I OZ 1583/15

Dnia 4 grudnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wielkopolskiej Organizacji Samorządnego Związku Zawodowego T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 września 2015 r. o sygn. akt III SA/Po 1796/14 odmawiające Wielkopolskiej Organizacji Samorządnego Związku Zawodowego T. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Wielkopolskiej Organizacji Samorządnego Związku Zawodowego Taksówkarzy Rzeczypospolitej Polskiej na akt Starosty Gnieźnieńskiego z dnia 25 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu organizacji ruchu postanawia: oddalić zażalenie. Wielkopolska Organizacja Samorządnego Związku Zawodowego T. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. We wniosku strona oświadczyła, że związek zawodowy działa społecznie. Wartość środków trwałych wynosi 0 zł, a w roku ubiegłym związek nie osiągnął zysku, ani nie poniósł straty. Związek zawodowy nie posiada konta bankowego, ani żadnego majątku własnego. Obecnie kapitał zakładowy, majątek lub środki finansowe związku zawodowego stanowią przyrzeczone darowizny w wysokości 500,00 zł (wydatki budżetu na 2015 rok). Nie zostały natomiast uchwalone pobory składek członkowskich. Jedynym zaplanowanym dochodem jest zwrot kosztów postępowania prowadzonego pod sygn. akt III SA/Po 1796/14. Środki na ten cel zostały wcześniej pożyczone przez związek zawodowy od T.S. Związek nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów majątkowych. Związek zawodowy nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem lokalu na jego działalność, gdyż na podstawie umowy użyczenia nieodpłatnie korzysta z lokalu L.Z. Członkowie zarządu związku zawodowego nie pobierają żadnych wynagrodzeń w związku z działalnością związkową, a ponadto korzystają z ich prywatnych samochodów, telefonów, komputerów, drukarek itd. Strona zaznaczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, przez co została zmuszona do poszukiwania adwokata lub radcy prawnego celem złożenia skargi kasacyjnej. W ocenie związku wiąże się to z wydatkiem w wysokości od 1.000,00 zł do 2.000,00 zł, a zarząd nie posiada takiej kwoty do dyspozycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. o sygn. akt III SA/Po 1796/14 odmówił przyznania prawa pomocy. Jak wskazał w uzasadnieniu, w przypadku związków zawodowych należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 13 pkt 10 ustawy z dnia 3 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 167 ze zm.) źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich określa statut związku zawodowego. Co do zasady związek zawodowy powinien prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Związek zawodowy może oczywiście zrezygnować z obowiązkowego poboru składek członkowskich. W takiej sytuacji powinien jednak liczyć się z koniecznością zorganizowania środków materialnych związanych z jego statutową działalnością. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie Wielkopolska Organizacja Samorządnego Związku Zawodowego T. podała, iż nie posiada żadnego majątku ani dochodów pochodzących ze składek członkowskich. Z przedłożonej kserokopii protokołu z Zebrania Założycielskiego Wielkopolskiej Organizacji Samorządnego Związku Zawodowego T. z dnia 8 maja 2008 r. wynika, że uchwałą nr 8 na podstawie obowiązującego statutu ustalono miesięczną składkę członkowską w wysokości 0 zł. W tej sytuacji, zdaniem Sądu pierwszej instancji, skoro skarżąca organizacja związku zawodowego pozbawiła się dochodów ze składek członkowskich i jednocześnie nie posiada żadnych zasobów materialnych, powinna przedsięwziąć stosowne kroki w celu pozyskania funduszy na pokrycie kosztów związanych z udziałem w niniejszej sprawie, np. poprzez ustanowienie wpłat członków związku przeznaczonych na określone cele czy pozyskanie darowizn. W ocenie WSA w Poznaniu nie można automatycznie oczekiwać przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy organizacja związkowa nie podejmuje żadnych działań w celu pokrycia kosztów swojej działalności statutowej. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, aby tego rodzaju działania podjęła i z jakim skutkiem. W tej sytuacji nie można zdaniem Sądu pierwszej instancji stwierdzić, że skarżąca wykazała, iż nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienia wywiodła Wielkopolska Organizacja Samorządnego Związku Zawodowego T. Podniosła w nim, że związek zawodowy – wbrew ocenie Sądu – nie musi zorganizować środków materialnych związanych z jego statutową działalnością. Wykraczać ma to poza zakres normowania art. 13 pkt 10 ustawy o związkach zawodowych. Zdaniem skarżącego, sprawa jego wniosku nie została dostatecznie dokładnie przeanalizowana przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego dochody i sytuacja majątkowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania czy choćby dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To dopiero właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od koszów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek na dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę materiałów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie NSA z dnia 6 maja 2015 r., I OZ 400/15). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji. Związek zawodowy nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego idzie tu o sytuację, gdy związek nie ma tych środków, mimo dochowania należytej staranności, aby zabezpieczyć fundusze na prowadzenie sporu sądowego. Analiza pod tym kątem akt sprawy wskazuje, że Związek nie podjął dostatecznych działań w celu zabezpieczenia środków na wydatki związane z postępowaniem sądowym, np. na potrzeby wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi sporządzenia skargi kasacyjnej. Warto zaznaczyć, że Związek nie podjął się zebrania np. składki na ten cel. W tym świetle trudno uznać, że przyznanie prawa pomocy w sprawie nie byłoby formą świadomego przerzucania przez Organizację kosztów postępowania na finansujących prawo pomocy podatników. Związek nie wyjaśnił przekonująco m.in. jakie motywy legły w odstąpieniu od pobierania składek członkowskich. Z tych względów zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zaszły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Artykuł 13 pkt 10 ustawy z dnia 3 maja 1991 r. o związkach zawodowych potwierdza zaś jedynie dodatkowo, że związek zawodowy powinien zapewnić odpowiednie finanse na swoją działalność. Z uwagi na powyższe Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.