II OZ 791/15

Dnia 1 września 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 291/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 291/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Poznaniu odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 27 marca 2015 r. [...] wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) w Poznaniu opisaną w rubrum postanowienia. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego. W terminie do wniesienia zażalenia, pismem z dnia 18 maja 2015 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 sąd I instancji uchylił zaskarżone zarządzenie. Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 291/15 referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu. Referendarz sądowy wskazał na statut Stowarzyszenia, znajdujący się w aktach sprawy, zgodnie z którym wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Stowarzyszenie podkreśliło, że wniosek dotyczył zwolnienia z wpisu sądowego, nie zaś zwolnienia z kosztów sądowych. Składki członkowskie są dobrowolne, nie zaś obowiązkowe. Przedstawiciel Stowarzyszenia wskazał, że wpłacił kwotę 100 zł i w związku z tym wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów wpisu sądowego ponad kwotę 100 zł. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie zostało założone przez 20 osób i w ocenie tegoż sądu nie może być tak, że działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. Na powyższe postanowienie [...] złożyło zażalenie, wnosząc o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, - uzupełnienie postanowienia z dnia 30 czerwca 2015 r. o pouczenie na podstawie art. 111 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), - rozpoznanie sprzeciwu z dnia 22 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu podniesiono, że Stowarzyszenie "dokonało wpłaty kwoty 100 zł pochodzącej z dobrowolnych składek członkowskich". Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. WSA w Poznaniu odmówił uzupełnienia postanowienia z dnia 30 czerwca 2015 r., a należy również wspomnieć, że skarżącemu Stowarzyszeniu w dniu 2 lipca 2015 r. doręczono odpis postanowienia z dnia 30 czerwca 2015 r. ze stosownym pouczeniem (zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 83 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej Ppsa), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych organizacja, chcąc aktywnie realizować cele statutowe poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Stowarzyszenie musi mieć świadomość, że przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że to, iż stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może jednak przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a sąd I instancji wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową stowarzyszenia wyciągając właściwe wnioski. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna winna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe i majątek. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, oddalił wniesione zażalenie, jako pozbawione uzasadnionych podstaw.