II GZ 595/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 16 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 281/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 22 października 2014 r. nr . w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 281/15 odmówił J.G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 22 października 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. J. G. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z córką, posiada udział w mieszkaniu o powierzchni 60 m2, "siedlisko" o powierzchni około 150 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 10 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.000-1.500 zł (około 1.500 zł) brutto z tytułu prowadzenia gospodarstwa. W uzasadnieniu podniósł, iż w latach 2013 – 2014 osiągnął roczny dochód wyniósł około 15.000 zł, zaś w związku z prowadzonym przeciwko niemu postępowaniem egzekucyjnym o zwrot dopłat pobranych w latach 2007 – 2011 w łącznej kwocie około 20.0000 zł, korzysta z pomocy udzielanej przez matkę i brata. Dodatkowo wskazał, iż zamierza sprzedać "siedlisko" aby pokryć zobowiązania wobec Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Do wniosku załączył wydruk ze strony internetowej przedstawiający ofertę sprzedaży "siedliska" za cenę 295.000 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 23 lutego 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 9 marca 2015 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż jest po rozwodzie, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, żona i córka mieszkają oddzielnie, utrzymuje się z prac polowych oraz okazjonalnego udzielania lekcji jazdy konnej. Skarżący nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości, natomiast posiada rachunek bankowy, jednakże nie zgromadził oszczędności pieniężnych. Oświadczył, iż corocznie otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, jednakże z uwagi na decyzję o cofnięciu dopłat za lata 2007-2011, podlegają one obecnie zajęciu. Skarżący przedstawił swoje miesięczne wydatki, na które składają się: alimenty na córkę w wysokości 500 zł, opłaty związane z utrzymaniem w wysokości 600 zł, żywność – 700 zł, składka ubezpieczeniowa na leczenie – 164 zł, podatek rolny, opłata śmieciowa. Dodatkowo wskazał, iż jest osobą chorą, w związku z czym ponosi dodatkowe wydatki na leczenie. Do pisma załączył kopie: wyroku rozwodowego z dnia 18 czerwca 2012 r., zaświadczeń Urzędu Gminy w B. z dnia 3 marca 2015 r. wskazujących dochody roczne z gospodarstwa rolnego, decyzji w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych, potwierdzenia zapłaty podatku rolnego za 2015 r., faktury – rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej i świadczenia usług dystrybucji z 26 lutego 2015 r., pokwitowania uiszczenia opłaty śmieciowej, polisy indywidualnej ubezpieczenia kosztów leczenia, dokumentacji medycznej. Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji na skutek sprzeciwu J. G. rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji analizując złożone przez stronę oświadczenia wskazał, iż we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, że posiada nieruchomość rolną o pow. 10 ha i uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1.000 – 1.500 zł z tytułu "gospodarstwa". Wezwany do przedstawienia swoich wydatków niezbędnych dla utrzymania podał: alimenty na córkę w wysokości 500 zł, opłaty związane z utrzymaniem w wysokości 600 zł, żywność – 700 zł, składka ubezpieczeniowa na leczenie – 164 zł. Już tylko te, wskazane kwotowo wydatki, składają się na sumę 1.964 zł netto, która przewyższa oświadczony miesięczny dochód w wysokości około 1.500 zł brutto. Opisane przez skarżącego wydatki nie obejmują wydatków na ubranie, podatki, opłaty związane z eksploatacją mieszkania, czy wydatki na lekarstwa, które z natury rzeczy również wnioskodawca musi ponosić jako niezbędne dla zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, której nie można uznać za nieznaczną. Wątpliwości budzą również oświadczenia wnioskodawcy dotyczące posiadanych nieruchomości rolnych, ich ewentualnej dzierżawy, a także źródeł dochodów określanych jako: "gospodarstwo", "prace polowe", "okazyjne udzielanie lekcji jazdy konnej". Skarżący oświadczył we wniosku z dnia 7 lutego 2015 r., że posiada nieruchomość rolną o powierzchni około 10 ha. Wskazał także, że zawarł w dniu 16 lutego 2015 r. umowę dzierżawy nieruchomości o pow. 3,8235 ha. W sprzeciwie z dnia 15 maja 2015 r. wyjaśnił, iż zawarł trzy umowy dzierżawy – dwie w dniu 23 października 2014 r. na okres 5 i 10 lat oraz jedną w dniu 16 lutego 2015 r. na okres 10 lat. W rubryce nr 10 wniosku sporządzanego na formularzu PPF wskazuje, iż osiąga dochód z tytułu "gospodarstwa". Na tej podstawie domniemywać można było, że jest to dochód uzyskiwany z części posiadanych nieruchomości rolnych nieobjętych dzierżawą. Wnioskodawca wskazał bowiem w piśmie z dnia 9 marca 2015 r., iż utrzymuje się z "prac polowych" i "okazyjnie udzielanych lekcji jazdy konnej". Nie wyjaśnił jednakże, co należy rozumieć przez "prace polowe" i jaki jest dochód z tego tytułu. W konsekwencji oświadczenie dotyczące wysokości miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę z tytułu "gospodarstwa", nie mogło zostać uznane za wystarczające do ustalenia rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. W sprzeciwie wnioskodawca nie wyjaśnił podniesionych przez referendarza wątpliwości w powyższym zakresie, wskazując jedynie, że dochód z gospodarstwa był "szacunkowy", natomiast przychód z "prac dorywczych" jest różny i wynosi maksymalnie do 300 zł miesięcznie. Co więcej, wskazał na nowe, niczym nie poparte okoliczności, dotyczące niemożliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego, pobierania zasiłku chorobowego i wydzierżawienia gospodarstwa w całości. Nie jest zatem w sprawie jasne, czy skarżący prowadzi czy nie prowadzi gospodarstwa, czy otrzymuje zasiłek chorobowy, z jakiego źródła pochodzi miesięczny dochód w wysokości około 1.500 zł brutto, czy w tej kwocie mieści się również "przychód z prac dorywczych". Sąd pierwszej instancji stwierdził także brak jest przy tym dokumentów źródłowych, w oparciu o które można by zweryfikować oświadczenia skarżącego w tym zakresie. J. G. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i uwzględnieni wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy jest przyznawane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Sąd winien w sposób wyczerpujący ocenić całość posiadanych w sprawie dokumentów i oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2015 r. sygn. akt I GZ 513/15) W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu kontrolowanego postanowienia Sąd odniósł się do wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznał wniosek skarżącego w całości, czyli zarówno w zakresie żądania ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego z urzędu jak i zwolnienia od kosztów sądowych w całości jak i w części. W oparciu o informacje finansowe przedstawione we wniosku i w kolejnych pismach nadsyłanych przez skarżącego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego, pomimo jego ciężkiego stanu zdrowia, nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiła mu poniesienie kosztów uczestnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym w całości, a tym bardziej w części. Podkreślić należy, że oświadczenia strony o trudnej sytuacji majątkowej skarżącego są, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, niespójne w szczególności, jeżeli chodzi o źródło przychodu skarżącego z tytułu dzierżawy posiadanych przez niego nieruchomości rolnych oraz wykonywanych prac polowych. W tym stanie sprawy Sąd pierwszej instancji z uwagi na zaistniałe nieścisłości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, nie mógł stwierdzić, aby spełnił on warunki przyznania prawa pomocy w żądnym przez niego zakresie. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, bądź to nie znajdują pokrycia w aktach sprawy bądź też pozostają w sprzeczności z innymi informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, oraz z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.