II OZ 717/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 251/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie odpadów na terenach leśnych w I półroczu 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie odpadów na terenach leśnych w I półroczu 2012 r. [...] Sp. zo.o. w S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka podała, iż od dłuższego czasu znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W celu pokrycia bieżących kosztów działalności i zachowania możliwości działania na rynku strona skarżąca zaciągała pożyczki u spółek powiązanych z nią kapitałowo i w bankach komercyjnych, co skutkowało wpadnięciem w spiralę zadłużenia. Obecnie banki odmawiają skarżącej udzielenia kredytów z powodu pogarszającej się sytuacji finansowej oraz brakiem majątku wolnego od obciążeń, dodatkowo z uwagi na nieregulowanie przez spółkę w terminie zobowiązań toczy się kilkanaście postępowań egzekucyjnych z czego większość została już zakończona z powodu braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Spółka skarżąca obecnie nie zatrudnia pracowników. W 2014 r. [...] Sp. zo.o. w S. osiągnął dochód w kwocie 2.041.755,80 zł, wskazana kwota została w całości ściągnięta przez komornika. Na rachunkach bankowych spółki nie ma wolnych środków, które można przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. Dodatkowo na części posiadanych rachunków spółka na saldo ujemne (np. ING Bank Śląski – zablokowana kwota 474.161,54 zł). Wszystkie rachunki bankowe są zajęte przez komornika, kwoty wpływające na te rachunki są przekazywane organowi prowadzącemu egzekucję z majątku. Strona skarżąca nie posiada również majątku (ruchomego i nieruchomości), który umożliwiłby jej uzyskanie kredytu bankowego, jest właścicielką tylko jednej nieruchomości, obciążonej hipoteką umowną na kwotę 500.000 zł oraz hipotekami przymusowymi. Postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Pismem z dnia 9 czerwca 2015 r. skarżąca spółka wniosła sprzeciw od w/w postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 r. na podstawie art. 245 § 3 w zw. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia spółki dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. Spółka pomimo trudności finansowych (brak środków pieniężnych na rachunkach, posiadanie nieruchomości obciążonej hipoteką, prowadzone wobec niej egzekucje komornicze) w dalszym ciągu prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Samo oświadczenie spółki, że praktycznie od początku 2015 r. nie prowadziła już żadnej działalności operacyjnej, nie poparte żadnymi dokumentami w tym zakresie, nie dowodzi o jej zaprzestaniu. Nie wykazała także, że jest niewypłacalna. Sąd podkreślił, że analizując sytuację finansową wnioskodawczyni, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Spółka zaś za 2014 r. osiągnęła przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 3.231.834, 69 zł. Ponadto ze złożonych oświadczeń na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych to 132.044,77 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według rachunku zysków i strat to 2.041.755,80 zł. Powyższe dane wskazują, że spółka, mimo egzekucji i blokady kont bankowych, prowadzi działalność w znacznych rozmiarach. Fakt zaś zajęcia rachunków bankowych przez komornika oraz brak wolnych środków na rachunku bankowym nie stanowi jeszcze o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wysokość uzyskiwanych przychodów daje podstawę do stwierdzenia, że może ona również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że Spółka wiedząc, że w lipcu 2014 r. w stosunku do niej zostało wszczęte postępowania administracyjne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. Sąd podkreślił, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. pismem z dnia 8 lipca 2015 r. wniósł zażalenie na postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 17 czerwca 2015 r. zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych, które doprowadziły do stwierdzenia, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca Spółka jest w trudnej sytuacji finansowej. Uwzględniając jednak fakt, iż prowadzi ona w dalszym ciągu działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody oraz posiada określony majątek, wykluczyć należy twierdzenie, iż nie mogła ona zgromadzić dostatecznych środków finansowych koniecznych do pokrycia obciążenia z tytułu kosztów sądowych. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Odnosząc się do zarzutu strony, że ma zablokowane rachunki bankowe należy podnieść, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych skarżącej spółki nie jest wystarczający dla uznania, iż Spółka spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009r., I FZ 66/09). W razie zajęcia na zabezpieczenie rachunku bankowego przedsiębiorcy, sąd na wniosek obowiązanego złożony w terminie tygodniowym od dnia doręczenia mu postanowienia o zabezpieczeniu określa, jakie kwoty można pobierać na bieżące wypłaty wynagrodzeń za pracę wraz z podatkiem od wynagrodzenia i innymi ustawowymi ciężarami, a także na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej – art. 81 § 4 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Zatem fakt zabezpieczenia rachunku bankowego nie jest tożsamy z niemożliwością korzystania przez obowiązanego z rachunku bankowego, a tego typu blokada środków do oznaczonej wysokości na rachunku nie oznacza niemożności korzystania z rachunku. Naczelny Sąd Administracyjny nie wyklucza sytuacji, w której Spółka może mieć faktyczne trudności w pozyskaniu majątku, jednakże winna się ona liczyć z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku zabezpieczenia środków także na cele postępowania sądowoadministracyjnego. Dopiero bowiem, gdy podjęte kroki okażą się niewystarczające, Spółka może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym Spółki. Podkreślić także należy, że regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.