IV SA/Gl 790/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. W dniu [...] r. Burmistrz M. wydał decyzję nr [...] w przedmiocie przyznania Z.L. specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi na zakup jednej tony opału. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, iż Z.L. w dniu 3 stycznia 2014 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu opału. Organ I instancji stwierdził, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Istnieje podstawa do zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu okoliczności, o której mowa w art. 7 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej. Strona jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wskazano, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.L.; dochód rodziny stanowi emerytura żony strony w wysokości 1.062,29 zł. Stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą 144 zł. a z zakupem leków – 280 zł. Organ pierwszej instancji uzasadnił wysokość przyznanej stronie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup tony opału ograniczonymi środkami finansowymi Ośrodka. W odwołaniu od tej decyzji Z.L. wyraził niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wskazując, iż emerytura przyznana żonie jest jej świadczeniem a nie dochodem strony. Strona podniosła, iż prowadzi odrębne względem żony gospodarstwo domowe - od 1996 r. ma rozdzielność majątkową z żoną. Strona wskazała, iż jest osobą długotrwale bezrobotną oraz ciężko chorą, co spowodowało niemożność wykonywania pracy zarobkowej. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy, Kolegium wyjaśniło, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej sprawia, iż każdy z małżonków ma pełną swobodę dysponowania swoim majątkiem. Oboje małżonkowie nadal obowiązani są każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zawarta przez małżonków intercyza nie powoduje zmiany składu rodziny. Kolegium przychyliło się do poglądu organu pierwszej instancji, iż strona stanowi rodzinę wraz z żoną i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Dalej Kolegium wskazało na art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, regulujące przyznanie zasiłku celowego oraz odwołało się do regulacji art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniając przesłanki do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wskazało dalej, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego niezależnie od dochodu osoby ubiegającej się o to świadczenie. Kolegium wskazało, że wydając decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego organ winien każdorazowo wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy. Kolegium stwierdziło, iż osoby ubiegające się o świadczenie z pomocy pieniężnej zobowiązane są uwzględnić postanowienia art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowiące, iż potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. . Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium zwróciło też uwagę, że forma i rozmiar pomocy powinny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, a ustalając wysokość świadczeń organ powinien kierować się nie tylko potrzebami strony, ale interesem wszystkich osób ubiegających się o pomoc oraz możliwościami organu. Dlatego organ nie ma obowiązku przyznania świadczenia w takiej wysokości, która w całości pokrywa żądania zawarte we wniosku o pomoc. Decyzja w tej sprawie zapada w ramach uznania administracyjnego, co obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście liczby ubiegających się o pomoc, sformułowanych żądań oraz wysokości środków posiadanych przez organ. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z.L. zarzucił zaskarżonej decyzji "złamanie prawa materialnego poprzez popełnienie błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a które miały wpływ na treść zaskarżonej decyzji". Domagał się uchylenia decyzji SKO jako "sprzecznej z zasadami współżycia społecznego i tendencyjnie przeprowadzonej oceny zebranego materiału dowodowego". Wnosił o "uchylenie i sprostowanie decyzji w części powyżej wskazanej jako szkodliwej społecznie i sprzecznej z obowiązującym porządkiem prawnym". Domagał się rozpoznania skargi "w trybie art. 132 k.p.a. i 136 k.p.a. wobec stwierdzenia rarzącego (pisownia oryginalna) naruszenia prawa w tym i prawa karnego poprzez poświadczenie nieprawdy przez pracowników MOPS tj. czyn z art.271 k.k.". W uzasadnieniu wyraził niezadowolenie z zaskarżonej decyzji. Zauważył, że część ustaleń oparta jest na subiektywnej ocenie pracownika socjalnego. Dalej podniósł, iż nigdy nie składał wniosku o przyznanie pomocy w formie posiłków dla żony, nie uzgadniał też z żoną czy chce ona korzystać z tej formy pomocy. Skarżący wskazał, iż obecnie jest bez pomocy żony i MOPS-u. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej zaprezentowaną argumentację. Dodatkowo wskazał, że skarżący złożył wniosek o objęcie go pomocą na żywność, lekarstwa, odzież i opał. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący, wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze, wniósł o przyznanie dla siebie i żony E. od miesiąca stycznia 2014 r. do czerwca 2014 r. śniadania i obiadów w dziennym domu pomocy społecznej co wynika z kwestionariusza wywiadu środowiskowego, który został podpisany przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), natomiast w razie niestwierdzenia tego rodzaju naruszeń skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przyznania Z.L. specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi na zakup jednej tony opału. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz - na zasadzie art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają przepisom prawa. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm.), zwanej nadal ustawą, która w art. 2 ust. 1 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). W myśl art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Na zasadzie art. 7 ustawy o pomocy społecznej, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy otrzymali w RP status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Powołane przepisy wskazują, że ustawodawca określił ogólne zasady pomocy społecznej, z których wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także od zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z okolicznością mieszczącą się w katalogu określonym w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie należy uznać, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E.L. Ustanowienie rozdzielności majątkowej miedzy małżonkami nie ma znaczenia w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej, bowiem małżonkowie są rodziną w rozumieniu tejże ustawy. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Dochód rodziny stanowi emerytura żony skarżącego w wysokości 1.062,29 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 531,15 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (456 zł). Skarżący jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W złożonym wniosku domagał się udzielenia pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi, na dofinansowanie do zakupu opału. Forma pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego uregulowana została w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie tego przepisu wskazać należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga on bowiem, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast ich sytuacja życiowa. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r., I OSK 179/13, LEX nr 1449864). Dostrzec należy również, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w art. 41 ustawy o pomocy społecznej zapis, że tego rodzaju zasiłek "może być przyznany" w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Uznanie administracyjne oznacza jednocześnie, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie takie otrzyma, a także, że otrzyma je w oczekiwanej formie i wysokości. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie tej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., I OSK 407/12, LEX nr 1264795). Kontrola legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne powoduje obowiązek zbadania przez Sąd, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 30 marca 2012 r., I OSK 115/12, LEX nr 1218837). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, który uzasadniał przyznanie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu 1 tony opału. Zgodnie z regułami procedury administracyjnej, organy szczegółowo przeanalizowały sytuację wnioskodawcy związaną z bezrobociem, a także jego sytuacją materialną i życiową. Działając w ramach uznania administracyjnego, słusznie przyjęły, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący, uzasadnia przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego. Ustalając wysokość świadczenia organy zbadały sytuację finansową wnioskodawcy, mając na uwadze, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną E.L., uzyskiwany stały miesięczny dochód - emeryturę żony w wysokości 1.062,29 zł oraz stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania - 144 zł. i z zakupem leków – 280 zł. Organ I instancji również wyjaśnił jakimi środkami dysponuje w 2014 r. na realizację zadania w formie zasiłku celowego i zasiłku celowego specjalnego na zakup opału. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dokonało powtórnej, wnikliwej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w uzasadnieniu swej decyzji przedstawiło okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. Na marginesie należy wskazać, że jeżeli skarżący ma podejrzenia, iż pracownicy MOPS naruszyli przepisy prawno karne, to sam winien złożyć stosowne doniesienie do właściwej miejscowo Prokuratury Rejonowej. Zatem w świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej wskazanych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie za prawidłowe. Zatem mimo subiektywnych odczuć skarżącego Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa, a wobec podstaw do uwzględnienia skargi, zgodnie z treścią art. 151 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.