II OSK 1504/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 172/15 w zakresie odrzucenia skarg H. S., M. S., E. S. i W. S. w sprawie ze skargi H. S., R. S., M. S., E. S., W. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odrzucenia skargi H. S. i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania; 2) oddalić skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. Postanowieniem z 15 kwietnia 2015 r. sygn. II SA/Rz 172/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargi H. S., M. S., E. S. i W. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zarządzenia w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego doręczono M. S., E. S. i W. S. w dniu 16 lutego 2015 r., więc termin do uiszczenia wpisu upłynął w dniu 23 lutego 2015 r. W powyższym terminie żadne ze skarżących nie uiściło wpisu, dlatego Sąd I instancji odrzucił ich skargi na podstawie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - P.p.s.a. Zarządzenia w przedmiocie uiszczenia wpisu i uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej odpisów doręczono H. S. w dniu 18 lutego 2015 r. (k.33), zatem termin do uzupełnienia powyższych braków upłynął w dniu 25 lutego 2015 r. H. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które zostało mu przyznane postanowieniem z 18 marca 2015 r. W zakreślonym terminie nie nadesłał wymaganych odpisów skargi, co obligowało sąd do odrzucenia jego skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 58 § 3 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł H. S., zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji celem nadania biegu skardze oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił, w trybie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 43 K.p.a. oraz art. 7 i 77 K.p.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi i do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie odpisów skargi skierowane do H. S. zostało odebrane w dniu 18 lutego 2015 r. przez M. G.-lokatora. Skarżący podniósł, że lokatora nie można uznać za domownika oraz że na znajdującym się w aktach sprawy potwierdzeniu odbioru nie ma adnotacji, że dorosły domownik podjął się oddania pisma adresatowi. Z tych powodów nie można uznać, że zostały zachowane wymogi doręczenia zastępczego. Skarżący podniósł także, że nie otrzymał wezwań odebranych przez M. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na częściowe uwzględnienie, a mianowicie w zakresie dotyczącym odrzucenia skargi H. S. Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia o prawidłowości zastępczego doręczenia stronie wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie jej odpisów za pośrednictwem M. G. - lokatora, jako domownika skarżącego, w przypadku gdy skarżący podniósł, że osoba ta nie jest domownikiem. Dla ustalenia, czy w rozpoznawanej sprawie zaszła sporna przesłanka warunkująca prawidłowe doręczenie w trybie art. 72 P.p.s.a. (tzw. doręczenie zastępcze) kluczowe znaczenie ma więc zdefiniowanie pojęcia "domownik". Ustawa procesowa nie precyzuje tego pojęcia, zatem zasadne jest na wstępie odwołanie się do jego potocznego znaczenia, zgodnie z regułami wykładni językowej. Zgodnie z definicją zawartą w Uniwersalnym Słowniku Języka Polskiego pod. red. S. Dubisza (Wyd. Naukowe PWN, Warszawa. 2003., t. I, s. 656), domownik to stały mieszkaniec jakiegoś domu, np. członek rodziny, współlokator, osoba pracująca dla danej rodziny. Zastosowanie reguł wykładni językowej nie jest jednak wystarczające dla wyjaśnienia sprawy, nie prowadzi bowiem ona do zadowalających rezultatów. Powoduje to konieczność odwołania się do poglądów wypracowanych w tym zakresie w doktrynie i orzecznictwie. W orzecznictwie istnieje rozbieżność co do rozumienia wskazanego pojęcia, z jednej strony rozumienie tego pojęcia jest wąskie (np. wyrok NSA z 19 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 362/05, Legalis, w którym wskazano, że domownikiem jest osoba zameldowana w mieszkaniu adresata pisma; postanowienie Izby Administracyjnej, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 13 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 27/96, OSNP 1997, Nr 11, poz. 187, w którym wskazano, że status domowników adresata pisma mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Uznano, że osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu, np. jako lokatorzy lub sublokatorzy, chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim wspólne gospodarstwo), bądź szerokie (postanowienie NSA z 28 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Ka 2074/95, Legalis, w którym wyrażono pogląd, że domownik nie musi pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym z adresatem pisma, a adresat nie musi wyrażać zgodny na odbieranie przez niego korespondencji.). W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2008 r. sygn. akt II OSK 68/08 (niepubl.) wskazano, że domownikiem upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Reasumując należy zauważyć, że prezentowane poglądy nie są w pełni jednolite. W każdym jednak razie wynika z nich, że kryterium decydującym o statusie domownika jest wspólne zamieszkanie w jednym miejscu z adresatem pisma, które musi się łączyć z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego lub z pozostawieniem w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że domownikiem w rozumieniu art. 72 P.p.s.a., upoważnionym do odbioru korespondencji jest każda dorosła osoba mieszkająca w tym samym co adresat domu lub mieszkaniu, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym lub krewny czy powinowaty zamieszkujący razem z adresatem, nawet jeśli prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. W rozpoznawanej sprawie, skarżący podniósł, bez podania bliższych wyjaśnień, że M. G. – lokator nie jest domownikiem. Na podstawie akt sprawy nie jest możliwe przytoczenie okoliczności wskazujących na istnienie między skarżącym a M. G. więzi świadczących o tym, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, a okoliczności te nie zostały przez Sąd I instancji wyjaśnione. Kwestia ta jest istotna, zwłaszcza że skarżący zakwestionował, iż odbiorca pisma podjął się oddania go adresatowi, oraz wskazał, lokator nie przekazał mu tego pisma. Z powołanych względów należało uznać, że istnieją wątpliwości co do tego, czy M. G. – lokator może być uznany za domownika w rozumieniu art. 72 P.p.s.a. i czy pokwitowanie odbioru przez niego pisma adresowanego do H. S. mogło być uznane względem skarżącego za skuteczne doręczenie w trybie powołanego przepisu. Z tych przyczyn należało uznać, że odrzucenie skargi H. S. było przedwczesne z uwagi na brak jednoznacznego ustalenia, czy doręczenie zastępcze w trybie art. 72 P.p.s.a. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi było prawidłowe. W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd I instancji powinien wyjaśnić wszystkie okoliczności związane z doręczeniem zastępczym skierowanego do H. S. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. W części dotyczącej odrzucenia skarg M. S., E. S. i W. S. skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący nie podniósł żadnych zarzutów, które podważałyby prawidłowość zaskarżonego postanowienia w powyższym zakresie. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z 11 lutego 2015 r. M. S., E. S. i W. S. zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie po 100 zł każde z nich z osobna – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania te zostały im doręczone w dniu 16 lutego 2015 r., zatem termin do uiszczenia wpisów minął w dniu 23 lutego 2015 r. W powyższym terminie wpisy nie zostały uiszczone, w konsekwencji zasadne było zastosowanie art. 220 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 3 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji, a na podstawie art. 184 P.p.s.a. jak w punkcie 2.