II OZ 741/15

Dnia 19 sierpnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 158/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 260, art. 199, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", ocenił, że z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd wskazał, że skarżąca wspólnie z mężem i trójką dzieci prowadzą gospodarstwo domowe. Wspólnie z rodziną utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez nią z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3500 złotych oraz dochodu uzyskiwanego przez męża z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3000 zł miesięcznie, łącznie około 6500 zł miesięcznie. Wynagrodzenie męża za pracę jest zajęte przez komornika i otrzymuje on około 40% wynagrodzenia, a jej konta firmowe są również zajęte przez komornika. Wynagrodzenie małżonka zostało zajęte przez komornika z tytułu niepłacenia ZUS i US oraz innych zaległości finansowych. Mąż skarżącej jest współwłaścicielem w 1/4 starego przedwojennego domu, w którym mieszka z rodziną. Wykazane przez skarżącą wydatki to: opłata za gaz w sezonie grzewczym 1500 zł, poza sezonem w wysokości 500 zł; opłata za prąd w wysokości 500 zł; opłata za telefon w wysokości 150 złotych; opłata za wodę w wysokości 600 zł; podatek od nieruchomości 500 zł rocznie; bieżące wydatki codziennego utrzymania dla siebie i rodziny około 2000 zł. Skarżąca wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą – głównie działalność pogotowania ratunkowego, transport medyczny, zatrudnia 5 osób na umowę zlecenie. Wysokość dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to około 5000 złotych. Wskazała, że jej konta zostały zablokowane z tytułu nieopłacenia faktury wystawionej przez kontrahenta. Podała, że zadłużenie wynosi 65000 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że przedstawiona sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej pozwala na uiszczenie kosztów, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł (wpis sądowy od skargi). Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Sąd wskazał, że spłata zobowiązań nie może być natomiast okolicznością uzasadniającą przyznania prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14). Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. wpisu sądowego. Ponadto skarżąca, decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych I skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Sąd wyjaśnił, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie Sąd dostrzegł, że skarżąca wprawdzie zainicjowała kilka postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości i toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej. Identycznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym (por. postanowienia NSA: z 28 maja 2013 r., II OZ 395/13; z 3 października 2012 r., II GZ 341/12). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła P. B., podnosząc dotychczasową argumentację (prowadzenie działalności gospodarczej; zajęcie konta przez komornika, utrzymanie uczących się dzieci; zajęcie wynagrodzenia męża przez komornika; zaciągnięcie kredytu). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona m.in. może uzyskać uprawnienie do przyznania jej przez sąd administracyjny zwolnienia od ponoszenia w sprawie kosztów sądowych (art. 244 § 1 i art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a.) w tym np. częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Zważywszy na ustaloną przez Sąd sytuację majątkową skarżącej uznać należy, że nie ma podstawy do przyjęcia, że spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim skarżąca nie wykazała jaki konkretnie jest miesięczny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym. Raz bowiem wskazuje, że uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej 3500 zł (brutto), zaś w innym razem wskazuje, że jej dochód z działalności gospodarczej wynosi 5000 zł. Te rozbieżności nie mają jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ niezależnie od wykazywanych miesięcznych dochodów w gospodarstwie domowym i ich zestawienia z wykazywanymi comiesięcznymi wydatkami wynika, że oświadczenie skarżącej o jej sytuacji majątkowej nie jest pełne. Ocena ta wynika z przedstawionych przez skarżącą dokumentów. Z wyciągów kont bankowych wynika, że w okresie dwóch miesiącu, tj. w marcu i kwietniu 2015 r., łączna kwota zajęć przez komornika wraz z kosztami obsługi wyniosła 10612,33 zł; zaś wykazywane inne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wyniosły łącznie 7583,32 zł. Zatem łącznie wydatki za dwa miesiące wyniosły 18195,65 zł, co daje średniomiesięczną kwotę wydatków w granicach 9097,82 zł. Zestawiając zatem kwotę jednomiesięcznych wydatków z wykazywanymi dochodami należy stwierdzić, że oświadczenie skarżącej o jej sytuacji majątkowej jest mało wiarygodne, ponieważ skarżąca nie wykazała by jej gospodarstwo domowe było w stanie wygenerować miesięczny dochód w takiej wysokości. Ponadto należy wskazać, że skarżąca przedstawiając swoją sytuację majątkowa wskazała na konieczność ponoszenia kosztów zaciągniętego kredytu. Okoliczność ta dodatkowo czyni wątpliwym sytuację majątkową skarżącej przedstawioną w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy. Ponadto skarżąca nie wskazała jak konkretnie kształtują się te wydatki, co uniemożliwia poddania tej argumentacji kontroli w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy. Już chociażby przy uwzględnieniu, że comiesięczne dochody nie są wystarczające na comiesięczne nominale pokrycie wydatków rzędu 9097,82 zł czyni oświadczenie skarżącej co do wysokości dochodów i wydatków jako obiektywnie niewiarygodne. Wynika bowiem z tego, że skarżąca comiesięcznie więcej wydatkuje w stosunku do uzyskiwanych dochodów. Wobec okoliczności przedstawionych powyżej należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią żądanym. Skarżąca powinna mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku przedstawienia w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji materialnej, czyni żądania skarżącej pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Z powyższego wywodu wynika, że wniosek o prawo pomocy może być uwzględniony przede wszystkim w sytuacji gdy występują z nim osoby bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Dlatego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że analiza oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje podstaw do uznania, że skarżący należy do grupy osób wymagających udzielenia pomocy ze środków budżetowych Państwa. W tych warunkach brak było podstaw do zastosowania art. 255 p.p.s.a., tym bardziej, że skarżąca nawet w zażaleniu nie wykazała by jej sytuacja finansowa przedstawiała się odmiennie niż we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, to w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, czyni żądania skarżącej pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw, tym bardziej jeżeli nie przedstawiono w sposób rzetelny sytuacji finansowej, niepodejmując nawet próby jej wyjaśnienia w zażaleniu, co ewentualnie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.