I SA/Wa 8/15
WyrokWSA w Warszawie2015-05-15
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Bożena Marciniak, Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy brak pisemnego wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa w aktach sprawy, po upływie ponad 38 lat od wydania decyzji, może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa?Ratio decidendi
Sąd uznał, że brak pisemnego wniosku w aktach sprawy po tak długim czasie od wydania decyzji nie jest podstawą do stwierdzenia jej nieważności. Fakt złożenia wniosku można wykazać na podstawie treści samej decyzji, braku jej zaskarżenia przez pierwotnego właściciela oraz upływu czasu, który mógł spowodować zagubienie dokumentów. Podobnie, brak pisemnego upoważnienia dla osoby podpisującej decyzję w imieniu naczelnika gminy, po ponad 38 latach, nie stanowi rażącego naruszenia prawa, jeśli przepisy dopuszczały możliwość takiego upoważnienia.Stan faktyczny
Skarżący S. H. domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy N. z 1975 r. o przejęciu na własność Państwa udziału w gospodarstwie rolnym. Organ administracji odmówił stwierdzenia nieważności, uznając, że brak pisemnego wniosku pierwotnego właściciela E. H. w aktach sprawy nie jest wadą uzasadniającą nieważność, podobnie jak podpisanie decyzji przez Kierownika Gminnej Służby Rolnej z upoważnienia Naczelnika Gminy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2015 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy N. z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Decyzją z dnia z dnia [...] grudnia 1975 r. nr Sp. [...] Naczelnik Gminy N. orzekł o przejęciu, na własność Państwa, udziału E. H. wynoszącego ½ części w gospodarstwie rolnym o łącznej powierzchni 3,59 ha składającym się z działek oznaczonych numerami 10, 25, 43, 61 położonym we wsi B. stanowiącym byłą współwłasność E. H. i F. H.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...] wystąpił S. H., reprezentowany przez radcę prawnego, wskazując na brak wniosku E. H. o przejęcie jego udziału w gospodarstwie rolnym oraz brak w aktach sprawy upoważnienia do wydania ww. decyzji przez Kierownika Gminnej Służby Rolnej.
Po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Nowosolna z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...].
W uzasadnieniu wskazał, iż wniosek E. H. nie zachował się w aktach sprawy. Jednakże, o jego złożeniu świadczą, w ocenie organu, następujące okoliczności: (i) treść samej decyzji Naczelnika Gminy N. z dnia [...] grudnia 1975 roku nr [...], z której wynika, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku E. H.; (ii) po doręczeniu decyzji były współwłaściciel, do swojej śmierci, nie zaskarżył jej postanowień ani w trybie zwykłym, zgodnie z pouczeniem zawartym w tej decyzji jak również w żadnym z trybów nadzwyczajnych, zatem zgadzał się z postanowieniami w niej zawartymi; (iii) we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1975 roku nr [...]pełnomocnik wnioskodawcy nie podniósł argumentu o niezłożeniu przez E. H. wniosku o przejęcie udziału; (iv) pełnomocnik skarżącego nie podnosi argumentu, że E. H. nie podjął przyznanej mu kwoty spłaty.
Organ nie podzielił również zarzutu pełnomocnika skarżącego o wadliwym oznaczeniu organu, który wydał powołaną decyzję. Wskazał, iż zgodnie z art. 31 ustawy z dnia [...] maja 1974 roku organem właściwym do wydawania tego rodzaju aktów był właściwy terytorialnie naczelnik gminy. Z uwagi na położenie opisanej wyżej nieruchomości właściwym do wydania decyzji o przejęciu udziału w gospodarstwie na własność Państwa był Naczelnik Gminy N. i niewątpliwie decyzja ta przez niego została wydana. Podniósł, że w dacie wydania przez Naczelnika Gminy N. zaskarżonej decyzji z dnia 1 grudnia 1975 roku nr Sp1/75, miał zastosowanie § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 roku w sprawie zakresu działania naczelnika gminy, organizacji i zadań urzędu gminy oraz niektórych spraw pracowniczych (Dz. U. Nr 49, poz. 315) w brzmieniu nadanym przez § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1973 roku w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej (Dz. U. Nr 47, poz. 2800. Zgodnie z powołanym przepisem, naczelnik gminy mógł upoważnić pracowników urzędu gminy, w szczególności kierownika gminnej służby rolnej, do załatwiania w jego imieniu określonych spraw, w tym również do wydawania decyzji administracyjnych.
Ponadto, Minister wskazał, że pomimo niezachowania się w aktach sprawy dokumentów świadczących o doręczeniu decyzji E. H. (np. zwrotnego poświadczenia odbioru), nie można jednoznacznie przyjąć, że decyzja ta z całą pewnością nie została mu doręczona. Powołał się na utrwaloną w orzecznictwie tezę, że twierdzenie o tym, że decyzja rażąco narusza prawo nie może być oparte na domniemaniu. W postępowaniu nadzorczym, aby można było uznać, że decyzja rażąco narusza prawo, wykazane musi być w sposób niebudzący wątpliwości, że w toku postępowania zwykłego doszło do ewidentnego uchybienia przepisom prawa, a naruszenie to ma tak istotną wagę, że winno być zakwalifikowane jak rażące. Stwierdzenie nieważności decyzji jest bowiem instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 Kpa.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem ww. decyzji z [...] czerwca 2014 r. złożył S. H. wskazując na naruszenie art. 7, 8, 11, 12, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa oraz naruszenie art. 16, 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zakresu działania naczelnika gminy, organizacji i zadań urzędu gminy oraz niektórych spraw pracowniczych w brzmieniu nadanym przez § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1973 roku w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej.
W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...]Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy N. z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...].
W uzasadnieniu ww. orzeczenia Minister wskazał, iż podstawą decyzji z dnia [...] grudnia 1975 r. były art. 16 ust. 1, art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118). Zgodnie z art. 28 ww. ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Natomiast art. 31 ww. ustawy wskazywał, iż przejęcie nieruchomości na własność państwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy.
Organ podniósł, iż wniosek E. H. nie zachował się w aktach sprawy. Jednakże, o jego złożeniu świadczy okoliczność, iż Naczelnik Gminy w decyzji z [...] grudnia 1975 r. wyraźnie wskazał, iż przejęcie części gospodarstwa przypadającej E. H.za spłaty pieniężne następuje po rozpatrzeniu jego wniosku. Dodatkowo, w uzasadnieniu ww. decyzji Naczelnik Gminy zaznaczył, iż złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa w ½ części za spłaty pieniężne wynika z faktu, iż były właściciel nie spełniał warunków do uzyskania renty. Dodatkowo, Minister podniósł, iż w przedmiotowej sprawie trzeba mieć na uwadze upływ czasu jaki upłynął od wydania decyzji tj. ponad 38 lat i związaną z tym okoliczność, że z uwagi na upływ czasu wniosek taki mógł się nie zachować. Ponadto, art. 28 ww. ustawy nie wskazywał formy w jakiej wniosek powinien zostać złożony. Zatem, nie można wykluczyć, iż wniosek został złożony ustnie, tym bardziej, że z przepisów ustawy nie wynika wprost aby wniosek taki musiał być złożony w formie pisemnej. Dodatkowo, Minister wskazał, iż z akt nie wynika aby były właściciel kiedykolwiek kwestionował decyzję o przejęciu jego udziału w gospodarstwie Uczynił to dopiero [...] kwietnia 2010 r. jego spadkobierca w związku ze złożonym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji.
Za niezasadny uznał również Minister zarzut, iż decyzja z [...] grudnia 1975 r. została wydana przez osobę nieupoważnioną ze względu na brak w aktach pisemnego upoważnienia do jej wydania. Organ wskazał, iż z decyzji wynika, że została podpisana z upoważnienia Naczelnika Gminy przez E. W. – Kierownika Gminnej Służby Rolnej. Dodatkowo, na decyzji widnieje pieczęć Urzędu Gminy N. Sposób złożenia podpisu pod decyzją został określony art. 107 § 1 kpa. Zgodnie z tą regulacją, decyzja powinna zawierać podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. W ocenie organu, żaden przepis kpa nie nakłada obowiązku załączania do akt administracyjnych posiadanego upoważnienia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. H., reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucając jej: (i) naruszenie prawa procesowego tj. art. 7, 8, 11, 12, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie zaistniały podstawy stwierdzenia nieważności decyzji z 1975 r.; (ii) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 16, 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zakresu działania naczelnika gminy, organizacji i zadań urzędu gminy oraz niektórych spraw pracowniczych w brzmieniu nadanym przez § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1973 roku w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej poprzez błędne uznanie, że organ wydając zaskarżoną decyzję z 1975 r. spełnił wymogi zawarte w powołanych wyżej przepisach prawa i co za tym idzie zaskarżona decyzja nie zawiera wad, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 kpa.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podniósł, iż zaskarżona decyzja nie bierze w ogóle pod uwagę treści zarzutów i treści powołanych przez skarżącego orzeczeń sądów administracyjnych. W ocenie skarżącego, Minister bezpodstawnie uznał, iż były właściciel złożył wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego za spłaty pieniężne, choć takiego wniosku pisemnego nie ma w aktach sprawy. Ponadto, z żadnego innego dokumentu nie wynika aby były właściciel złożył taki wniosek w formie ustnej, choćby poprzez odpowiednią adnotację w protokole przyjęcia wniosku ustnego rolnika. O tym, że wniosek wpłynął ma, jak uznał organ, świadczyć de facto samo wydanie decyzji z 1975 r. w sytuacji gdy na żadnym dokumencie nie ma podpisu byłego właściciela ani też nie ma żadnego dowodu na to, że otrzymał on faktycznie kwotę spłaty. Skarżący podniósł również, iż organ zupełnie nie odniósł się chociażby do powołanego przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2009 r., sygn. IV SA/Wa 444/09, legalis numer 239973.
W ocenie skarżącego, nie można również podzielić stanowiska organu o braku konieczności pisemnego upoważnienia dla wydania decyzji w imieniu Naczelnika Gminy dla osoby wydającej decyzję w jego imieniu. Niewątpliwie w aktach sprawy upoważnienia nie ma. Z innych dokumentów zgromadzonych w aktach nie wynika również aby takie upoważnienie zostało wydane. W ocenie skarżącego, stwierdzając, iż podpis spełnia warunki podpisu stawiane przez kodeks postępowania administracyjnego organ pominął przepisy szczególne wynikające z powołanych przez skarżącego § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. oraz orzecznictwo sądowe wskazane przez skarżącego, z którego wynika, iż wydanie decyzji przez podmiot nienależycie upoważniony jest rażącym naruszeniem prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności wydanej w takiej sytuacji decyzji administracyjnej. Każdorazowo konieczne jest zatem zbadanie, czy pracownik podpisujący decyzję legitymował się stosownym upoważnieniem, a z akt nie wynika by upoważnienie dla konkretnego podmiotu do wydania decyzji z 1975 r. zostało wydane.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie wskazując, iż odniósł się w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji do stawianych zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zauważyć trzeba, iż postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 kpa. Tryb ten jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 kpa. Z tego też powodu ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Z powyższego wynika też, że postępowanie to stanowi wyjątek od ww. zasady trwałości decyzji - zatem niedopuszczalna jest rozszerzająca wykładnia przesłanek określonych w tym przepisie. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest zatem kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez art. 156 § 1 kpa (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30).
Organ nadzoru orzeka wyłącznie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.
Wśród ww. przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku, tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.
Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, że doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.
Reasumując, z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.
Podstawą przejęcia udziału E. H. w gospodarstwie rolnym, składającym się z działek oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...] położonym we wsi B. stanowiącym byłą współwłasność E. H. i F. H. były przepisy art. 16 ust. 1, art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118).
Zgodnie z art. 28 ww. ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Natomiast art. 31 ww. ustawy wskazywał, iż przejęcie nieruchomości na własność państwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy.
Z powyższego wynika, iż przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za spłaty pieniężne było możliwe w przypadku łącznego ziszczenia się dwóch warunków: (1) złożenia przez rolnika wniosku o przejęcie jego gospodarstwa, (2) niespełniania przez rolnika warunków do uzyskania renty.
Bezsporne jest, iż w dniu wydania decyzji z [...] grudnia 1975 roku E. H. miał 47 lat i tym samym nie spełniał warunków do otrzymania renty, o jakich mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 roku. Ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika również, aby został on zaliczony do jednej z grup inwalidów zgodnie z przepisami o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Spór dotyczy natomiast kwestii wystąpienia przez E. H. z wnioskiem o przejecie gospodarstwa.
Odnosząc się do powyższego zauważyć trzeba, iż istotnie w zachowanych aktach archiwalnych brak jest wniosku E. H. W ocenie Sądu, prawidłowo jednak uznał organ, iż brak wniosku w zachowanych aktach archiwalnych nie oznacza, iż taki wniosek nie został w ogóle złożony. Zauważyć trzeba, iż skarżący, będący następcą prawnym E. H., kwestionuje decyzję wydaną ponad 38 lat temu. Zatem, mogło się zdarzyć, że na skutek przekształceń organizacyjno-ustrojowych w administracji publicznej, czy archiwizacji akt, nie zachowały się wszystkie pisma, w tym wniosek E. H., które były w aktach sprawy w latach 70 – tych XX wieku. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie fakt złożenia wniosku o przejęcie nieruchomości rolnej przez Państwo za spłaty pieniężne można wykazać na podstawie innych okoliczności dotyczących niniejszej sprawy. W treści decyzji z dnia [...] grudnia 1975 r. Naczelnik Gminy wskazał, że przejmuje udział w przedmiotowym gospodarstwie na własność Państwa "po rozpatrzeniu wniosku Ob. H. E. s. J. zam. w B., gm. N. o przekazanie gospodarstwa rolnego w ½ części za spłaty pieniężne". Ponadto, w uzasadnieniu ww. decyzji z [...] grudnia 1975 r. wskazano, że "ponieważ Ob. H. nie spełnia warunków do przejęcia ½ części gospodarstwa tj. 1,79 ha za rentę złożył wniosek o przejęcie ww. nieruchomości za spłaty pieniężne". Z akt archiwalnych wynika również, iż E. H. nie złożył odwołania od decyzji z [...] grudnia 1975 r. Nie podważał też treści kontrolowanej decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym. Zaś wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1975 r. został złożony przez jego spadkobiercę po upływie bardzo znaczącego okresu czasu. Z akt archiwalnych nie wynika ponadto aby Naczelnik Gminy N. z urzędu zainicjował postępowanie o przejęcie udziału E. H. w gospodarstwie rolnym w trybie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W szczególności w aktach archiwalnych brak jest zawiadomienia o wszczęciu z urzędu takiego postępowania, czy też innego pisma potwierdzającego zainicjowanie tego postępowania z urzędu.
Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie - w analogicznych sprawach jak niniejsza - zwracano uwagę, że fizyczny brak wniosku rolnika nie musi wcale oznaczać, że taki wniosek nie został złożony. Organ nadzoru powinien także brać pod uwagę okoliczności danej sprawy, w tym wolę strony, która objawiała się m. in. tym, że strona kwestionowanej obecnie w trybie nieważnościowym decyzji nie zaskarżyła odwołaniem a sam wniosek nieważnościowy złożyła po upływie bardzo znaczącego okresu czasu. Zresztą to ostatnie zagadnienie również było niejednokrotnie interpretowane w ten sposób, że ponieważ na skutek upływu kilkudziesięciu lat akta postępowań są często niepełne, to okoliczność ta – przy braku dowodów przeciwnych – nie może z tego tylko powodu prowadzić do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2050/13, 7 października 2014 r., sygn. akt I OSK 463/13, 15 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 722/10, 17 września 2008 r., sygn. akt I OSK 912/07 i WSA w Warszawie z dnia 15 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 156/14). Zaprezentowane w tych orzeczeniach poglądy skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.
Powoływany zaś przez skarżącego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2009 r., sygn. akt I SA 444/09, nie mógł znaleźć zastosowania na gruncie niniejszej sprawy. Orzeczenie to dotyczyło bowiem sprawy o odmiennym stanie faktycznym, gdzie spór sprowadzał się do tego czy rolnikowi składającemu wniosek w oparciu o art. 28 ustawy przysługuje prawo własności nieruchomości rolnej.
Mając powyższe na względzie, trafnie uznał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w okolicznościach tej sprawy brak w aktach sprawy wniosku poprzednika prawnego skarżącego nie mógł być zakwalifikowany jako wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa). Z tego powodu nietrafne okazały się powołane w skardze zarzuty naruszenia art. 16 i 28 z dnia 29 maja 1974 r. oraz art. 7, 8, 11, 12, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa.
Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zakresu działania naczelnika gminy, organizacji i zadań urzędu gminy oraz niektórych spraw pracowniczych w brzmieniu nadanym przez § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1973 roku w sprawie zasad organizacji urzędów terenowych organów administracji państwowej.
Jak już wskazano powyżej, zgodnie z powołanym przepisem przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub za spłaty pieniężne następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, iż decyzja z dnia [...] grudnia 1975 r. została wydana przez Naczelnika Gminy N. Zaś podpisana została "z up. Naczelnika Gminy E. W. Kierownik Gminnej Służby Rolnej". W ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ, iż Kierownik Gminnej Służby Rolnej był uprawniony do podpisania niniejszej decyzji w imieniu Naczelnika Gminy. Uprawnienie naczelnika gminy do upoważnienia kierownika gminnej służby rolnej w tym zakresie wynikało jednoznacznie z § 11 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie zakresu działania naczelnika gminy, organizacji i zadań urzędu gminy oraz niektórych spraw pracowniczych (Dz. U. Nr 49, poz. 315 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem, naczelnik gminy może upoważnić sekretarza biura i kierownika gminnej służby rolnej do wydawania decyzji w określonych sprawach. W aktach sprawy brak jest wprawdzie dokumentu upoważnienia dla Kierownika Gminnej Służby Rolnej do podpisania decyzji. Jednakże, w ocenie Sądu, sam brak dokumentu, po ponad 38 latach od wydania kwestionowanej decyzji, nie może być – w świetle przywołanego przepisu rozporządzenia – oceniany jako rażące naruszenie prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt 2092/12, CBOSA). Przywołane zaś przez skarżącego orzeczenia sądów administracyjnych nie mogły znaleźć zastosowania na gruncie niniejszej sprawy. Zostały one bowiem wydane w sprawach rozstrzyganych w oparciu o art. 268a kpa dotyczący pełnomocnictw administracyjnych, który to przepis wszedł w życie wiele lat po wydaniu kontrolowanego orzeczenia.
Skoro zatem przy przejęciu udziału E. H. w gospodarstwie rolnym decyzją Naczelnika Gminy N. z dnia [...] grudnia 1975 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a., to uznać trzeba, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło