IV SA/Gl 258/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 24 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 693/12, w wyniku rozpoznania skargi A.K. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia skarżącemu należności do zwrotu w kwocie 14.400 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych przez ten organ administracyjny świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – E., I.i O. K. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy rozpoznające sprawę nie przeprowadziły ustaleń co do tego, w jakim okresie rodzice skarżącego przekazywali alimenty na rzecz uprawnionych, czy alimenty te miały charakter zastępczy czy uzupełniający, tj. czy rodzice skarżącego przyjęli obowiązek alimentacyjny na siebie ze względu na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec ich syna, czy też uznali za słuszne przekazywać swoim wnukom środki utrzymania ponad to, do czego zobowiązany był ich ojciec. Sąd podkreślił, że ustalenia w powyższym zakresie powinny zostać dokonane na podstawie dokumentów, tj. pozwu o alimenty, uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o zniesienie tego obowiązku, protokołów posiedzeń poprzedzających zawarcie ugód sądowych oraz odniesione do okresu świadczeniowego 2010/2011. Dodał, że w przypadku ustalenia, że rodzice skarżącego dostarczali środki utrzymania swoim wnukom zastępując skarżącego, konieczne jest obliczenie tych kwot i uwzględnienie ich przy wydaniu decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto wskazał, że rozstrzygnięcie tego zagadnienia co do wcześniejszych okresów świadczeniowych, może mieć także wpływ na stan zadłużenia skarżącego za okres świadczeniowy 2010/2011, a więc na wysokość należności do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń za ten okres, gdyż ewentualne uwzględnienie tych kwot alimentów oraz wpłat dokonanych przez komornika i dłużnika alimentacyjnego, spowoduje konieczność ponownego rozliczenia za poszczególne okresy świadczeniowe. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C. określił dłużnikowi A.K. należności do zwrotu w kwocie 14.400 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych przez ten organ administracyjny świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – E., I. i O. K. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Rozstrzygnięcie to zostało wydane na podstawie art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. – reprezentowany przez pełnomocnika – podniósł przede wszystkim zarzuty dotyczące nieuwzględnienia przez organ alimentów płaconych przez jego rodziców na rzecz osób uprawnionych. Zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. zostały wypłacone osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 14.400 zł. (3 osoby x 400 zł miesięcznie x 12 miesięcy). W tym okresie organ I instancji nie otrzymał żadnych należności na spłatę tego zadłużenia, zatem ustalił do zwrotu należność w pełnej wysokości. Odnosząc się do zarzutów dotyczących pomniejszenia należności o kwoty alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, organ odwoławczy stwierdził, że alimenty te miały charakter uzupełniający. Podniósł, że w pozwie o zasądzenie alimentów od rodziców skarżącego; W. i E. K. na rzecz córek skarżącego wskazano, że ojciec powódek nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny nawet w najmniejszym stopniu. Ponadto organ podniósł, że w wyrokach uchylających obowiązek alimentacyjny W. i E. K. wobec ich wnuczek, Sąd stwierdził, że ustalenie tego obowiązku miało oparcie w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i było uzasadnione w sytuacji, gdy ojciec uprawnionych nie łożył na ich utrzymanie. Następnie Sąd podkreślił, że obecnie obowiązek ten jest spełniany w pełnej wysokości i uprawnione otrzymują alimenty w kwocie ustalonej przez sąd, zatem brak podstaw do utrzymania tego obowiązku. Organ odwoławczy podniósł, że jego ocena dotycząca charakteru alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, ma oparcie głównie w treści oświadczeń złożonych przez osoby uprawnione do alimentów, według których alimenty od dziadków miały charakter uzupełniający. Ponadto organ wskazał, że A. K. uporczywe uchylał się od obowiązku alimentacyjnego, a z drugiej strony stwierdził, że dziadkowie dobrowolnie zgodzili się na płacenie alimentów, gdyż podpisali ugody sądowe, w których nie ma mowy o zastępczym charakterze alimentów. Natomiast co do treści uzasadnienia wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny rodziców skarżącego, organ podniósł, że został on podjęty w nowym stanie faktycznym i prawnym, aktualnym w dacie uchylania obowiązku alimentacyjnego. Ponadto podkreślił, że uwzględnił oświadczenia córek skarżącego dotyczące uzupełniającego celu wytoczonego powództwa przeciwko ich dziadkom. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zakwestionował przede wszystkim ustalenia dotyczące charakteru alimentów płaconych przez jego rodziców na rzecz osób uprawnionych. Podniósł również zarzuty dotyczące uchybień proceduralnych obejmujących poszczególne postępowania administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i uzasadnienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja ( podobnie jak i decyzja organu I instancji) została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim podkreślenia wymagało, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie, stanowiła już przedmiot oceny sądowej. Wobec tego uwzględnić należało, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 24 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 693/12, w wyniku uwzględnienia skargi A.K. uchylił decyzję organu odwoławczego z dnia [...] r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia skarżącemu należności do zwrotu w kwocie 14.400 zł wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych przez organ administracyjny świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – E., I. i O. K. w okresie od 1.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Jednocześnie we wskazaniach zawartych w uzasadnieniu wyroku, wymienił pominięcia organu w zakresie istotnych w sprawie ocen i ustaleń. W tej kwestii wskazał, że organy rozpoznające sprawę nie przeprowadziły ustaleń co do tego, w jakim okresie rodzice skarżącego przekazywali alimenty na rzecz uprawnionych, czy alimenty te miały charakter zastępczy czy uzupełniający, tj. czy rodzice skarżącego przyjęli obowiązek alimentacyjny na siebie ze względu na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec ich syna, czy też uznali za zasadne przekazywać swoim wnukom środki utrzymania ponad to, do czego zobowiązany był ich ojciec. Sąd podkreślił, że ustalenia w powyższym zakresie powinny zostać dokonane na podstawie dokumentów, tj. pozwu o alimenty przeciwko rodzicom skarżącego, uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o zniesienie tego obowiązku, protokołów posiedzeń poprzedzających zawarcie ugód sądowych. Pomimo powyższych wskazań, w ramach ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy – podobnie jak i organ I instancji - nie rozpatrzył całokształtu zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji dokonał ustaleń z naruszeniem zasad oceny dowodów, przez co doszło do uchybienia przepisom art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim stwierdzenia organu odwoławczego dotyczące charakteru alimentów płaconych przez rodziców skarżącego, są konsekwencją nieprawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Wynika to z błędnego określenia przez ten organ pojęcia alimentów zastępczych, które odniósł do sytuacji, gdy osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi. Tymczasem właśnie w takich przypadkach w grę wchodzą alimenty uzupełniające. Jest to bowiem sytuacja, gdy nie można na osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności nałożyć obowiązku odpowiadającego usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego do alimentów, w związku z czym ustalone alimenty są niewystarczające i mogą być uzupełnione świadczeniami obciążającymi zobowiązanych w dalszej kolejności. Natomiast alimenty zastępcze ujęte są w dalszej części art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a więc odnoszą się do przypadków, gdy uzyskanie na czas potrzebnych środków utrzymania od głównego dłużnika alimentacyjnego jest niemożliwie lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Oznacza to, że alimenty nałożone na tego dłużnika są wystarczające dla zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale nie może on z nich korzystać, gdyż ich wyegzekwowanie jest co najmniej utrudnione we właściwym czasie. Alimenty nałożone na inne osoby zastępują wówczas te pierwsze i podlegają możliwości zwrotu przewidzianej w art. 140 krio. Błędna wykładnia wymienionych przepisów prawa materialnego skutkowała wadliwymi ustaleniami organu odwoławczego. Skoro bowiem wskazał, że alimenty nałożone na skarżącego nie były ściągane mimo wszczęcia egzekucji komorniczej i wobec uporczywego uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne, to już te okoliczności są wystarczające do wnioskowania, że uprawnione wystąpiły przeciwko dziadkom z roszczeniami alimentacyjnymi, ze względu na niemożność uzyskania środków utrzymania od skarżącego. Potwierdzają to stwierdzenia samego organu odwoławczego zawarte w motywach zaskarżonej decyzji, według których, w pozwie o alimenty przeciwko dziadkom, uprawnione podkreśliły, że ich ojciec w najmniejszym stopniu nie partycypuje w kosztach utrzymania rodziny. Ponadto - w wyroku uchylającym obowiązek alimentacyjny W. K., Sąd Rejonowy w C. wyraźnie stwierdził, że zasadność powództwa wynika z tego, iż poprzednio skarżący nie łożył na utrzymanie córek, a obecnie obowiązek ten jest spełniany w pełnej wysokości, przy czym bez znaczenia jest, czy następuje to bezpośrednio przez zobowiązanego (czy też świadczenia są płacone z funduszu alimentacyjnego) a ważne jest to, że uprawnione otrzymują alimenty w wysokości ustalonej przez Sąd. Organ odwoławczy dysponował tymi dokumentami przedstawiającymi – w sposób spójny - okoliczności świadczące o zastępczej alimentacji rodziców skarżącego. Przytoczył nawet – wyżej cytowaną - istotną część pozwu o alimenty przeciwko nim oraz wyroku uchylającego obowiązek alimentacyjny W. K. Jak już była o tym mowa, uwzględnienie powództw o uchylenie obowiązku alimentacyjnego rodziców skarżącego, było wynikiem stwierdzenia, że uprawnione otrzymują świadczenia w wysokości alimentów należnych od skarżącego. Powództwa te zostały ponadto przez nie uznane. To uznanie jest dodatkowym potwierdzeniem przez uprawnione, zastępczego charakteru alimentów obciążających ich dziadków. W świetle całokształtu materiału dowodowego, dokonanie ustaleń w tym zakresie przez Kolegium, wyłącznie na podstawie oświadczeń obecnie złożonych przez uprawnione do alimentacji, nastąpiło z istotnym naruszeniem zasad oceny dowodów. Podobną ocenę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawarł w uzasadnieniu prawomocnego wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 830/13 – dotyczącej obowiązku zwrotu przez skarżącego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za kolejny okres świadczeniowy, w której podlegał ocenie ten sam materiał dokumentacyjny, jak w sprawie niniejszej. Wobec tego – przytoczyć również należało tezę zawartą w wymienionym wyroku, że kwestia charakteru przedmiotowych alimentów, jednoznacznie została określona w prawomocnym wyroku sądu powszechnego, który jest właściwy do oceny prawnej tej problematyki z zakresu prawa rodzinnego (art. 1 i art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). W tym aspekcie zaskarżona decyzja narusza zatem również art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, według którego organy administracji publicznej są związane prawomocnymi orzeczeniami sądu powszechnego. Ponadto - wbrew przekonaniu Kolegium - wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny opiera się na porównaniu sytuacji faktycznej i prawnej istniejącej w chwili nakładania obowiązku alimentacyjnego z sytuacją występującą w chwili orzekania o uchyleniu tego obowiązku, a nie bazuje wyłącznie na aktualnym stanie faktycznym i prawnym. Tak więc w żaden sposób nie można podzielić stanowiska organu odwoławczego co do uzupełniającego charakteru przedmiotowych alimentów płaconych przez E. i W. K. W rezultacie - konieczne jest obliczenie kwot tych alimentów i uwzględnienie ich w ramach ustaleń będących podstawą decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Obciążająca skarżącego należność, musi być zatem ponownie określona z uwzględnieniem zarówno powyższych okoliczności, jak i ewentualnych dalszych wpłat, jakie mogły być dokonane na poczet jego zadłużenia. W zakresie pozostałych kwestii podniesionych w skardze, podkreślenia wymaga, że odsetki od należności dłużnika alimentacyjnego przewiduje art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i są one naliczane w sposób określony w art. 27 ust. 2 tej ustawy. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 P.p.s.a. należało zatem uchylić wymienioną decyzję oraz decyzję organu I instancji określając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wskazania co do dalszego postępowania, wynikają wprost z przedstawionych motywów.