II GSK 1109/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 457/15 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie Wyrokiem z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 457/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd ten - wskazując w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., nr 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - podzielił stanowisko organu, że skarżąca uzupełniła braki formalne wniosku o przyznanie płatności po terminie zakreślonym w wezwaniu, dokonanym na podstawie art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017r., nr 1257; dalej: k.p.a.). W konsekwencji - w ocenie WSA - organy obu instancji zasadnie stwierdziły, że wniosek o przyznanie płatności został złożony po upływie materialnoprawnego terminu określonego art. 15 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 (Dz. Urz. U.E. L 316, str. 65) oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz. U. z 2012r. nr 1164) jak i art. 23 ust. 1 akapit 3 powołanego wyżej rozporządzenia unijnego - co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 457/15, wniosła A. C., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wyrokowi zarzuciła naruszenie: - art. 91 § 2 w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a., poprzez przeprowadzenie w dniu 29 września 2015 r. rozprawy a następnie jej zamknięcie i wydanie zaskarżonego wyroku, mimo niezawiadomienia pełnomocnika skarżącej o jawnym posiedzeniu sądu w sprawie; - art. 109 w zw. z art. 67 § 5 p.p.s.a., poprzez zaniechanie w czasie rozprawy stwierdzenia oczywistej nieprawidłowości w doręczeniu zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 29 września 2015 r., wysłanego do pełnomocnika skarżącej, pomimo oczywistego braku w chwili rozprawy informacji o prawidłowym doręczeniu tego zawiadomienia pełnomocnikowi skarżącej, - art. 113 § 1 p.p.s.a., poprzez zamknięcie rozprawy w sprawie, na posiedzeniu w dniu 29 września 2015 r., na którym nie był obecny pełnomocnik skarżącej - w wyniku niezawiadomienia go o rozprawie - a związku z tym w okolicznościach braku możliwości zajęcia stanowiska co do istoty pełnomocnikowi skarżącej. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną w wyniku powyższych naruszeń skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw, co skutkuje nieważnością postępowania w sprawie. Mając powyższe na uwadze, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, tj. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej - według norm prawem przepisanych, oświadczając, że opłaty z tytułu świadczenia pomocy prawnej z urzędu nie zostały uiszczone w całości lub w części. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że istotą problemu jest fakt, że Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, mimo że na skutek nieprawidłowości w doręczaniu pełnomocnikowi skarżącej zawiadomienia o rozprawie, skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Podniesiono, że przesyłka zawierająca zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 29 września 2015 r. - prawdopodobnie na skutek omyłki pracownika operatora publicznego - początkowo była przedstawiona do doręczenia - w dniu 8 września 2015 r. – A. G., podpisującej się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jako pełnomocnik B. w L., mieszczącej się L., przy ul. B. [...]. A. G. nigdy nie była upoważniona przez pełnomocnika skarżącej do odbioru jakichkolwiek przesyłek, w szczególności sądowych. Błąd w doręczaniu prawdopodobnie został dostrzeżony przez osobę doręczającą, bowiem w aktach sprawy znajduje się duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki rejestrowanej o numerze [...], zawierającej zawiadomienie skierowane do pełnomocnika skarżącej o rozprawie wyznaczonej na dzień 29 września 2015 r. Z potwierdzenia tego wynika, że zawiadomienie o rozprawie zostało przez niego odebrane w dniu 29 września 2015 r., a więc w dniu rozprawy. Pełnomocnik skarżącej oświadczył, że zawiadomienie to odebrał w godzinach wieczornych, więc nie był w stanie uczestniczyć w rozprawie. W konsekwencji, podczas rozprawy w dniu 29 września 2015 r. Sąd I instancji nieprawidłowo uznał, że zawiadomienia o terminie rozprawy zostały doręczone prawidłowo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą - wynikającą z regulacji zawartej w art. 183 § 3 p.p.s.a. - jest, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważności postępowania sądowoadmnistracyjnego, z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie zaś skargę kasacyjną oparto właśnie na zarzucie nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Stanowi on, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Skład orzekający NSA podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, że pozbawienie strony możności obrony swych praw - w rozumieniu powołanego przepisu - polega na tym, że strona na skutek uchybień procesowych sądu lub strony przeciwnej nie brała i nie mogła brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części, przy tym nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień także na ewentualnych kolejnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Chodzi zatem o realne pozbawienie strony możności obrony jej praw, a nie tylko hipotetyczne. Zasadnie też podnosi się, że znaczenia nie ma, czy pozbawienie możności obrony swych praw przez stronę mogło mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy czy też nie. Jednolicie wskazuje się, że pozbawienie strony możności obrony jej praw polega m.in. na niezawiadomieniu strony o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku bądź też na niezawiadomieniu jej pełnomocnika procesowego, ustanowionego w postępowaniu, niezależnie zresztą od tego, czy w stosunku do samej strony sąd dopełnił takiego obowiązku. Nieobecność na rozprawie pełnomocnika strony, ustanowionego w sprawie, który o terminie rozprawy nie został prawidłowo zawiadomiony, oznacza zatem pozbawienie strony możności obrony jej praw i stanowi podstawę nieważności postępowania w ujęciu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 21 października 2014 r. I OSK 1793/14). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że analiza akt sądowych daje podstawy do stwierdzenia, że w rozpoznawanej sprawie istotnie skarżąca została pozbawiona możności obrony swych prawa przed WSA. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżącej – A. C. - postanowieniem z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Lu 457/15, przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym m. in. przez ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczyć miała Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. wyznaczyła jako pełnomocnika A. C. w sprawie radcę prawnego R. M. – prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego pod adresem ul. C. [...],[...]L., o czym powiadomiono Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (k. 32 akt WSA). W czasie postępowania sądowego, pełnomocnik skarżącej upoważnił aplikantkę radcowską do zastępowania go przed WSA w Lublinie w sprawie ze skargi A. C. W nagłówku upoważnienia jako adres kancelarii radcy prawnego R. M. wskazano ul. Z. [...],[...]L. Następnie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 2 września 2015 r. o wyznaczeniu rozprawy, zawiadomiono radcę prawnego R. M. o terminie rozprawy, przy czym zawiadomienie wysłano na adres ul. C. [...],[...]L. przesyłką rejestrowaną nr [...]. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższego zawiadomienia (k. 40 akt WSA) wynika, że przesyłkę zawierającą to zawiadomienie odebrała w dniu 8 września 2015 r. A. G., zaś przy jej podpisie widnieje pieczątka B. w L. ul. B. [...],[...]L. Z protokołu rozprawy przeprowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w dniu 29 września 2015 r. wynika, że po wywołaniu sprawy nikt się nie stawił, zaś Sąd stwierdził prawidłowe zawiadomienie stron. Po zamknięciu rozprawy Sąd ogłosił zaskarżony skargą kasacyjną wyrok oddalający skargę (k. 43 akt WSA). Po ogłoszeniu wyroku do akt dołączono duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki rejestrowanej o numerze [...], z którego wynika, że R. M. odebrał tę przesyłkę w dniu 29 września 2015 r. (k.44 akt WSA). W tym stanie rzeczy trzeba przypomnieć, że w myśl art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, między innymi jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron. Z kolei zgodnie z art. 91 § 2 p.p.s.a., o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Przy czym zgodnie z art. 67 § 5 p.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. W świetle przedstawionych wyżej okoliczności dotyczących doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawie, kierowanego do pełnomocnika skarżącej, niewątpliwie - wbrew treści protokołu rozprawy przez WSA z dnia 29 września 2015 r. -nie doszło do prawidłowego zawiadomienia tego pełnomocnika o terminie rozprawy, zachodziła tym samym ustawowa przesłanka odroczenia rozprawy. Nie ulega zatem kwestii, że skarżąca została pozbawiona możności obrony swych praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie. Wobec powyższego naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.