I OSK 2732/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 895/14 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz A. W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z dnia 21 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie statusu bezrobotnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: W dniu [...] A. W. został zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w C., uzyskując status osoby bezrobotnej i decyzją z dnia [...] przyznano mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 674 z późn. zm.), orzekł o utracie przez A. W. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnego z dniem [...]. Organ wskazał, że dnia [...] dokonano wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym Spółdzielni [...] z siedzibą w C. i jednym z członków Zarządu tej Spółdzielni, uprawnionym do kierowania jej działalnością i reprezentowania na zewnątrz jest A. W., zatem nie spełnia przesłanek osoby bezrobotnej, wyrażonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. W., podnosząc, że pełnienie przez niego funkcji członka zarządu spółdzielni socjalnej to dodatkowe zajęcie, które nie koliduje z ewentualnym podjęciem zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Członkowie Zarządu Spółdzielni wykonują swoje zadania nieodpłatnie, angażując swój wolny czas, z tego powodu brak jest przesłanek do uznania braku gotowości i zdolności do podjęcia przez niego zatrudnienia, w oparciu o art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Wojewoda Śląski, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta C., że odwołujący jako obowiązany do kierowania działalnością Spółdzielni oraz reprezentowania jej na zewnątrz, nie jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Z brzmienia art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie tego artykułu jest kategoryczne, co oznacza, że kwestie statusu bezrobotnego nie zależą od uznania organów orzekających. Bezrobotnym może być jedynie osoba niepozostająca w stosunku pracy czy stosunku służbowym oraz niewykonująca innej pracy zarobkowej i to niezależnie od wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia z tego tytułu. W ocenie organu odwoławczego, z brakiem gotowości do podjęcia pracy związane jest m.in. pełnienie funkcji członka zarządu spółdzielni socjalnej. Organ odwoławczy nie podziela stanowiska, że pełnienie funkcji członka Zarządu Spółdzielni [...], nie ogranicza gotowości odwołującego do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, bowiem on sam aktywnie angażuje się w kierowanie i reprezentowanie Spółdzielni na zewnątrz, na co wskazują poniżej opisane okoliczności: - w dniu 01.04.2014 r. A. W. wraz z drugim członkiem Zarządu Spółdzielni wystąpili do Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w C., z prośbą o nawiązanie współpracy w związku z rozpoczęciem procedury tworzenia Centrum Integracji Społecznej przy Spółdzielni [...]; - w dniu [...] wpłynęło do Wydziału Polityki Społecznej Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach pismo z dnia [...] będące uzupełnieniem wniosku o przyznanie statusu Centrum Integracji Społecznej, opatrzone podpisem odwołującego oraz drugiego członka Zarządu Spółdzielni, do którego załączono kopię umowy Nr [...] zawartej w dniu [...] pomiędzy Gminą Miastem C. a Spółdzielnią [...], reprezentowaną przez Wiceprezesa Zarządu oraz Członka Zarządu Spółdzielni A. W., a także umowę Nr [...], zawartą w dniu [...]. pomiędzy C. Przedsiębiorstwem Komunalnym Sp. z o.o. w S. a Spółdzielnią [...] reprezentowaną przez Prezesa Zarządu oraz Członka Zarządu Spółdzielni A. W.. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. W. podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego i procesowego, zwłaszcza art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Stwierdził, że jako osoba dyspozycyjna niezwłocznie mógł podjąć zaproponowaną mu przez organ pracę, a jego aktywność miała na celu aktywizację zawodową bezrobotnych, dzięki której sam, w dniu 15 maja 2014 r., otrzymał zatrudnienie w tej Spółdzielni jako kierowca samochodu dostawczego, a skierowanie do pracy otrzymał z Powiatowego Urzędu Pracy w C.. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek osoby bezrobotnej, wyrażonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy. Zdaniem Sądu I instancji już w samej istocie "bycia" bezrobotnym tkwi to, że osoba, która ma prawny status bezrobotnego, nie ma pracy, nie prowadzi innej działalności zarobkowej oraz jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia. Podstawowym elementem definicji bezrobotnego jest gotowość do podjęcia zatrudnienia, a tym samym jego dyspozycyjność. Tymczasem poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący w związku z pełnieniem funkcji członka Zarządu [...] z siedzibą w C., nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. Fakt pełnienia funkcji w zarządzie spółki, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, w ocenie Sądu I instancji, powoduje brak pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia. Skarżący aktywnie angażuje się w kierowanie i reprezentowanie Spółdzielni na zewnątrz, na co wskazują opisane okoliczności pozwalające na ocenę faktycznego obciążenia skarżącego czynnościami, które uniemożliwiają jego bycie w gotowości do podjęcia pracy oferowanej przez organ zatrudnienia. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podniósł zarzut naruszenia: 1. przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że skarżący był zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia, 2. prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że skarżący pełniąc funkcję członka zarządu w spółdzielni socjalnej nie jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub danej służbie albo innej pracy zarobkowej, kiedy faktycznie pełnienie funkcji członka zarządu nie kolidowało z możliwością podjęcia pracy w danym zawodzie lub danej służbie albo innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że w dniu 29 kwietnia 2014 r., skarżący odebrał skierowanie do pracy na stanowisku kierowcy samochodu dostawczego i pracę tę niezwłocznie podjął w dniu 15 maja 2014 r. Podjęcie pracy nastąpiło pomimo pełnienia funkcji członka zarządu spółdzielni socjalnej, a praca ta wykonywana jest w pełnym wymiarze czasu pracy i nie koliduje z jej wykonywaniem dalsze pełnienie funkcji członka zarządu. Skoro czynności członka zarządu nie kolidują z pracą, nie mogły kolidować z gotowością do podjęcia pracy. Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczona została do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostała zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które okazały się skuteczne. Przedmiotem kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stała się decyzja Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. w sprawie pozbawienia A. W. statusu bezrobotnego. Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, który wskazuje na cechy, jakimi musi charakteryzować się osoba, aby mogła uzyskać status bezrobotnego. I tak status bezrobotnego może uzyskać osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy spełnia powyższe kryteria osoba, która pełni funkcję członka zarządu spółdzielni socjalnej. Poza sporem pozostaje bowiem fakt, iż dnia [...] lutego 2014 r. dokonano wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym Spółdzielni [...] z siedzibą w C. i jednym z członków Zarządu tej Spółdzielni, uprawnionym do kierowania jej działalnością i reprezentowania na zewnątrz był A. W.. Nie pozostawał on jednak w stosunku zatrudnienia, a działalność nie miała charakteru zarobkowego. Dostrzegając fakt, że ustawa nie wyjaśnia wprost pojęcia "gotowości do pracy" w judykaturze stwierdzono, że kierując się zasadami wykładni funkcjonalnej, celowościowej i systemowej, nie można takiego zapisu utożsamiać wyłącznie z samą potencjalną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy, aczkolwiek taka deklaracja także jest niezbędna. Jednakże gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych istniejących po stronie zainteresowanego. Gotowość do podjęcia pracy musi być oceniana również w kategoriach obiektywnych, co należy rozumieć, iż musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy, gdyż z tą kwestią wiąże się nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych (wyr. NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 1982/14). Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przywołał poglądy sądów administracyjnych, z których wynika, że "gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych istniejących po stronie zainteresowanego, lecz musi być ona oceniana również w kategoriach obiektywnych, co oznacza rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy", "gotowości do podjęcia zatrudnienia nie należy też utożsamiać z brakiem jakiegokolwiek zajęcia lub całkowitym zakazem podejmowania przez osobę bezrobotną innego zajęcia, lecz z brakiem takiej działalności lub obowiązków, które nie będą kolidować z realną możliwością podjęcia zatrudnienia". Przenosząc powyższe na realia rozpoznawanej sprawy i analizując postanowienia statutu spółdzielni, odnoszące się do zakresu obowiązków skarżącego jako członka zarządu spółdzielni, a także odwołując się do orzeczeń sądowych dotyczących statusu członków zarządu spółek prawa handlowego Sąd I instancji doszedł do przekonania, że pełnienie funkcji członka zarządu spółdzielni socjalnej, prowadzącej działalność gospodarczą stanowi okoliczność zaprzeczającą gotowości i zdolności do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Z takim stanowiskiem Sądu I instancji, na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie sposób się zgodzić. Skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny od listopada 2013 r. Spółdzielnia [...] została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym dnia [...] lutego 2014 r., jednak nie ulega wątpliwości, że czynności zmierzające do utworzenia tej spółdzielni musiały być podejmowane przed tą datą. Uprawnione będzie przyjęcie, że skarżący jako przyszły członek zarządu był zaangażowany w proces tworzenia spółdzielni, a jednak z karty bezrobotnego wynika, że skarżący realizował obowiązki bezrobotnego w zakresie stawiania się w urzędzie pracy. Co istotne sam otrzymał skierowanie do pracy w Spółdzielni [...]. Skierowanie miało miejsce dnia [...] kwietnia 2014 r. i skarżący będący członkiem zarządu wyraził gotowość do pracy, a następnie w dniu [...] maja 2014 r. podjął zatrudnienie, nie rezygnując jednocześnie z funkcji członka zarządu spółdzielni. Powyższe okoliczności zostały trafnie podniesione w skardze kasacyjnej w ramach podstaw kasacyjnych i uzasadniają zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i błędnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy poprzez przyjęcie braku gotowości do podjęcia pracy. W toku postępowania administracyjnego nie wykazano w żaden sposób, że funkcja członka zarządu spółdzielni socjalnej stanowiła przeszkodę do podjęcia zatrudnienia. Podkreślenia wymaga, że argumentu o braku gotowości do podjęcia pracy nie może stanowić czysto teoretyczne powoływanie się na przepisy art. 2 ustawy o spółdzielniach socjalnych w zw. z art. 48 ustawy Prawo spółdzielcze, które kształtują funkcjonowanie spółdzielni socjalnych w oparciu o własną pracę jej członków oraz wskazują na zakres kompetencji zarządu spółdzielni. Oczywiście nie ulega wątpliwości, że przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków, jak również, że zarząd spółdzielni kieruje działalnością spółdzielni i reprezentuje ją na zewnątrz. Jednak organy administracyjne oraz Sąd I instancji abstrahowały od celu i idei funkcjonowania spółdzielni socjalnych, której jednym z podstawowych zadań jest przywracanie bezrobotnych na rynek pracy. Stąd też nie zasługuje na aprobatę automatyczne zrównywanie pozycji członka zarządu spółdzielni socjalnej oraz członka zarządu spółki prawa handlowego. Zabieg taki musi bowiem prowadzić do nieuprawnionego przyjęcia, że skarżący pełniąc funkcję członka zarządu w spółdzielni socjalnej nie jest zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub danej służbie albo innej pracy zarobkowej, a w konsekwencji do naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Reasumując, w świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, należy uznać, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak było podstaw do pozbawienia A. W. statusu bezrobotnego, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Wojewody Śląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r., jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 7 maja 2014 r. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. jak w pkt 2 wyroku.