I OZ 1084/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 126/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z siedzibą w P. na bezczynność Spółdzielni Mieszkaniowej w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 126/15, odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu Mieszkańców "[...]" z siedzibą w P. (dalej Stowarzyszenie) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W jego uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I OZ 1209/15, oddalił zażalenie na to rozstrzygnięcie. W jego uzasadnieniu stwierdzono, że skoro organizacja jaką jest Stowarzyszenie pragnie prowadzić sprawę sądową, to powinna zabezpieczyć na ten cel odpowiednie fundusze, np. podwyższając i skutecznie ściągając składkę członkowską. Wykazanie przez organizację, że nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania powinno zatem polegać na udowodnieniu, iż organizacja ta nie ma możliwości pozyskiwania takich środków we własnym zakresie, czego skarżące Stowarzyszenie nie uczyniło. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r., wydanym w trybie uproszczonym, Sąd I instancji oddalił wniesioną przez Stowarzyszenie skargę w całości. Pismem z dnia 2 lutego 2016 r. skarżący wniósł m. in. o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu podał, że nie posiada środków na opłacenie opłaty kancelaryjnej, ponieważ utrzymuje się ze składek członkowskich. Nie prowadzi żadnej działalności i nie otrzymuje dotacji. W ocenie Stowarzyszenia Sąd meriti podejmując rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym zmusił je do ponoszenia dodatkowych niezaplanowanych wydatków, którymi nie dysponuje. Wskazano, że Stowarzyszenie rozpoczęło działalność w dniu [...] czerwca 2014 r., utrzymuje się tylko ze składek, które w całości są przeznaczone na sprawy sądowe toczące się przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Nie ma możliwości zabezpieczenia środków finansowych na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym, co z mocy prawa powoduje, że nie zna nawet ustnego uzasadnienia tego wyroku. Sąd wydając wyrok nie zapoznał się z odpowiedzią na skargę organu oraz wnioskami dowodowymi skarżącego wysłanymi do Sądu w dniu 1 lutego 2016 r. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków, nie było reprezentowane na żadnym etapie przez fachowego pełnomocnika i nie było przygotowane na takie rozstrzygnięcie Sądu i dodatkowe koszty. Stowarzyszenie w krótkim okresie funkcjonowania nie zgromadziło żadnego majątku i funkcjonuje na zasadzie prywatnego sprzętu (komputer, drukarka). Nie stać go na zatrudnienie radcy prawnego i pokrycie kosztów skargi kasacyjnej i opłaty kancelaryjnej, ponieważ stan konta wynosi 80,16 zł, a dług na karcie kredytowej 206 zł. Nieprzyznanie prawa pomocy spowoduje pozbawienie skarżącego prawa do obrony swoich praw. Kwota na karcie kredytowej została przeznaczona na pokrycie wpisów sądowych w sprawach zawisłych przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Pismem z dnia 17 lutego 2016 r., nadesłanym w odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2016 r., Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe, a bilans za 2015 r. nie został jeszcze wykonany. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Składka członkowska nie uległa zmianie, a liczba członków Stowarzyszenia wynosi 17 osób. Do pisma tego Stowarzyszenie przedłożyło wyciąg z kont bankowych. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Odpis powyższego postanowienia został doręczony stronie skarżącej w dniu 1 marca 2016 r. Strona w ustawowym terminie złożyła sprzeciw od powyższego orzeczenia. Zdaniem Sądu I instancji Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych we wszczętym przez siebie postępowaniu, w szczególności poprzez uzyskanie środków ze składek członkowskich bądź pozyskanie dodatkowych darowizn w celu zgromadzenia środków finansowych nie tylko na pokrycie kosztów organizacji, ale także na prowadzenie efektywnej działalności statutowej. Niepodejmowanie przez Stowarzyszenie działań zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wniosło o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniosło, iż nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 100 zł, zaś odmowa uwzględnienia wniosku o prawo pomocy pozbawia je równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi wyjątek od reguły ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Takich okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, Stowarzyszenie nie zdołało wykazać. Podkreślić trzeba, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1166/12, z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 316/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zarówno w zaskarżonym orzeczeniu, jak we wcześniejszych orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych w przedmiocie przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, trafnie wskazywano na działania, jakie skarżące Stowarzyszenie mogło podjąć celem zwiększenia swych dochodów. Mimo to skarżące Stowarzyszenie po raz kolejny przedstawia te same argumenty, które jego zdaniem, świadczą o spełnieniu przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Jednakże argumentów tych nie sposób uznać za zasadne. Stowarzyszenie chcąc aktywnie działać w zakresie swoich statutowych zadań winno zadbać o gromadzenie środków na ten cel. Nie można przerzucać ciężaru finansowania Stowarzyszenia na Państwo, bo oznaczałoby to oparcie działania podmiotów prywatnych na środkach publicznych. Zasadą pozostaje wszak prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie własnych środków, co również słusznie eksponował Sąd I instancji. Wywody podniesione w zażaleniu nie mogły więc odnieść skutku, gdyż argumentacja zaprezentowana w motywach zaskarżonego postanowienia jest poprawna i zbieżna ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zajętym w poprzednim orzeczeniu zapadłym w tej materii. Zaskarżone postanowienie odpowiada więc prawu, bo Stowarzyszenie nie wykazało, by przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. została spełniona. Co mając na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia. ----------------------- 2