II GZ 1277/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 września 2016 r. sygn. akt III SA/Po 348/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie płatności na 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 września 2016 r. o sygn. akt III SA/Po 348/15, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lutego 2015 r., odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie płatności na 2010 r. Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym R. P. wyjaśnił, iż nie jest w stanie ponieść żadnych opłat ani kosztów sądowych, bo stał się osobą bezdomną z winy strony przeciwnej i popadł w zadłużenie. Został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, co jeszcze bardziej pogarsza jego sytuację. Podał, że jego zadłużenie przekracza 350 000 zł, a banki wypowiedziały mu umowy kredytowe. Sąd uznał, że wnioskodawca nie udokumentował swoich zapewnień o trudnej sytuacji majątkowej, zaś zawarte we wniosku wyjaśnienia nie pozwalają na ustalenie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania skarżącego. Z tych powodów WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażaleniem z dnia [...] października 2016 r. R. P. domagał się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 21 września 2016 r. w całości jako niezgodnego z prawem i stanem faktycznym oraz "budzącego niezadowolenie u strony skarżącej". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. Dodać należy, że kierowanie do skarżącego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. było w tej sprawie oczywiście niecelowe. NSA z urzędu wiadomo, że R. P. wielokrotnie wnioskował o przyznanie prawa pomocy i pomimo kierowanych do niego wezwań, nie próbował uwiarygodnić swoich twierdzeń poprzez złożenie stosownych wyjaśnień popartych dokumentami źródłowymi. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że WSA w Poznaniu zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla oceny wniosku. Skarżący nie wykazał, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. R. P. nie przedstawił swojej sytuacji także w zażaleniu wniesionym do NSA. Oznacza to, że skarżący nie podważył oceny Sądu I instancji wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Wskazania ponadto wymaga, że w niniejszej sprawie R. P. występował już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawo pomocy nie zostało mu przyznane (patrz: postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2015 r. o sygn. akt II GZ 811/15, karta 64 akt sądowych). Rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien – co do zasady – ocenić na podstawie art. 165 p.p.s.a. czy zmieniły się okoliczności sprawy w stosunku do pierwotnego wniosku, załatwionego prawomocnym postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. Zdaniem NSA rozpoznanie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonego w takim samym zakresie) z pominięciem art. 165 p.p.s.a., stanowi błąd w stosowaniu procedury sądowej, jednak – niezależnie od podstawy prawnej przyjętej za podstawę rozstrzygnięcia – Sąd w żadnym razie nie mógłby uwzględnić wniosku, bo z urzędu wiadomo, że wnioskodawca w licznych sprawach sądowych konsekwentnie uchyla się od określenia własnej sytuacji majątkowej i nie inaczej rzecz ma się w tej sprawie. Dlatego NSA przyjął, że kontrolowane postanowienie mimo oczywistego błędu odpowiada prawu. R. P. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy tak na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jak i na podstawie art. 165 p.p.s.a. Wobec tego uchylenie kontrolowanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania tylko po to, aby Sąd formalnie odniósł się do wniosku przez pryzmat art. 165 p.p.s.a. prowadziłoby do nadmiernego, a zarazem nieuzasadnionego przedłużenia postępowania, na czym skarżącemu, jak można wnioskować z licznych wszczętych przez niego spraw sądowych oraz akt sprawy, zdaje się najbardziej zależy. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.