II OZ 1357/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. i R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 394/14 oddalające wniosek Z. K. i R. K. o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Krzysztofa Nesteruka w sprawie ze skargi Z. K. i R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów budowlanych postanawia: oddalić zażalenie Z. K. i R. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2014 r., utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. wydane przez Wójta Gminy Janowiec Kościelny w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania na podstawie decyzji Naczelnika Gminy Janowiec Kościelny nr [...] z dnia [...] lutego 1987 r. o pozwoleniu na budowę budynku inwentarskiego oraz zbiornika na gnojówkę na działce nr [...] w miejscowości P., gmina J. Jednocześnie skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy. Prawomocnym zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, zawarty w skardze wniosek Z. K. o przyznanie prawa pomocy pozostawiono bez rozpoznania, zaś postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił przyznania R. K. prawa pomocy, gdyż nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji materialnej z uwagi na zaniechanie realizacji przez skarżącego wezwania wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. Następnie w wyniku wniesionego sprzeciwu ostanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania R. K. prawa pomocy. R. K. i Z. K. wnieśli na powyższe postanowienie zażalenie, jednakże postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 656/15, Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił zażalenie Z. K., a zażalenie R. K. oddalił. Następnie skarżący ponownie złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez Z. K. wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca został wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał podpisany i uzupełniony wniosek PPF, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jednocześnie skarżący wniósł o całkowite wyłączenie od dalszego udziału w przedmiotowej sprawie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – Krzysztofa Nesteruka, któremu w ocenie skarżącego "zabrakło człowieczeństwa oraz honoru i niszczy go z rodziną". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14 na podstawie art. 19, art. 22 § 2 i art. 24 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) odmówił wyłączenia referendarza sądowego Krzysztofa Nesteruka od orzekania w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wskazany we wniosku referendarz orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie złożył oświadczenie o braku podstaw do wyłączenia go od orzekania w przedmiotowej sprawie wobec braku pomiędzy nim a którąkolwiek ze stron tego postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że skoro sędzia (w tym przypadku referendarz sądowy), którego dotyczy wniosek, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości tego oświadczenia, obowiązana jest zatem wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność tego oświadczenia. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonego przez referendarza oświadczenia. Samo bowiem przeświadczenie strony skarżącej o działaniu wskazanego we wniosku referendarza na jego niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 p.p.s.a., jego wyłączenia od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego o działaniu na niekorzyść strony, wynikające z wezwania skarżącego do przedłożenia na podstawie art. 255 p.p.s.a. wskazanych w przedmiotowym wezwaniu dokumentów źródłowych i oświadczeń. Sąd podkreślił, iż w przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości możliwe jest wezwanie wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności referendarza wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony skarżącej o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez referendarza, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do jego bezstronności. Wyłączenie referendarza, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania osób, które strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli Z. K. i R. K., podnosząc, że referendarz sądowy nie podjął wszelkich kroków zmierzających do wyjaśnienia sprawy, a żądania kierowane przez referendarza w stosunku do skarżących naruszają ustawę o ochronie danych osobowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego (w tym przypadku referendarza sądowego) normują przepisy art. 18 - 24 p.p.s.a. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p.p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego (referendarza sądowego) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wskazać należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego (referendarza sądowego), którego wniosek dotyczy. Złożenie takich wyjaśnień miało miejsce w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W niniejszej sprawie referendarz sądowy, którego wyłączenia domagają się skarżący, złożył oświadczenie z dnia 22 września 2015 r., że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości. Argumenty skarżących zawarte we wniosku o wyłączenie referendarza sądowego nie mogą być w żaden sposób uznane za takie, które podważyłyby wiarygodność złożonych przez sędziów oświadczeń. W ocenie NSA w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do referendarza sądowego Krzysztofa Nesteruka i prezentowane w tym zakresie stanowisko sądu I instancji należy podzielić. Ponadto zauważyć trzeba, że w rozpoznawanym zażaleniu skarżący nie podniósł żadnych takich okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość prawidłowość zajętego przez sąd I instancji stanowiska. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.