II OZ 7/16

Dnia 14 stycznia 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 3/15 w pkt I. przyznające skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a w pkt II. w pozostałym zakresie oddalające wniosek w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 października 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 3/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Gdańsku w pkt I. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w pkt II. odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że w dniu 18 czerwca 2015 r. do WSA w Gdańsku wpłynął wniosek R. D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną M. oraz dwojgiem dzieci. Rodzina posiada dom o wielkości 148,70 m2 + 10 m2, 19/288 udziałów w gospodarstwie rolnym o powierzchni 6,38 ha oraz działkę pod domem o powierzchni 973 m2. Rodzina utrzymuje się wyłącznie z dochodu uzyskiwanego przez jego żonę M. D., którego wysokość wynosi brutto 5460,77 zł miesięcznie. Na kwotę tę składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wynoszące brutto 2697,44 zł oraz dochód uzyskiwany z tytułu umowy zlecenia kwocie brutto 2763,33 zł. Skarżący oświadczył, że z uwagi na ciężką chorobę nie jest w stanie podjąć pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń. Osiągane dochody przeznaczane są na bieżące wydatki w postaci opłat za wodę, śmieci, prąd, gaz, internet, podatek gruntowy. Na zakup drewna opałowego przeznaczone zostały wszystkie oszczędności w kwocie 3769,05 zł. Dzieci skarżącego uczą się, a córka otrzymywała w szkole stypendium socjalne. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku, postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r., odmówił R. D. przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał bowiem, że skarżący nie przedstawiając dokumentów na wezwanie uniemożliwił znalezienie wystarczających podstaw do przyznania mu prawa pomocy a z kolei na podstawie przedłożonego formularza nie można uznać, że spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, podnosząc że określony w wezwaniu do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych termin na ich dostarczenie był niemożliwy do spełnienia z uwagi na obowiązujące procedury. Niezależnie od tego stwierdził, że liczba zaświadczeń i związane z nimi opłaty znacząco przekraczają wysokość pomocy, o którą wnosi. Wyjaśnił przy tym, że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa). Zestawienie dochodów i stanu majątkowego skarżącego z jego wydatkami i sytuacją rodzinną wskazuje bowiem, że jest on w stanie częściowo ponieść koszty postępowania. Uwzględniając jednakże przedstawioną we wniosku, a także sprzeciwie od postanowienia referendarza sytuację majątkową skarżącego, a zwłaszcza fakt, że nie ma on możliwości podjęcia pracy z uwagi na ciężką chorobę, a rodzina utrzymuje się wyłącznie z dochodów uzyskiwanych tylko przez jego żonę, sąd ten stwierdził, iż zasadne jest zwolnienie skarżącego od uiszczenia wpisu. Zażalenie na pkt 2. ww. postanowienia WSA w Gdańsku złożył R. D., wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zażalenia podnosi, że "wydarzenia ostatnich miesięcy, czyli budowa zjazdu przez inwestora w miejscu, w którym ostateczne decyzje administracyjne takie budowy zakazują i bezczynność właściwych organów uzasadnia konieczność weryfikacji danych zawartych w analizie, co wiąże się z koniecznością powołania biegłych i nieuniknionymi kosztami wielokrotnie przekraczającymi wysokość wpisowego, którego nie jestem w stanie ponieść". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Celem tej instytucji jest zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z powyższego przepisu wynika, że to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. W rozpoznawanej sprawie sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie go od wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w pozostałym zakresie oddalił wniosek o prawo pomocy, gdyż stwierdził, że skarżący posiada stabilną sytuację finansową (posiada majątek nieruchomy wraz ze swoją żoną M. oraz dwojgiem dzieci, jego żona osiąga dochody z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu umowy zlecenia). Z uwagi na wielkość miesięcznych dochodów jego żony (5460,77 zł brutto miesięcznie) oraz brakiem przedstawienia stosownych dokumentów na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gdańsku, brak było podstaw do uznania, że skarżący nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mógłby przeznaczyć na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że choć wprawdzie skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy z uwagi na ciężka chorobę, to jednak miesięczny dochód żony skarżącego wynosi 5460,77 zł brutto. Ponieważ skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, to jest ona zobowiązana do partycypowania w kosztach utrzymania ich wspólnego budynku oraz w kosztach jego użytkowania. Ponadto, nie bez znaczenia jest fakt, że – co zostało już wyżej wykazane - skarżący nie przedstawił stosownych dokumentów o które wzywał sąd I instancji. Stwierdzić zatem należy, że skarżący jest w stanie pokryć częściowo koszty postępowania. Wymaga również podkreślenia, że jak wynika z art. 23 zd. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Nawet istnienie rozdzielności majątkowej małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że skarżący spełnia określone w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa przesłanki przyznania mu prawa pomocy przez zwolnienie go z wpisu od skargi w kwocie 500 zł. W pozostałym zakresie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu bowiem - zdaniem Sądu - na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie pozostałych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Rozpoznając sprawę sąd I instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd ten tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje, rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.