II OZ 656/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. i Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. i Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów postanawia: 1. odrzucić zażalenie Z. K.; 2. oddalić zażalenie R. K. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14 odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. i Z. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wybudowania obiektów. Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy odmówił R. K. przyznania prawa pomocy, gdyż nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji materialnej z uwagi na zaniechanie realizacji wezwania wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że wnosił wyłącznie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Stwierdził, że skoro ubiega się wyłącznie o zwolnienie od wpisu sądowego, zbędnym było wzywanie go przez referendarza sądowego do składnia 15 oświadczeń. Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W zakreślonym terminie skarżący wniósł o przedłużenie wyznaczonego terminu wykonania zarządzenia do dnia 15 maja 2015 r., uzasadniając wniosek złym stanem zdrowia i natężonymi pracami w gospodarstwie rolnym. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. Sąd uwzględnił powyższy wniosek. W zakreślonym terminie skarżący nie nadesłał żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie powołał art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i wskazał, że z treści tego przepisu wynika, iż przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Z treści wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego (dopłaty i sprzedaż bydła), w kwocie rocznie ok. 43.000 zł. Doraźnie pomagają mu członkowie rodziny. Majątek skarżącego stanowi wymagające remontu i obciążone służebnością dom o pow. 100 m² i budynki gospodarcze, a także nieruchomość rolna o pow. 33,05 ha i dzierżawione łąki o pow. 3,30 ha. Skarżący podał też, że gospodarstwo rolne w latach 2005 – 2011 było nękane klęską suszy, przez co został zmuszony do zaciągnięcia kredytu w kwocie 23.000 zł. Zaznaczył, że rodzice pomagają mu spłacać to zadłużenie oraz jeszcze jeden kredyt. Podał też, że ponosi wydatki na remont maszyn, czynsz dzierżawny, zakup paliwa, nawozów i środków ochrony roślin, opłaty za światło i z tytułu podatków, w łącznej kwocie rocznie 46.000 zł. Ponadto posiada zobowiązania wobec rodzeństwa na kwotę 200.000 zł i wobec rodziców na kwotę 18.000 zł, których nie realizuje. Zdaniem Sądu, dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżący rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie podał bowiem danych aktualnych, lecz dotyczące lat 2005- 2012. Z tych względów był on wzywany, w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego: dokładną wysokość przychodu z działalności rolniczej za 2013 r. i 2014 r.; sposób wykorzystania nieruchomości rolnych; aktualną ilość hodowanego przez skarżącego bydła, jego rodzaj oraz przybliżoną wartość jednego zwierzęcia i stan liczebny stada na koniec 2013 r. i 2014 r.; czy w 2014 r. korzystał i/lub korzysta obecnie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; aktualną wysokość zadłużenia skarżącego; wysokość środków pieniężnych, jakimi dysponuje obecnie skarżący z przeznaczeniem na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele; wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości. Skarżący został też wezwany do przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość i rodzaj przyznanych i/lub wypłaconych skarżącemu w latach 2013-2014 dotacji i/lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą i oświadczenia skarżącego o terminach przyszłych wypłat poszczególnych dotacji i/lub płatności oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych. Skarżący nie wykonał powyższego zarządzenia. Sąd stwierdził zatem, że nie miał możliwości zweryfikowania informacji w zakresie aktualnych dochodów i wydatków skarżącego. Sąd zaznaczył, że wnioskodawca wykazał, że suma jego zadeklarowanych wydatków przekracza zadeklarowany dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego, a w kwocie wydatków skarżący nie uwzględnił koniecznych wydatków, które musi ponosić na codzienne utrzymanie, tj. kosztów zakupu wyżywienia, środków czystości, odzieży, obuwia, itp. Nie jest zatem jasne, jak skarżący egzystuje, skoro osiągane zadeklarowane dochody nie pokrywają nawet zadeklarowanych wydatków związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście, aktualnie, dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Tym samym nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie wysokości i źródeł uzyskiwanego dochodu oraz ponoszonych stałych wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwań uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna natomiast mieć świadomość, iż domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od współpracy z Sądem w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstawy do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie R. K. i Z. K. złożyli zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i zmianę poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając wniesione zażalenie jest zobowiązany z urzędu badać, czy zostało ono wniesione przez strony do tego upoważnione, gdyż jest to jedna z przesłanek dopuszczalności tego zażalenia. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. Sąd I instancji odmówił R. K. przyznania prawa pomocy. Zatem tylko ten podmiot posiada interes prawny w skarżeniu rozstrzygnięcia sądowego w tym przedmiocie. Z analizy zawartych w Oddziale 2 Rozdziału 3 Działu V p.p.s.a., a dotyczących prawa pomocy uregulowań wynika, że ustawodawca mówiąc o stronie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy utożsamia pojęcie "strony" z pojęciem podmiotu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Skoro krąg stron w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ograniczono tylko do podmiotu występującego z takim wnioskiem, to w konsekwencji stwierdzić należy, że prawo do zaskarżania orzeczeń dotyczących prawa pomocy należałoby przyznać tylko tym osobom, które z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpiły (zob. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 640/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu Z. K. nie jest uprawniony do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 3 czerwca 2015 r. Zażalenie R. K. nie zasługuje zaś na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Należy podnieść przy tym, iż jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pismem z dnia 10 kwietnia 2015 r. wezwał skarżącego do złożenia stosownych oświadczeń i dokumentów. Skarżący w piśmie z dnia 21 kwietnia 2015 r. wniósł o przedłużenie wyznaczonego terminu wykonania zarządzenia do dnia 15 maja 2015 r. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. uwzględniono wniosek skarżącego. Skarżący nie nadesłał jednak żądanych oświadczeń i dokumentów w zakreślonym terminie, co uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W takiej sytuacji należało uznać, że Sąd I instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. odrzucił zażalenie Z. K., a na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie R. K. ----------------------- 6