II FZ 665/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, , , po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 239/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 7 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił W. F. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 7 listopada 2014 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i córkami (w wieku 8 i 20 lat). Skarżąca oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi niezarejstrowanymi, bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej pracuje dorywczo wykonując prace budowlane i osiąga z tego tytułu dochód w wysokości od 1.000 do 2.000 zł miesięcznie. Jednocześnie posiada 30 udziałów o wartości nominalnej po 1000 zł każdy w B. Sp. z o.o., w której pełni również funkcję prokurenta, lecz nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, w tej samej spółka skarżąca posiada 35 % udziałów. Rodzina mieszka w domu o pow. mieszkalnej 200 m², należącym w 85 % do skarżącej (w 15 % do jej męża), nie posiada żadnego innego majątku (ruchomego, nieruchomego), rachunków bankowych ani nie składa zeznań podatkowych. Do wniosku skarżąca dołączyła rachunki za energię elektryczną na kwotę ok. 1000 zł za okres dwóch miesięcy. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że wraz z mężem zgłosili się do Urzędu Pracy celem rejestracji jako osoby bezrobotne, jednak z uwagi na fakt, iż posiadają udziały w spółce odmówiono im przyznania statusu bezrobotnych. Rodzina skarżącej utrzymuje się z prac dorywczych męża, jednak nie jest to stały dochód, a otrzymane z tego tytułu środki pozwalają jedynie na utrzymanie domu oraz zapewnienie podstawowych potrzeb rodziny. Wyjaśniła, iż spółka, w której posiadają wraz z mężem udziały, nie generuje żadnych zysków, a w celu utrzymania się na rynku musi ponosić koszty w postaci wynagrodzeń dla pracowników, amortyzacji, zużycia materiałów i energii, opłat za usługi obce, podatków, opłat, ubezpieczenia społecznego i innych świadczeń oraz pozostałe koszty rodzajowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, odmawiając przyznania prawa pomocy na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wskazał, że brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych, powoduje wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności, na jakie się powołuje, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Sąd pierwszej instancji uznał, że nie można wiarygodnie twierdzić, że czteroosobowa rodzina posiadająca duży dom jest w stanie utrzymać się wyłącznie z nieregularnych prac dorywczych jednego członka rodziny w wysokości od 1000 do 2000 zł miesięcznie i jednocześnie nie korzysta z żadnych form pomocy. Odnosząc się do posiadanych przez skarżącą i jej męża udziałów w B. Sp. z o.o., Sąd zauważył, że chociaż skarżąca twierdzi, że spółka ta nie uzyskuje żadnych dochodów, to z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że posiadała aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł w tym środki trwałe o wartości 436.800,00 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł w tym należności krótkoterminowe w wysokości 173.077,69 zł (dokumenty w aktach sprawy I SA/Lu 1054/13-1057/13). W zażaleniu na wskazane postanowienie skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Lublinie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia powtórzyła argumentację przedstawioną w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 P.p.s.a.). Z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga kwestia, że to rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej i materialnej, która realizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga, co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skarżącej, wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane nie pozwalają na dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej w jakiej się znajduje i uznanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że nie są wiarygodne twierdzenia skarżącej, zgodnie z którymi czteroosobowa rodzina, posiadająca dom o powierzchni 200 m² jest w stanie utrzymać się wyłącznie z nieregularnych prac dorywczych jednego członka rodziny w wysokości 1.000 – 2.000 zł i jednocześnie nie korzysta z żadnych form pomocy. Skarżąca przy tym nie twierdzi, że jej rodzina boryka się z jakimikolwiek problemami finansowymi, nie wskazują na to również przedstawione przez nią w toku postępowania dokumenty. Nadmienić dodatkowo należy, że na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. skarżąca odpowiedziała w sposób wybiórczy, w tym zwłaszcza zaniechała przedstawienia bilansu i sprawozdania finansowego spółki B. sp. z o.o. za ostatni rok obrotowy. Tym samym za gołosłowne uznać należało twierdzenie skarżącej o niegenerowaniu przez spółkę, w której skarżąca oraz jej mąż posiadają udziały, żadnych zysków. Tym bardziej, że – jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia – z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, iż spółka posiada aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł w tym środki trwałe o wartości 436.800,00 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł w tym należności krótkoterminowe w wysokości 173.077,69 zł. Wszystkie te okoliczności dowodzą, że słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, iż nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej i nie jest w stanie zbadać jej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały również rozwiane na etapie postępowania zażaleniowego. Skarżąca bowiem ograniczyła się do powtórzenia dotychczasowej argumentacji, nie przedstawiła natomiast żadnych popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Skoro bowiem strona uważa, że jej sytuacja jest inna niż to przedstawił WSA – czemu wyraz dała w zażaleniu na zaskarżone postanowienie – to powinna przedstawić takie dokumenty, które potwierdzałby jej tezy. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał na wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony i osób, które pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym i partycypują w jej dochodach i wydatkach. Wątpliwości te, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego były uzasadnione i nie zostały w żaden sposób rozwiane. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.