołujący jest osobą częściowo niezdolną do pracy do [...], jednakże nie otrzymuje z tego tytułu żadnych świadczeń. W związku z tym dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe. Strona do akt sprawy dołączyła faktury za leki wykupione [...]. Organ odwoławczy powołał art. 39 oraz 41 ustawy zaznaczając, że decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Organ może przyznać taką pomoc, jednakże nie jest do tego zobowiązany. Wysokość świadczenia uzależniona jest nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także możliwości finansowych ośrodka. Organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych, należy ocenić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej, której sfinansowania żąda wnioskodawca, jest w świetle jego sytuacji życiowej rzeczywiście niezbędne oraz czy bez uszczerbku dla zaspokojenia innych niezbędnych potrzeb strona może z własnych środków sfinansować potrzebę. Trzeba ustalić, czy przyznanie świadczenia spełnia przesłanki z art. 39 ust. 1 i czy umożliwi wnioskodawcy życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Spełnienie warunków do otrzymania zasiłku nie obliguje jednak organu do jego przyznania, gdyż nie można zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc oraz udzielać świadczeń w żądanej wysokości. Z akt sprawy wynika, że strona zgłoszoną potrzebę w zakresie leków zaspokoiła. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasiłek celowy może być przyznany na określony cel, natomiast odwołujący cel ten zrealizował z własnych środków. Zatem nie ma podstaw do przyznania wnioskowanej potrzeby wobec jej zaspokojenia. Refundacja poniesionych przez stronę kosztów zakupu leków nie może być uznana za niezbędną potrzebę życiową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z.L. zarzucił zaskarżonej decyzji błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na jej treść. Wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego oraz przepisami prawa. Oceniając stan faktyczny powołany w zaskarżonej decyzji wskazał, że od [...] "w zeznaniach zainteresowanych wiele się zmieniło, o czym świadczy choćby protokół przesłuchania z dnia [...] w aktach sprawy". Zaprzeczył, jakoby kiedykolwiek składał wniosek o przyznanie posiłków dla siebie i żony. Zdaniem skarżącego oświadczenie żony, że nie była przeciwna pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie z nim, należy traktować "jako zdanie wyrwane z kontekstu podczas jego nieobecności". Zarzucił pracownikom organu manipulacje i naciski na jego żonę w trakcie przesłuchania. Skarżący podniósł, że obecnie żyje bez jakiejkolwiek pomocy żony oraz MOPS. Zarzucił organom oparcie się na "starych wywiadach środowiskowych, w tym z [...]." W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Powtórzono, że strona zgłoszoną potrzebę w zakresie leków zaspokoiła, dlatego refundacja kosztów zakupu leków nie może być uznana za niezbędną potrzebę życiową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Zatem Sąd nie jest władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] odmawiającą przyznania Z.L. zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Pierwszorzędnym kryterium pozwalającym na przyznanie wnioskodawcy wsparcia ze środków pomocy społecznej jest kryterium dochodowe. Z ustaleń organu odwoławczego wynikało, że dochód na osobę w dwuosobowej rodzinie skarżącego wynoszący [...] zł przekraczał jednak kryterium dochodowe wyznaczone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i ustalenia te nie budzą wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Także jako prawidłowe należy uznać ustalenia dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez Z.L. i jego żonę E.L. Należy wyjaśnić, że prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza wykonywanie wspólnie czynności życia domowego, polegających m.in. na korzystaniu z pomieszczeń domowych, sprzętu tam się znajdującego, utrzymywaniu czystości, robieniu zakupów, przyrządzaniu i spożywaniu posiłków, gospodarowaniu pieniędzmi itp. Skarżący kwestionuje prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu taki zarzut nie jest uzasadniony w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. W trakcie przeprowadzonego w dniu [...] wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący razem z żoną zamieszkują parter dwupiętrowego domu (pokój z dostępem do łazienki i kuchni), a pozostała część pozostaje w dyspozycji ich dzieci. W trakcie rozmowy z pracownikiem socjalnym żona skarżącego oświadczyła, że postaje z mężem we wspólnym gospodarstwie domowym i "nie zabrania mu korzystać z jedzenia w lodówce". Na kwestionariuszu znajduje się osobisty podpis skarżącego. Jednocześnie skarżący, jak zaznaczył w odwołaniu, koszty zakupu leków w dniu [...] pokrył ze środków otrzymanych od żony. Powyższe przekonuje o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez Z.L. i E.L. W orzecznictwie podkreślono, że w razie wspólnego zamieszkiwania o braku wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego mogłyby świadczyć takie okoliczności, jak krótkotrwały, a nie stały charakter wspólnego zamieszkiwania oraz takie urządzenie mieszkania i zorganizowanie życia codziennego, które wskazuje na brak wzajemnego oddziaływania na siebie mieszkających wspólnie osób. W sytuacji skarżącego i jego żony takie okoliczności nie występują. Fakt, że skarżący z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Zasadnie wytłumaczono stronie w zaskarżonej decyzji, że pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie ze swoją żoną i tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Na tej podstawie prawidłowo ustalono wyliczenie dochodu Z.L. (z uwzględnieniem dochodów żony) jako "osoby w rodzinie" w wysokości [...] zł. Takie samo stanowisko zawarto w wyroku z dnia 28 stycznia 2015r. sygn. akt IV SA/Gl 512/14, który Sąd orzekający w niniejszym składzie popiera i akceptuje. W przypadku ustalenia, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 wynoszące 456 zł, należałoby rozważyć, czy w sprawie w myśl art. 41 pkt 1 ustawy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Zgodnie bowiem z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jednakże wobec skarżącego taka konieczność nie zachodziła, gdyż jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony, bowiem nie odpowiadał celom pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że zarówno w przypadku zasiłku celowego określonego w art. 39 omawianej ustawy, jak i w sytuacji, o której mowa w jej art. 41 pkt 1 zasiłek celowy specjalny może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. Artykuł 39 ust. 2 ustawy wymienia pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" między innymi pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia. Oceniając złożony w dniu [...] przez skarżącego wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków należy zauważyć, że potrzeba ta nie jest już niezbędną, gdyż została zaspokojona. Z akt administracyjnych wynika, że strona dołączyła do akt sprawy kserokopie faktur za wykupione leki. Okoliczność zakupu lekarstw "za pieniądze żony" skarżący potwierdził także w odwołaniu. Wobec powyższego należy powtórzyć, iż zgłoszona potrzeba została przez skarżącego zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Podkreślenia wymaga, że pomoc społeczna nie może być przeznaczona na pokrycie poniesionych już wydatków, gdyż środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przeznaczone jedynie na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2012r. sygn. akt IV SA/Gl 1137/11). Na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.). W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec zaspokojenia zgłoszonej potrzeby, odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest w pełni uzasadniona. Zarzut skarżącego dotyczący tego, że organy oparły swoje ustalenia na "starych wywiadach środowiskowych" z [...] nie jest uzasadniony. Wniosek skarżącego o przyznanie pomocy został złożony w dniu [...], a wywiad środowiskowy został sporządzony bez zbędnej zwłoki już w dniu [...]. Nie istniała konieczność aktualizacji wywiadu środowiskowego, gdyż nie nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie (art. 107 ust. 4). Kwestie dotyczące wniosku skarżącego o przyznanie dla siebie i żony posiłków były przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego i wykraczają poza granice sprawy, której przedmiotem jest kontrola decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów leków. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego oraz normami prawa administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. ----------------------- 7