II FZ 571/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1856/14 w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1856/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek I. W. (dalej "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała ani tego, że nie jest w stanie ponieść wszystkich kosztów postępowania ani tego, że jej sytuacja pozwala na częściowe zwolnienie od kosztów. Skarżąca nie podała źródła utrzymania i finansowania ponoszonych wydatków. Pomimo skierowanego do niej wezwania o wskazanie źródeł i wysokości środków finansowych na bieżące utrzymanie, skarżąca odpowiedziała lakonicznie, że korzysta z darmowej pomocy. Nie wskazała przy tym kto takiej pomocy udziela i jaka jest forma tej pomocy. Czy korzysta z pomocy społecznej, pomocy rodziny, czy też innych osób. Ponadto skarżąca podkreśliła, że skoro nie posiada żadnych środków finansowych, to nie kupuje odzieży, leków i żywności. Sąd stwierdził, że przesłane rachunki za energię elektryczną i gaz nie obrazowały w pełni wydatków strony ponoszonych na jej utrzymanie. Brak zatem danych dotyczących faktycznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami skarżącej. Sąd zauważył, że skarżąca dodatkowo pominęła w pierwotnym oświadczeniu majątkowym okoliczność posiadania samochodu marki Peugeot 207 z 2007 r., potwierdzając własność dopiero po wezwaniu referendarza. Z własnością samochodu wiążą się wydatki na jego utrzymanie, co do których skarżąca również nie wskazała źródeł finansowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że korzysta z darmowej pomocy, jaką jest doraźna pomoc żywnościowa od prywatnych osób o dobrym sercu oraz możliwość korzystania z łazienki. Nikt jej nie finansuje, od nikogo nie otrzymuje również żadnych pieniędzy. Skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz bezdomną. Nie korzysta z żadnej pomocy MOPS i innych fundacji. Nie posiada również żadnych środków finansowych na codzienne życie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, iż skarżący nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010, s. 567 - 568). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że niedopełnienie przez stronę w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., II FZ 241/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2012 r., II FPP 2/12, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się i w pełni podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji zajęte w niniejszej sprawie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Szczególnego podkreślenia wymaga kwestia, że to rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej i materialnej, która realizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zgodzić się również ze stanowiskiem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, w którym podniesiono, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze przedłożone przez skarżącą oświadczenia, doszedł do przekonania, że nie wykazała ona w pełni swojej sytuacji materialnej. Mając powyższe na uwadze, wobec niestwierdzenia aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie naruszył prawo zaskarżonym postanowieniem, należało zażalenie oddalić na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.