II FZ 991/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt III SA/Po 230/15 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 28 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 991/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt III SA/Po 230/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 28 grudnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2014 r. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że w zażaleniu na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynika, że skarżący i jego małżonka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w małżeństwie obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny to 1.750,000 zł (umowa o pracę wnioskodawcy). Skarżący posiada grunty rolne o pow. 57.2452 ha i spłaca swoje zobowiązania finansowe w wysokości około 900.000.00 zł z dochodów z dzierżawy budynków, w których wcześniej prowadził działalność gospodarczą. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie strony od kosztów sądowych. W sprzeciwie z dnia 7 sierpnia 2015 r. wnioskodawca wskazał, że wszelkie ustalenia Sądu w niniejszym przypadku nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Skarżący podkreślił, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych. Jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, któremu uległ i obecnie przebywa na rencie. W piśmie z dnia 11 września 2015 r. skarżący wywiódł, że pogorszenie jego sytuacji finansowej nastąpiło w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz uzyskaniem renty inwalidzkiej, przy czym renta ta jest częściowo zajęta przez komornika sądowego. Wynagrodzenie, które skarżący otrzymuje ze stosunku pracy w wysokości 1.244,16 zł z ledwością wystarcza jemu oraz jego małżonce na bieżące życie. Strata zaś z tytułu działalności gospodarczej powiększa się z miesiąca na miesiąc. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Poznaniu podniósł, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uzasadnia stanowiska o braku możliwości poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Samo istnienie zobowiązań kredytowych czy leasingowych skarżącego nie jest wystarczające dla stwierdzenia, że wnioskodawca nie posiada możliwości przeznaczenia środków finansowych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą ma on obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i wobec tego powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zdobycie środków finansowych przez skarżącego jest obiektywnie możliwe. Równocześnie Sąd podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił pełnych danych, które w sposób rzetelny odzwierciedlałyby jego sytuację majątkową i rodzinną, gdy ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej, a w związku z drastycznym spadkiem dochodów skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych, a przez to zamknięta jest dla niego droga sądowa z uwagi na barierę finansową. Ponownie skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że w okolicznościach niniejszej sprawy zdobycie środków finansowych przez skarżącego jest obiektywnie możliwe. Okoliczność prowadzenia działalności gospodarczej oraz dzierżawienia budynków, na gruncie rozpatrywanej sprawy, nie pozwalają na stwierdzenie, iż skarżący nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał skarżącemu, z jakich powodów odmawia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a skarżący w swoim zażaleniu nie odniósł się do tych argumentów. Nie wyjaśnił wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązał, należy stwierdzić, że nie wykazał on, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżących nie pozwala przyjąć, że strona wykazała przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.