I OSK 2932/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 564/15 odrzucającego skargę K.G. na decyzję Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Decyzją z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego, po rozpoznaniu odwołania M.W. od decyzji Dziekana Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 17 grudnia 2014 r. odmawiającej udostępnienia informacji publicznej w postaci zanonimizowanych pism i dokumentów dotyczących wznowienia przewodu doktorskiego K.G. (wyciąg z Protokołu Rady Wydziału o składzie i powołaniu Komisji Doktorskiej, kopie protokołów posiedzeń Komisji Doktorskiej, kopie uchwały Rady o powołaniu recenzentów, kserokopie recenzji, kopie opinii Komisji Doktorskiej o zatwierdzenie przewodu doktorskiego, wyciąg z protokołu posiedzenia Rady dotyczącego głosowania nad nadaniem stopnia doktorskiego), uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że skoro M.W. jest dziennikarzem i potwierdził, iż wnioskowane dokumenty są mu potrzebne w związku z przygotowaniem materiału prasowego w myśl przepisów ustawy Prawo prasowe, zatem brak było podstaw do odmowy udzielenia wnioskowanej informacji w drodze decyzji. Organ odwoławczy mając na uwadze, że w świetle art. 138 k.p.a. nie mógł nałożyć obowiązku udostępnienia informacji wprost w decyzji wskazał, że w wyniku rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania organ I instancji powinien w trybie i terminie określonym ustawą o dostępie do informacji publicznej udzielić wnioskodawcy żądanych informacji. K.G. w dniu 1 kwietnia 2015 r. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Rektorowi Uniwersytetu Szczecińskiego lub ewentualnie o stwierdzenie, że stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu decyzji o braku podstaw do odmowy udzielenia M.W. wnioskowanych informacji jest nieprawidłowe. W skardze skarżący wywiódł, że jego interes prawny uprawniający do kwestionowania decyzji Rektora wynika z faktu, iż informacje publiczne, których żąda wnioskodawca, są ścisłe związane z jego sferą prywatności, którą chroni art. 47 Konstytucji. Informacje te wiążą się nie tylko z ochroną czci i dobrego imienia, a także godnością człowieka, która jest nienaruszalna zgodnie z art. 30 Konstytucji. Tak więc prawo dostępu do informacji publicznej wnioskodawcy ulega ograniczeniu ze względu na przewidzianą w art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej ochronę prywatności osoby fizycznej. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego wniósł o jej oddalenie, a w sytuacji uznania, że skarżący nie ma interesu prawnego w sprawie, o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. o sygn. akt II SA/Sz 564/15 odrzucił skargę. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jeżeli skarga nie została wniesiona przez prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, organizację społeczną w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób lub podmiot uprawniony do wniesienia skargi na mocy przepisów szczególnych, to wówczas o statusie strony w postępowaniu sądowym decyduje posiadanie interesu prawnego. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarżący nie ma interesu prawnego, w rozumieniu art. 50 p.p.s.a., do wniesienia skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego z dnia 13 marca 2015 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Skarga nie dotyczy bowiem jego "własnej sprawy", skoro zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem A.W. o udostępnienie informacji publicznej. Sąd ten wyjaśnił, że postępowanie wszczęte w trybie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2014 r. poz. 782 ze zm., zwanej dalej u.d.i.p.), toczy się wyłącznie pomiędzy wnioskodawcą, a podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Do tego rodzaju postępowań nie stosuje się ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (z wyjątkiem, o którym mowa w art. 16 u.d.i.p.). WSA w Szczecinie stwierdził, że skoro obowiązek udzielenia informacji publicznej powstaje w związku z wnioskiem konkretnej osoby, to tylko ta osoba ma przymiot strony postępowania i niewątpliwie takiej osobie przysługuje prawo do kwestionowania decyzji będącej konsekwencją jej wniosku. Jego zdaniem realizacja uprawnienia wynikającego z przepisu art. 10 ust. 1 u.d.i.p przesądza o posiadaniu interesu prawnego, ale wyłącznie przez wnioskodawcę. Natomiast brak jest podstaw prawnych do uznania, aby podmiot, który nie był wnioskodawcą, ale którego dotyczyła pośrednio informacja publiczna, miał interes prawny uprawniający do złożenia skargi na decyzję rozstrzygającą o uprawnieniu innego podmiotu. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko, że nieracjonalne i nie poparte żadnym przepisem prawa byłoby dopuszczenie do udziału w postępowaniu podmiotów, których żądana przez wnioskodawcę informacja publiczna mogłaby w jakikolwiek sposób dotyczyć. Z tego względu przyjął, że okoliczność, iż wniosek o udzielenie informacji publicznej, obejmuje dane skarżącego, nie może samoistnie przesądzać o tym, że posiada on interes prawny, o którym mowa w art. 50 p.p.s.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji źródła interesu prawnego K.G. nie można upatrywać, wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego, w treści art. 30 i 47 Konstytucji jak i art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż ewentualne naruszenie prywatności i godności osoby fizycznej może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą organu na gruncie prawa cywilnego, a nie przyznaniem takiej osobie uprawnienia do wniesienia skargi. W ocenie tego Sądu uprawnienia do wniesienia skargi wszczynającej postępowanie sądowoadministracyjne nie można wywieść także z faktu doręczenia skarżącemu decyzji organu I instancji. Konkludując Sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro zaskarżoną decyzję skierowano wyłącznie do M.W., zaś przedmiot postępowania nie dotyczy ani uprawnień ani obowiązków K.G., lecz uprawnienia wnoszącego o informację publiczną, to skarżącemu nie przysługuje legitymacja skargowa. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł K.G. Zarzucił w niej postanowieniu: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że udostępniane informacje mają charakter publiczny, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż udostępniane M.W. informacje mają charakter prywatny; 2) naruszenie art. 50 p.p.s.a. przez uznanie, że w sprawie nie przysługuje skarżącemu interes prawny do zaskarżenia decyzji Rektora z dnia 13 marca 2015 r., a w konsekwencji uznanie, że nie jest stroną postępowania i nie ma prawa do zaskarżenia tej decyzji; 3) naruszenie art. 30 Konstytucji, art. 47 Konstytucji, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP; art. 5 ust. 2 u.d.i.p.; art. 1 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 2 i 4, art. 39 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego przez uznanie, że ochrona praw osobistych (w szczególności prawa do ochrony danych osobowych, prywatności oraz godności) nie może być źródłem interesu prawnego. Jak wskazał w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skoro zaskarżona przez niego decyzja skutkuje wyjawieniem informacji dotyczących ściśle i bezpośrednio jego prywatności, to tym samym dotyczy jego interesu prawnego. Rektor Uniwersytetu Szczecińskiego wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Wskazał, że w postępowaniu nie jest negowany publiczny charakter żądanej w sprawie informacji. W ocenie organu jedynie wnioskodawca posiada legitymację do zaskarżenia decyzji wydanej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Pismem z dnia 25 września 2015 r. M.W. przesłał przygotowany przez siebie artykuł opublikowany w "Forum Akademickim" dotyczący K.G. Zaznaczył także, że przewód doktorski, jak i postępowanie wznowieniowe nie są związane z prywatnością żadnej osoby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą w ustawie o dostępie do informacji publicznej jest, że osoba, której dotyczy informacja będąca przedmiotem wniosku – nie jest stroną postępowania ani w przedmiocie udostępnienia informacji (w trybie wyłącznie u.d.i.p.) ani administracyjnego w przedmiocie odmowy udostępnia informacji (na mocy art. 16 u.d.i.p. w trybie u.d.i.p. i k.p.a.). Inne podejście doprowadziłoby do całkowitego paraliżu trybu udostępniania informacji publicznej, gdyż wnioski dotyczą nierzadko pośrednio setek osób i ich udział w postępowaniu uniemożliwiłby skuteczne ubieganie się o uzyskanie informacji publicznej. Istota pytania w niniejszej sprawie jest jednak taka, czy w sytuacji gdy już sam wniosek wskazuje, że żądanie odnosi się do konkretnej, zindywidualizowanej osoby i treści jej bezpośrednio i ściśle dotyczących, w materii odnoszącej się do jej praw osobowych – to czy taka osoba w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej ma stosownie do art. 28 k.p.a. przymiot strony, a zatem może skarżyć decyzję posiadając legitymację z art. 50 p.p.s.a. Jeżeli tak, konieczne jest jednak zaakcentowanie dalekiej wyjątkowości takiej kwalifikacji, gdyż stanowi ona wyjątek od generalnej zasady, który nie może prowadzić do paraliżu postępowania. Z sytuacją taką mamy do czynienia w omawianej sprawie. Skarżący, jako adwokat, jest osobą wykonującą zadania publiczne i w zakresie tych wykonywanych przez niego zadań ochrona jego prywatności jest ograniczona zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Adwokat jest jednak osobą zaufania publicznego i przy wykonywaniu tego zawodu niezwykle istotnymi kwestiami są okoliczności dotyczące zewnętrznego wizerunku, a więc wiarygodności, rzetelności i zaufania do osoby, która zadania przypisane adwokaturze wykonuje. W tej sytuacji toczące się postępowanie o udostępnienie informacji publicznej dotyczy najbardziej istotnych interesów skarżącego. Artykuł 47 Konstytucji zapewnia każdemu obywatelowi prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Pozbawienie skarżącego możliwości udziału w postępowaniu, którego wynik może narazić na szwank jego cześć i dobre imię, jest nieakceptowalnym w państwie prawa ograniczeniem jego konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do ochrony godności i dobrego imienia. Trzeba w tym miejscu wskazać również na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który wskazał. że ochrona życia prywatnego, o której stanowi art. 47 Konstytucji obejmuje między innymi autonomię informacyjną. Autonomia taka oznacza możliwość decydowania przez podmiot o ujawnieniu innym informacji dotyczących swojej osoby (zob. wyroki TK z 20 listopada 2002 r. K 41/02, z 19 lutego 2002 r. K 3/01). Pogląd taki w przedmiotowej sprawie jest tym bardziej zasadny, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania o nadanie stopnia doktora skarżącemu zastało umorzone. Wnioskodawca jako dziennikarz kontestuje publicznie ten fakt i wskazuje, że dokumenty uzyskane w wyniku ewentualnego pozytywnego załatwienia wniosku zamierza wykorzystać w kolejnych publikacjach prasowych. Nie odnosząc się w najmniejszym stopniu do kwestii merytorycznych trzeba jednak wskazać, że skarżący kwestionuje nie tylko rozstrzygnięcie organu o udostępnieniu informacji, ale też zakwalifikowanie tych informacji do kategorii informacji publicznych. Tym bardziej powinien mieć możliwość w toczącym się postępowaniu dochodzenia swoich racji. Charakter informacji ma bowiem dla rozstrzygnięcia w tej sprawie znaczenie decydujące. Jak stanowi art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Cześć i dobre imię, o których mowa w art. 47 Konstytucji RP, są elementami pojęcia "godność człowieka", o której była mowa, wobec tego konieczne jest stworzenie skarżącemu możliwości ich ochrony. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając zarzuty skargi kasacyjnej za usprawiedliwione na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.