I FZ 66/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. Sp. z o.o. z/s w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 998/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 17 czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 998/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwanej dalej "Spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji, analizując oświadczenie i dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej Spółki, uznał, że strona skarżąca nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez skarżącą Spółkę dokumenty nie pozwalają uznać, że nie dysponuje ona środkami pozwalającymi na uiszczenie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Sąd I instancji zaznaczył, że skarżąca wskazywała na poniesienie wydatków w łącznej kwocie 6.268,94 zł. Natomiast w deklaracji VAT-7K złożonej za ww. okres Spółka zadeklarowała jako podstawę opodatkowania kwotę 4.800 zł z tytułu najmu samochodu, a z nadesłanych dokumentów wynika, że aktualnie jest to jedyny dochód Spółki wynoszący miesięcznie 1.600 zł (z VAT 1.968 zł). W ocenie Sądu I instancji przeciwko przyjęciu, że skarżąca Spółka nie ma realnych możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie świadczy wysokość osiąganego miesięcznie dochodu, który wyniósł 1.600 zł. Wartość ta trzykrotnie przewyższa wysokość należnego w sprawie wpisu (500 zł). Ponadto Sąd wskazał, że w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym Spółka wykazała, że posiada środki trwałe o wartości 109.454,57 zł (według bilansu na ostatni rok). Powyższe w ocenie Sądu świadczy o tym, że Spółka posiada majątek, który może spieniężyć, a uzyskane środki może przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego. Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zażalenie oparła na zarzucie naruszenia art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że posiada dostateczne środki na pokrycie kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W uzasadnieniu pełnomocnik strony podniósł, że niezasadne jest stanowisko Sądu co do dochodów osiąganych przez Spółkę. Zaznaczono, że kwota 1.600 zł stanowi przychód a nie dochód miesięczny Spółki, w związku z czym nie uwzględnia kosztów jego uzyskania. Ponadto podniesiono, że stwierdzenie przez Sąd, iż Spółka mogłaby pokryć wpis ze środków stanowiących jej kapitał zakładowy i zapasowy świadczy o zupełnym braku zrozumienia zasad rachunkowości. Byłoby to również działanie nieracjonalne. Wskazała jednocześnie, że przedłożyła dokumenty świadczące o zajęciu znacznej części środków trwałych w postępowaniu zabezpieczającym. W ocenie autora zażalenia w toku postępowania przedstawiono dowody, z których wynika, iż Spółka nie ma środków na pokrycie ciążących na niej kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Stwierdzić należy, że Sąd I instancji skonfrontował oświadczenia Spółki z nadesłaną przez nią dokumentacją źródłową dotyczącą kondycji finansowej i wyciągnął w tym zakresie stosowne wnioski. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy Sąd zaprezentował względy, dla których strona nie wypełniła przesłanek zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z oceną dokonaną przez Sąd należy się co do zasady zgodzić. Naczelny Sąd Administracyjny, co prawda nie przychyla się do zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu argumentacji Sądu I instancji w zakresie konieczności zabezpieczenia środków na prowadzenie przyszłych postępowań sądowych. Choć tego typu stanowisko było prezentowane w linii orzeczniczej sądów administracyjnych, czego dowodem jest orzeczenie, na które powołał się Sąd I instancji, to jednak skład NSA orzekający w niniejszej sprawie poglądów w nim wyrażonych nie podziela. Przyjęcie prezentowanego przez Sąd I instancji stanowiska, prowadziłoby bowiem do wniosku, że każdy przedsiębiorca w Polsce będzie prędzej czy później prowadzić postępowanie sądowoadministracyjne, a ponadto tego typu praktyka mogłaby wpływać na płynność finansową i zakłócać bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Tego typu argumentacja stanowi zatem daleko idące uproszczenie problemu i nie może uzasadniać ewentualnej odmowy przyznania stronie prawa pomocy, bez uprzedniego dokładnego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. akt I FZ 234/06). Niemniej jednak powyższa kwestia nie była jedyną okolicznością, na podstawie której odmówiono stronie uwzględnienia jej wniosku. Sąd I instancji słusznie bowiem wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika by kondycja finansowa Spółki uniemożliwiała stronie poniesienie wymaganych kosztów sądowych. Sąd I instancji wskazał na przesłanki, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowisko i z argumentacją wskazaną w tym zakresie należy się zgodzić. Zaznaczył bowiem, że Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenia świadczą o prowadzeniu działalności, z której wciąż uzyskiwane są przychody, choć w niewielkim wymiarze. Nie można przy tym znaleźć argumentów na potwierdzenie twierdzeń autora zażalenia, że obecna sytuacja finansowa Spółki nie pozwala jej ponieść kosztów postępowania. Wskazane bowiem przez pełnomocnika strony argumenty o niezasadności uzyskania środków wskutek spieniężenia kapitału zakładowego i zapasowego Spółki nie znajdują uzasadnienia w świetle przesłanek, którymi kieruje się Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wymaga podkreślenia, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Tego typu argumentacji nie sposób natomiast dopatrzyć się w ocenianym przez Sąd I instancji wniosku strony, ani w złożonym zażaleniu. Nadmienić również należy, że sytuacja finansowa Spółki była też przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniach wydanych w dniu 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 502/14 oraz z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I FZ 334/14, oceniono sytuację finansową Spółki i uznano, że rozstrzygnięcia wydane przez Wojewódzki Sądy Administracyjne, w których odmówiono stronie przyznania prawa pomocy są uzasadnione. Składy NSA uznały bowiem, że sam fakt poniesienia straty, zwłaszcza w kontekście posiadanego kapitału zapasowego, nie oznacza jeszcze, iż Spółka nie jest w stanie partycypować w kosztach sądowych. Ze stanowiskiem wyrażonym w tychże postanowieniach należy się zgodzić, i wskazać że w oparciu o informacje przedstawione przez Spółkę trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Skarżąca nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Stąd też prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka nie spełnia ustawowych przesłanek dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.