II GSK 1950/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Beata Kozicka Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 828/14 w sprawie ze skargi [A.] S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz [A.] S.A. we W. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 828/14 po rozpoznaniu skargi W. F. M. i U. P. S. S. S.A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w pkt 1 uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], w pkt 2 zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 340 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd wskazał na następujący stan faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego W.prowadził postępowanie egzekucyjne wobec W. F. M. i U. P. S. "S." S.A. obejmujące zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Społecznego za okres: czerwiec, lipiec, grudzień 2000 r., 2001 r., 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r., w kwocie należności głównej 1.197.338,30 zł wraz z należnymi odsetkami. Organ dokonał zajęć wierzytelności w celu wyegzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi, a w dniu [...] czerwca 2012 r. zajął rachunki bankowe w Banku PKO BP i w Banku PEKAO S.A. Dwoma pismami z dnia [...] czerwca 2012 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu, wniósł do organu egzekucyjnego o zawieszenie do dnia [...] czerwca 2013 r. prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Organ zawiesił postępowania zgodnie z tym wnioskiem. Okres zawieszenia na wniosek wierzyciela organ wydłużył wpierw do [...] grudnia 2013 r. a następnie do [...] maja 2014 r. Do [...] maja 2014 r. zwolnił także spod egzekucji wierzytelności i rachunki bankowe. W związku z uregulowaniem zadłużenia w dniu [...] czerwca 2014 r. wierzyciel pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. wycofał tytuły wykonawcze Wobec tego organ zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...] czerwca 2014 r. ograniczył zajęcia do wysokości kosztów egzekucyjnych. W konsekwencji zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności na kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 147.035,10 zł. Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał z kolei zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w O. na kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 147.382.20 zł. W wyniku zastosowania środka egzekucyjnego Bank Spółdzielczy w O. przelewem z dnia [...] czerwca 2014 r. przekazał do organu egzekucyjnego kwotę 147.382,20 zł celem pokrycia należnych kosztów egzekucyjnych. Wobec całkowitego wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych organ zawiadomieniami z dnia [...] czerwca 2014 r. uchylił zajęcia rachunków bankowych dokonanych w P. BP S.A. i P. S.A. oraz uchylił zajęcia innych wierzytelności. W. F. M. i U. P. S. "S." S.A. reprezentowana przez pełnomocnika pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. uzupełnionym pismem z dnia [...] lipca 2014 r., wniosła o umorzenie prowadzonych postępowań egzekucyjnych. W dniu [...] sierpnia 2014 r. organ postanowieniem nr [...]odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych powołując się na to, że w dniu złożenia wniosku postępowania egzekucyjne nie były już prowadzone. Na to postanowienie strona wniosła zażalenie. Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że organ egzekucyjny prawidłowo zbadał stan faktyczny i prawny sprawy. Rozpatrzył cały materiał dowodowy. Wydane rozstrzygnięcie jest zgodne z obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wyczerpująco wyjaśnił stronie okoliczności, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i odniósł się do zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi skarżącej uznał, iż zasługuje ona na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazano, iż przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Chodziło o ustalenie, czy organy zasadnie stwierdziły brak podstaw do rozpoznania wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego i czy były podstawy do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Aby wyjaśnić tę kwestię, w ocenie Sądu należało rozważyć, czy skutkiem zakończenia egzekucji z uwagi na wycofanie przez wierzyciela tytułów wykonawczych było zakończenie postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w tym celu trzeba ustalić relacje między postępowaniem egzekucyjnym, a egzekucją administracyjną. Egzekucja jest czynnością o charakterze faktycznym, dokonywaną w postępowaniu egzekucyjnym. Jako taka odróżnia się od postępowania egzekucyjnego będącego procedurą administracyjną. Egzekucja jest składnikiem tej procedury. Należy zwrócić uwagę na to, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje wcześniej niż sama egzekucja, a zakończenie nie musi nastąpić wraz z zakończeniem egzekucji. Zakończenie egzekucji po wycofaniu przez wierzyciela tytułów egzekucyjnych nie pociąga za sobą zakończenia postępowania egzekucyjnego. W takiej sytuacji organ egzekucyjny powinien rozważyć umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Tego wszakże organ w rozpatrywanej sprawie nie uczynił. Zdaniem Sądu, skarżący zasadnie powołał się na to, że po wycofaniu przez wierzyciela tytułów egzekucyjnych organ egzekucyjny podejmował dalsze czynności postępowania egzekucyjnego, a mianowicie w przedmiocie wyegzekwowania koszów egzekucyjnych. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest natomiast przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych i rozstrzygnięcie co do dalszego nieprowadzenia tego postępowania. Celem umorzenia jest zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w konkretnej sytuacji wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe, a częściej - gdy jest niedopuszczalne. Sąd wskazał także, że rozpatrywanie żądania zobowiązanej o umorzenie prowadzonego wobec niej postępowania egzekucyjnego nie jest odrębną sprawą administracyjną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o przepis art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stosuje się przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (art. 61a k.p.a.). Przepisy art. 61 i art. 61a k.p.a. nie mają tu bowiem odpowiedniego zastosowania. Zdaniem Sądu, wniosek złożony przez zobowiązaną nie mógł być podstawą wszczęcia osobnego postępowania. Jego złożenie zmierzało natomiast do umorzenia toczącego się postępowania. Organ egzekucyjny nie powinien był więc prowadzić odrębnego postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a tylko rozstrzygnąć żądanie zobowiązanego umorzenia toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany może wnieść żądanie o umorzenie na każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest natomiast przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, obejmującego zbadanie istnienia bądź nieistnienia przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego uregulowanych w art. 59 u.p.e.a., a następnie wydania postanowienia o umorzeniu lub o odmowie umorzenia postępowania. W świetle dokonanych ustaleń, ocena legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia I instancji według przyjętych kryteriów, doprowadziła Sąd I instancji do wniosku, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 59 u.p.e.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skutkowało to ich uchyleniem stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponieważ dla usunięcia skutków niezgodnego z prawem orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania konieczne było uchylenie także postanowienia organu I instancji, Sąd skorzystał z możliwości przewidzianej w art.135 p.p.s.a. Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.) zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1, art. 141 § 4 i art. 135 p.p.s.a. oraz w związku z 18 i art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako k.p.a.) przez błędne przedstawienie stanu sprawy w uzasadnieniu skarżonego wyroku oraz sprzecznie z administracyjnymi aktami sprawy - polegające na przyjęciu, że w chwili składania wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego postępowanie to się toczyło i przez to nie zaistniały podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego - podczas, gdy akta sprawy dowodzą, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone przed datą złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co odpowiadało dyspozycji art. 61a § 1 kpa i nakazywało odmowę wszczęcia postępowania w sprawie, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 64 § 4 i § 8 u.p.e.a. przez ich błędne zastosowanie, a w istocie przez ich niezastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy i tym samym nieuwzględnienie w trakcie kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Organu, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że zapłata należności objętych tytułami wykonawczymi zakończyła egzekucję - podczas gdy stan faktyczny sprawy odpowiadał dyspozycji art. 64 § 4 i § 8 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny był uprawniony do kontynuowania egzekucji, która nie skończyła się z chwilą zapłaty należności objętych tytułami wykonawczymi, lecz z chwilą wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych należnych z tytułu dokonanych czynności egzekucyjnych, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne przyjęcie w uzasadnieniu skarżonego wyroku, że zaistniały przyczyny obligatoryjnego rozważenia przez organ egzekucyjny umorzenia postępowania egzekucyjnego wskutek złożenia przez wierzyciela oświadczenia o wygaśnięciu tytułów wykonawczych zawartego w zawiadomieniu z dnia [...].06.2014 r. - podczas, gdy zawiadomienie to nie spełniało przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., bowiem nie zawierało wniosku w tym zakresie. Nie zaszła również inna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 u.p.e.a., natomiast istniejące zobowiązanie Skarżącej z tytułu kosztów egzekucyjnych nakazywało ograniczenie zajęć wierzytelności do wysokości tych kosztów i doprowadzenie do ich przymusowego wyegzekwowania w toku tego postępowania egzekucyjnego. 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niejasne przedstawienie stanu sprawy w uzasadnieniu wyroku, z którego nie wynika, czy, z jaką datę i dlaczego Sąd I instancji przyjął za zakończenie postępowania egzekucyjnego, wskazując jedynie na datę zakończenia egzekucji - co narusza zasadę prawidłowej konstrukcji uzasadnienia wyroku i wprowadza pozorną sprzeczność pomiędzy ustaleniami organu a przyjętym stanem faktycznym przez Sąd I instancji w tym zakresie. Zarówno bowiem Sąd I instancji jak i Organ uznały, że zapłata należności, objętych tytułami wykonawczymi nie zakończyła postępowania egzekucyjnego i nie jest to sporne, sporna jest właśnie data zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ta data determinuje bowiem legalność odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ostatnią czynność procesową organu egzekucyjnego w tym postępowaniu było zawiadomienie o uchyleniu z dniem [...].06.2014 r. wszystkich zajęć wierzytelności, co nastąpiło przed datą wpływu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego., 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4, art. 133 § 1 i art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne przedstawienie stanu faktycznego sprawy, polegające na przyjęciu wbrew administracyjnym aktom sprawy, że za moment zakończenia egzekucji organ egzekucyjny uznał dzień zapłaty przez Skarżącą należności na rzecz wierzyciela - gdy tymczasem akta sprawy dowodzą, że za moment zakończenia egzekucji organ egzekucyjny uznał dzień wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych zgodnie z dyspozycją art. 64 § 4 u.p.e.a., 6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi - podczas gdy powinna ona podlegać oddaleniu. W. F. M. i U. P. S. S. S.A. we W. nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna, a zaskarżony nią wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, której w sprawie nie stwierdzono. Skarga kasacyjna oparta została tylko na jednej z podstaw kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 2p.p.s.a., tzn. naruszeniu przepisów postępowania. Przystępując do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy podkreślić, że istota sprawy sprowadza się do tego, czy w sytuacji złożenia przez dłużnika - skarżącą – W. F. M. i U. P. S. S. S.A. wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, zasadne było wydanie przez organ egzekucyjny, na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a., w zw. z art. 17 i 18 u.p.e.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie o którym mowa w art. 61 ( żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten służy zatem do załatwiania bezzasadnych wniosków osób, które mogą lub tylko mylnie sądzą, że mogą być stroną określonego postępowania administracyjnego, o ile takie odrębne postępowanie z przyczyn podmiotowych, bądź przedmiotowych nie może się toczyć. Taka sytuacja, na co zasadnie zresztą zwrócił uwagę Sąd I instancji, w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Zgłoszenie przez zobowiązaną żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mogło zostać uznane za wniosek o wszczęcie odrębnego postępowania administracyjnego - w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że takie odrębne postępowanie administracyjne co do umorzenia postępowania - pomijając już sporną w sprawie kwestię, czy postępowanie egzekucyjne wciąż było w trakcie – nie może się toczyć. Postępowanie administracyjne jest wszczynane w celu rozstrzygnięcia określonej indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej, a nie tylko załatwienia konkretnego etapu tej sprawy, czy wydania poszczególnego rozstrzygnięcia procesowego. Dlatego też, z tych tylko przyczyn, niedopuszczalne było wydanie- w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego – rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W konsekwencji uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia poprzedzającego było rozstrzygnięciem prawidłowym, nienaruszającym art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art.61 a § 1 k.p.a. gdyż odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego była wadliwa. W tym miejscu przypomnienia wymaga, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W takim wypadku wymogiem ich skuteczności jest oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnie wyartykułowanych przepisów postępowania, także wykazanie istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik postępowania. Wpływ ten musi być "istotny", a więc skarżący musi wykazać, że " następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w skardze kasacyjnej orzeczenia" (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2004r., FSK 177/04, opubl.www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W orzecznictwie podkreśla się, że przez wpływ, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji. Przy czym ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.( por. M. Niezgódka – Medek Komentarz do art. 174 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , opubl. WK, 2016, uwaga 17 i podane tam orzecznictwo). Zarzuty postawione w skardze kasacyjnej zmierzają w istocie do podważenia przyjętej w sprawie przez WSA daty zakończenia postępowania egzekucyjnego ( w zarzucie nr 5 – egzekucji). Nie wskazuje się jednak w skardze kasacyjnej, jaki ewentualne uchybienia Sądu I instancji w tym względzie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bo za takie uzasadnienie nie może być poczytane powtórzenie sformułowania ustawowego, poprzedzającego wyliczenie zarzutów, iż te naruszenia prawa procesowego mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Uznać więc należy, że nie został spełniony ustawowy wymóg przewidziany dla zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów procesowych, stąd zarzuty te nie mogły zostać uwzględnione. Na marginesie można tylko zauważyć, że w świetle tego, co wyżej powiedziano, to czy w dacie złożenia przez stronę wniosku o umorzenie postępowania dokonywano jeszcze jakichś czynności w postępowaniu egzekucyjnym, czy też ostatniej czynności dokonano poprzedniego dnia nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż zarówno zaskarżone, jak i poprzedzające je postanowienie, były wadliwe. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za nieuzasadnioną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. O kosztach postępowania sądowego postanowiono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.