III SA/Łd 1155/13
WyrokWSA w Łodzi2014-01-17
Skład orzekający: Ewa Cisowska-Sakrajda, Irena Krzemieniewska, Małgorzata Łuczyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może wydać decyzję administracyjną w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności od osoby, która nie była stroną postępowania administracyjnego, a jedynie spadkobiercą beneficjenta, który zmarł przed wydaniem decyzji?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może wydać decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności od osoby, która nie była stroną postępowania administracyjnego. W przypadku, gdy beneficjent płatności zmarł przed wydaniem decyzji, a decyzja została doręczona po jego śmierci, sprawa dotycząca zwrotu pobranych środków jest sprawą cywilną, a nie administracyjną, do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, która ustaliła kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) dla S. K. Beneficjent płatności, H. K., zmarł przed wydaniem decyzji przyznającej płatność. Decyzja ta została doręczona po jego śmierci. S. K., jako spadkobierca, pobrał środki z rachunku zmarłego ojca. Sąd administracyjny uznał, że organ administracji naruszył właściwość rzeczową, wydając decyzję w stosunku do osoby, która nie była stroną postępowania administracyjnego, a sprawa miała charakter cywilny.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku, i zasądził od Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 17 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2014 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...], nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego – S. K. kwotę 129,00 (sto dwadzieścia dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego w S. z [...] r. nr [...], ustalającą S. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).
Jako podstawę prawną decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej: Kpa) w związku z art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.; dalej: ustawa o Agencji), art. 73 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. (WE) z 2004 r., nr L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18-58; dalej: Rozporządzenie 796/2004) w zw. z art. 71 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) NR 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz.U.UE L z dnia 30 kwietnia 2004 r.; dalej: rozporządzenie nr 817/2004); art. 53 § 1, art. 55–56 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: OP), art. 86 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. (WE) z 2 grudnia 2009 roku, Nr L 316, str. 65–112; dalej: Rozporządzeniem Nr 1122/2009) oraz art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. nr 229, poz. 2273 ze zm.; dalej: ustawa z dnia 28 listopada 2003 r.).
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że 21 kwietnia 2005 r. H. K. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego w S. decyzją z [...] r. nr [...]przyznał płatność ONW w wysokości 3.207,60 zł. Decyzja ta została odebrana 2 maja 2006 r., przez żonę H. K..
W dniu 19 października 2010 r. do organu pierwszej instancji wpłynął akt zgonu H. K. z 15 października 2010 r., z którego treści wynikało, że zmarł on 30 listopada 2005 r. Pismem z 29 listopada 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego wezwał S. K. do złożenia wyjaśnień w związku z użytkowaniem działek po H. K.. W odpowiedzi S.K. złożył 20 grudnia 2010 r. wniosek o przejęcie płatności, oświadczenie przejmującego działki rolne, oświadczenia spadkobiercy K. K. i M. K. o wyrażeniu zgody na przejęcie płatności, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku Sądu Rejonowego w S. z 7 czerwca 2006 r. oraz oświadczenie, że pobrał płatności za 2005 r. po zmarłym H. K..
Decyzją z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego w S. odmówił przyznania płatności ONW z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., jednak po rozpoznaniu odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Zawiadomieniem z 10 maja 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Zawiadomienie zostało doręczone 13 maja 2013 r. Następnie 10 czerwca 2013 r. S. K.złożył wniosek o ustalenie niepowstania obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW na podstawie art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. W rezultacie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego wydał wskazaną na wstępie decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, w treści której ustalił nienależnie pobraną płatność w wysokości 3.207,60 zł.
W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz art. 7 i art. 9 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że w przypadku śmierci producenta rolnego płatność ONW przysługuje spadkobiercy, który przejął posiadanie gospodarstwa rolnego i złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, wniosek obejmujący płatność, której dotyczył wniosek spadkodawcy, oraz zobowiązał się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, złożonym przez spadkodawcę (§ 7a rozporządzenia ONW). S. K., za zgodą pozostałych spadkobierców, złożył wniosek o przejęcie płatności dopiero 20 grudnia 2010 r.
Organ odwoławczy wskazał następnie, że zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. z roku 2003, nr 229, póz. 2273 ze zm.), pomoc jest udzielana do wysokości limitu stanowiącego równowartość w złotych kwoty w euro określonej w planie na poszczególne działania, lecz nie później niż do 30 czerwca 2008 r., stąd postępowanie wszczęte tzw. wnioskiem transferowym z 20 grudnia 2010 r. zostało umorzone, bowiem wyłączona została możliwość udzielenia pomocy po 30 czerwca 2008 r.
W ocenie organu odwoławczego skoro H. K. zmarł 30 listopada 2005 r., środki przekazane na konto bankowe strony 15 maja 2006 r. stały się nienależne. Ponadto M. K. nie powinna odbierać decyzji o przyznaniu płatności na 2005, w sytuacji gdy beneficjent pomocy w chwili doręczenia decyzji już nie żył. Decyzja o przyznaniu płatności nie weszła zatem do obrotu prawnego, nie została skutecznie doręczona stronie.
Organ wskazał dalej, że obowiązek zwrotu płatności obciąża spadek, zatem spadkobiercy winni zwróć nienależnie pobrane płatności. Mając jednak na uwadze, że S. K. złożył 20 grudnia 2012 r. oświadczenie o pobraniu płatność ONW z rachunku H. K., to właśnie S. K. był obowiązany do zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Mając na uwadze powyższe ustalenia organ odwoławczy przyjął, że zaistniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ powołując się na art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przyjął, że termin przedawnienia nie nastąpił. W rozpatrywanej sprawie wyplata ONW za rok 2005 nastąpiła 15 maja 2006 r., natomiast decyzja o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z [...] r., którą należy uznać za pierwsze powiadomienie S. K. przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona stronie 21 czerwca 2013 r., a więc po upływie czterech lat od daty płatności. S. K. pobrał jednak kwoty płatności ONW znajdujące się na koncie bankowym H. K., w sytuacji, gdy decyzja o przyznaniu płatności z 19 kwietnia 2004 r., nie została skutecznie doręczona i nie mogła był doręczona stronie, bowiem H. K. zmarł 5 miesięcy przed jej wydaniem. Ponadto spadkobiercy powinni poinformować Kierownika Biura Powiatowego i przedłożyć akt zgonu, najpóźniej przy próbie doręczenia decyzji, bowiem w tym momencie najpóźniej mogli się dowiedzieć o złożonym wniosku o przyznanie płatności ONW. Stąd nie można było mówić o dobrej wierze strony postępowania. W niniejszej sprawie nie doszło także do sytuacji o jakiej mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
Organ odwoławczy stwierdził na zakończenie, że bez znaczenia dla sprawy pozostawał sposób rozdysponowania przez skarżącego środków przyznanych tytułem płatności ONW, jak i sytuacja rodzinna i majątkowa strony. Ustosunkowując się do zarzutu braków uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, zakresie odniesienia się do przesłanek wyłączających obowiązek zwrotu płatności, wadliwość ta została usunięta przez organ odwoławczy, który odniósł się do tych kwestii. Z kolei fakt długotrwałego prowadzenia postępowania przez organ pierwszej instancji stanowił wprawdzie naruszenie zasad ogólnych Kpa, jednak nie wpływał na poprawność rozstrzygnięcia.
Decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przez S. K., który wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
(1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest :
a) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym:
- nieodebranie od strony wyjaśnień na okoliczność stawiennictwa w Biurze Powiatowym w S. w dniu 10 maja 2006 r., kiedy to skarżący składał wniosek o przyznanie płatności obszarowych i informował o zgonie ojca,
- pominięcie faktu, że około 23–24 listopada 2006 r. skarżący stawił się w Biurze Powiatowym w S. na wezwanie w sprawie złożonego przeze wniosku i składał korektę, do której załączył akt zgonu ojca i w konsekwencji błędne przyjęcie złej wiary skarżącego;
b) naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwiało realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz dokonanie kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, w szczególności nie wyjaśnienie dlaczego odmówiono stronie przymiotu tzw. dobrej wiary,
(2) prawa materialnego to jest: art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. poprzez jego niezastosowanie przez organ administracji, podczas gdy zdaniem strony powyższy przepis powinien znaleźć zastosowanie w sprawie.
Zdaniem skarżącego ustalenie Kierownika Biura Powiatowego w S., że nie miał w 2006 r. żadnej wiedzy na temat zgonu H. K. nie było zgodne z prawdą. W tym zakresie organy administracji nie podjęły wszystkich możliwych czynności, a przede wszystkim: nie odebrały żadnych wyjaśnień ani od skarżącego, ani od jego mamy, która była w siedzibie Biura Powiatowego w S. i była świadkiem tego, że już maju 2006 r. skarżący poinformował Biuro o śmierci ojca.
Skarżący zwrócił dalej uwagę, że organ pierwszej instancji wzywał w 2009 r. jego ojca do złożenia wyjaśnień w związku z niedotrzymaniem zobowiązania 5 -letniego ONW. Drugie wezwanie z 8 grudnia 2009 r. wróciło do Biura Powiatowego z adnotacją "adresat zmarł". Już zatem wówczas organ pierwszej instancji z pewnością miał wiedzę w tej materii.
Ponadto skarżący wskazał, że w złożonym przez niego wniosku obszarowym dotyczącym 2006 r., znalazły się działki ewidencyjne, które wcześniej zgłaszał do płatności jego ojciec. Organ pierwszej instancji w trakcie postępowania zauważył ten fakt, skoro wezwał stronę do złożenia korekty wniosku. Wtedy po raz kolejny skarżący poinformował o zgonie ojca oraz przedłożył akt zgonu.
W konsekwencji zdaniem strony organy obu instancji błędnie nie zastosowały art. 73 ust. 5 zd. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 dnia 21 kwietnia 2004 r. Przepis ten statuuje dwie przesłanki, których spełnienie pozwala na jego zastosowanie. Pierwsza dotyczy działania beneficjenta w dobrej wierze, druga to upływ czterech lat pomiędzy wypłatą pomocy, a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze tej płatności. Skoro zatem skarżący po śmierci ojca stał się jego spadkobiercą i pojawiłem się w organie administracji o wszystkim informując, mógł pozostawać w mylnym usprawiedliwionym przeświadczeniu, że dana płatność mu przysługuje, a zatem przysługiwało mu domniemanie "dobrej wiary".
Druga przesłanka dotyczy okresu pomiędzy wypłatą, a poinformowaniem beneficjenta. Płatność została dokonana 15 czerwca 2006 r., natomiast skarżący został poinformowany o nieuzasadnionym charakterze tej płatności decyzją organu pierwszej instancji z 17 czerwca 2013 r., którą odebrał 19 czerwca 2013 r., czyli po upływie ponad ośmiu lat.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270 t.j.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji miały za przedmiot ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Obie jednak skierowane zostały do osoby nie będącej stroną postępowania administracyjnego to jest do S. K..
Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji, w przypadku dokonania nienależnej płatności, na rolniku ciąży obowiązek zwrotu danej kwoty powiększonej o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3.
S. K. nie składał wniosku o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) za 2005 r., nie wstąpił także do tego postępowania. Nadto decyzja administracyjna z [...] r. o przyznaniu H. K. płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2005, nie weszła do obrotu prawnego, co jest okolicznością bezsporną. Decyzja ta została bowiem wydana i doręczona po śmierci wnioskodawcy, która nastąpiła 30 listopada 2005 r.
Z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy wynika, że rolnikiem, któremu przyznano płatności obszarowe był H. K.. Natomiast S. K., który pobrał z rachunku bankowego zmarłego ojca przyznane środki finansowe – nie był nigdy stroną stosunku administracyjnoprawnego. Dlatego też niniejsza sprawa dotycząca zwrotu pobranych środków jest sprawą cywilną, do której mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sprawa ta nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej.
Podobny pogląd wyraził NSA w wyroku z 29 lutego 2012 r. II GSK 961/11. W wyroku tym NSA stwierdził m.in., że "sprawa dotycząca zwrotu nienależnie pobranych (...) z konta zmarłego męża rolnika płatności wypłaconych mu przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , nie może być załatwiona w drodze rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy z zakresu prawa administracyjnego, gdyż zwrot nienależnie pobranych płatności w świetle obowiązujących przepisów następuje pomiędzy rolnikiem a Agencją, zaś żona rolnika (która faktycznie wypłaciła środki przyznane przez Agencję) nie była stroną postępowania administracyjnego i nie stała się stroną tego postępowania jako spadkobierca (...). Sprawa o zwrot nienależnie pobranych przez żonę zmarłego rolnika płatności jest sprawą cywilną, do której mają zastosowanie odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności cywilnej." Analogiczne stanowisko zawarł NSA w wyroku z 14 lutego 2013 r. II GSK 2039/11 , który stwierdził : " Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, Prezes Agencji ustala – w drodze decyzji administracyjnej – kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych : 1/ pochodzących z funduszy Unii Europejskiej
2/ krajowych , przeznaczony na :
a/ współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej
b/ finansowanie przez agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
Przepis ten stanowi podstawę kompetencyjną do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE oraz środków krajowych stronie postępowania administracyjnego , a nie osobie trzeciej. Natomiast stosownie do art. 28 k.p.a. stroną jest każdy , czyjego obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek . Przepis ten określa podmioty posiadające legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Z kolei zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji , w przypadku dokonania nienależnej płatności , na rolniku ciąży obowiązek zwrotu danej kwoty powiększonej o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 Natomiast zgodnie z definicją zawartą w art. 2 lit. a rozporządzenia 1782/2003 termin " rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego , których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty , określonym w art. 299 TWE, oraz które prowadzą działalność rolniczą. Dlatego też niniejsza sprawa dotycząca zwrotu pobranych środków jest sprawą cywilną do której mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sprawa ta nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. "
Reasumując w niniejszej sprawie poza sporem jest, że 21 kwietnia 2005 r. H. K. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Kierownik Biura Powiatowego w S. decyzją z [...] r. przyznał płatność ONW w wysokości 3.207,60 zł. Decyzja ta została odebrana 2 maja 2006 r., przez żonę H. K.. Tymczasem przed wydaniem decyzji 30 listopada 2005 r. H. K. zmarł. Płatności pobrał faktycznie S. K.. Decyzją z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem H. K.. Ponieważ stroną tego postępowania nigdy nie stał się skarżący S. K., rozstrzyganie przez organy administracji w drodze decyzji w przedmiocie zwrotu wypłaconego świadczenia było pozbawione podstaw prawnych. Dochodzenie od S. K. zwrotu płatności, o której mowa, jest bowiem sprawą cywilną, nie zaś administracyjną.
Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 pkt 2 p.p.s.a. następuje w wypadku ustalenia przez sąd, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie organ uchybił właściwości rzeczowej. Zgodnie zaś z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, jeżeli została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Skoro zatem w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja dotknięta była ww. wadą, zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 pkt 2 w zw. z art. 135 p.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. a o wykonalności decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji .
e.o.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło