II FZ 174/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, , , po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 335/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. dnia 31 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 1 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 335/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił K. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie, pomimo skierowanego do strony wezwania referendarza sądowego o przedstawienie zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (czynsz, media, żywność, środki higieny, lekarstwa) skarżąca nie przedstawiła takiego zestawienia, podając jedynie ogólnie, że łączny dochód na osobę nie przekracza kwoty 500 zł. Wobec braku szczegółowych informacji na temat ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków jakie obciążają prowadzone gospodarstwo domowe, za niewystarczające dla rzetelnego obrazu tych wydatków Sąd uznał samo oświadczenie strony, że wydatki te w przeliczeniu na osobę nie przekraczają kwoty 500 zł. Z takiego oświadczenia nie wynika bowiem jak kształtują się w stosunku do łącznego dochodu małżonków niezbędne wydatki gospodarstwa domowego, takie jak: wydatki na żywność, na czynsz, na odzież, czy na opiekę nad dziećmi. Ujawnienie poszczególnych rodzajów faktycznie ponoszonych wydatków umożliwia ocenę sytuacji majątkowej także w kontekście doświadczenia życiowego i pozwala na ocenę wiarygodności tego oświadczenia. Z tych względów, brak szczegółowego podania przez stronę wydatków, jakie przeznacza miesięcznie na utrzymanie czteroosobowej rodziny Sąd uznał za istotną przesłankę dla odmowy przyznania prawa pomocy. Wątpliwości Sądu w zakresie rzetelnego przedstawienia przez skarżącą swojej sytuacji majątkowej dodatkowo wzmogła informacja, jakiej strona udzieliła w piśmie z 16 września 2015 r., z której wynika, że skarżąca udzieliła poręczenia dwóm spółkom prawa handlowego na łączną kwotę 4.753.899,98 zł. Wobec braku wyczerpującego obrazu sytuacji majątkowej strony, Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie strony wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreśliła, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w jej gospodarstwie domowym nie przekracza 500 zł. Wobec powyższego obojętnym powinny pozostawać ponoszone przez nią wydatki, które i tak nie przekraczają jej skromny budżet rodziny. Odnosząc się do informacji dotyczących zobowiązań z umów poręczenia wskazała, że poręczenie nastąpiło głównie w postaci hipotek kaucyjnych, a nieruchomości będące przedmiotem zabezpieczenia nie są od dłuższego czasu jej własnością. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 4 stycznia 2011 r., II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, co też uczynił. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, przy czym, to do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że brak ujawnienia przez skarżącą poszczególnych rodzajów faktycznie ponoszonych wydatków uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej. Nie można ocenić jak kształtują się niezbędne wydatki gospodarstwa domowego w odniesieniu do uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów. Odnosząc się do podniesionych w zaskarżonym postanowieniu okoliczności dotyczących udzielenia przez stronę poręczenia dwóm spółkom prawa handlowego na łączną kwotę 4.753.899,98 zł wskazać należy, że w złożonym zażaleniu strona podała, że wskazane poręczenia "nastąpiły głównie w postaci hipotek kaucyjnych", a nieruchomości będące przedmiotem zabezpieczenia nie są już jej własnością. Strona nie podała kiedy miała miejsce sprzedaż tych nieruchomości, jakie środki pieniężne uzyskała z tytułu sprzedaży, zatem nie podała kluczowych informacji, które wpłynęły na jej sytuację finansową. Podniesiony przez stronę w zażaleniu fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie może usprawiedliwiać niemożności poniesienia kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa, a tym samym na innych podatników. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., oddalił zażalenie jako bezzasadne.