III SA/Kr 387/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M. Z. działającej w imieniu małoletniej W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego skargę oddala. Wójt Gminy J. decyzją z dnia [.....] 2014 r. nr [....] działając na podstawie art. 16, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz art. 104 K.p.a. przyznał M. Z. działającej jako przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci zasiłek pielęgnacyjny dla W. Z. na okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2018 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie. W niniejszej sprawie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane na podstawie wniosku z dnia 21 października 2014 r. oraz złożonych dokumentów tj. wyroku Sądu Rejonowego [....] w K. Wydział [....] Pracy i Ubezpieczeń z dnia [.....] 2013r. sygn. akt [....] oraz wyroku Sądu Okręgowego w K. [....] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [....] 2014r. sygn. akt [....]. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku; osobie niepełnosprawnej w wieku 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; osobie, która ukończyła 75 lat; osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Organ przyznając zasiłek pielęgnacyjny na wskazany okres od 1 października 2014 r. stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a to, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie został złożony w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia, a co za tym idzie nie można przyznać wyrównania od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. M. Z. złożyła odwołanie od powyższej decyzji kwestionując okres rozpoczęcia wypłaty zasiłku. Podała, że przyczyną uchybienia terminu do dostarczenia orzeczenia było długo trwające postępowanie odwoławcze (trwało ono 2 lata i 4 miesiące). Stwierdziła również, że w tym czasie poniosła koszty, ponieważ dziecko korzystało z pomocy logopedy, psychologa i korepetycji. Ponadto ponosiła wydatki na zakup baterii do aparatu słuchowego. Konkludując odwołująca podniosła, że wyrok sądowy został doręczony do GOPS w J. w dniu 21 października 2014 r., dlatego też zasiłek powinien być przyznany od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 lutego 2015 r. nr [.....] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z definicją ustawową, niepełnosprawne dziecko oznacza dziecko w wieku do ukończenia 16 roku życia legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, określonym w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast art. 24 ust. 2a ustawy wskazuje, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko W. Z., został złożony do organu l instancji przez przedstawiciela ustawowego dziecka M. Z. w dniu 21 października 2014 r. Małoletnia W. Z. została zaliczona do osób niepełnosprawnych (symbol niepełnosprawności 03-L) na mocy wyroku Sądu Rejonowego [....] w K. Wydział [....] i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [....] 2013 r. - sygn. akt [.....], przy czym wniesiona przez Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. apelacja od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [.....] 2014 r. sygn. akt [.....]. W przedmiotowej sprawie data ta ma znaczenie. Oznacza, bowiem datę prawomocności orzeczenia o niepełnosprawności W. Z. M. Z. w okresie trzech miesięcy licząc ten termin od [.....] 2014 r. nie złożyła do organu l instancji wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Wniosek ten został dopiero złożony 21 października 2014 r. a więc po upływie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności. W takiej sytuacji, nie ma zastosowania regulacja zawarta w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle powyższego, zastosowanie może mieć jedynie rozwiązanie przyjęte we wskazanym wyżej art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na zarzuty podniesione w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że czas trwania postępowania sądowego nie ma znaczenia dla ustalenia początku okresu zasiłkowego. Decyduje, o tym data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że organ l instancji prawidłowo ustalił datę przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Prawidłowo również określono okres zasiłkowy do 31.10.2018, tj. do chwili ukończenia przez W. Z. 16 roku życia. Na powyższą decyzję M. Z., działająca jako przedstawiciel ustawowy małoletniej W. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej zmianę poprzez przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 lutego 2012 r. do dnia 30 września 2014 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1/ art. 30 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a tym samym naruszenie godności człowieka, 2/ art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa do równego traktowania dziecka W. Z.; 3/ art. 71 i art. 72 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie dobra rodziny i niezapewnienie ochrony praw dziecka; 4/ art. 69 Konstytucji RP poprzez nieudzielenie pomocy osobie niepełnosprawnej w zabezpieczeniu egzystencji; 5/ art. 6 K.p.a. poprzez niedziałanie przez organ odwoławczy na podstawie przepisów prawa; 6/ art. 34 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie niedookreślenia normy prawnej i braku możliwości wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego przez czas trwania procedury odwoławczej. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych łamie Konstytucję RP w zakresie w jakim zapewnia ona ochronę i poszanowanie godności człowieka oraz pomoc w egzystencji dziecku niepełnosprawnemu. Decyzja wydana przez SKO nie uwzględnia dobra rodziny, a przede wszystkim dobra dziecka. Z treści wyroku sądowego z dnia [.....] 2013 r. jednoznacznie bowiem wynika, że W. Z. jest niepełnosprawna od urodzenia i wymaga codziennej pomocy i opieki. Skarżąca stwierdziła również, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w najwcześniejszym możliwym terminie. Organ podejmując rozstrzygnięcie nie wykazał dobrej woli i działała wbrew przepisom prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem. Ponadto, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2015 r. dokonana według wskazanego wyżej kryterium oraz w granicach rozstrzygania sądu zakreślonych przez art. 134 § 1 P.p.s.a. doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że zarzuty skargi są nieuzasadnione. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest niekwestionowany. Faktem jest, że małoletnia W. Z. kwalifikuje się do przyznania mu zasiłku pielęgnacyjnego w związku z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Niesporne pomiędzy stronami jest również to, że za datę stwierdzenia stopnia niepełnosprawności i wydania orzeczenia w tym przedmiocie należy przyjąć dzień [....] 2014 r., wtedy bowiem Sąd Okręgowy w K. [.....] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydał wyrok oddalający apelację Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. Istota sporu sprowadza się, więc do tego, od kiedy należy liczyć początkową datę okresu, od którego przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, skoro przedstawiciel ustawowy małoletniej – M. Z. złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia w dniu 21 października 2014 r. W tych okolicznościach konieczne jest odwołanie się do przepisów Ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej zwanej "u.ś.r."), zawierających przesłanki warunkujące uzyskanie zasiłku pielęgnacyjnego oraz tryb jego uzyskania. W myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek tego rodzaju przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz 3) osobie, która ukończyła 75 lat (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). Zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje ponadto osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Stosownie do art. 24 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17 tej ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 16 ust. 2 u.ś.r.). Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W ocenie skarżącej organy błędnie przyjęły datę złożenia wniosku (czyli dzień 21 października 2014 r.) za początek biegu terminu, gdyż powinny były wziąć pod uwagę trudności, które powstały w trakcie całego postępowania sądowego. Odnosząc się do zarzutów skargi w opinii Sądu, na uznanie za prawidłowego stanowiska skarżącej nie pozwala przede wszystkim wykładnia językowa art. 24 ust. 2a u.ś.r. W treści powołanego przepisu ustawodawca, jak już wyżej wskazano, początek biegu terminu trzymiesięcznego nakazał liczyć "od dnia wydania orzeczenia". Nie można zatem na podstawie tak sformułowanej treści przepisu przyjąć, że datą wydania orzeczenia jest inny dzień dowolnie wybrany przez stronę. Celem analizowanego art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest przede wszystkim skoncentrowanie działań stron związanych ze złożeniem wniosku i dokumentów w przedmiocie uzyskania świadczenia bądź zasiłku pielęgnacyjnego, z zastosowaniem przy tym jednolitego trybu względem wszystkim podmiotów zainteresowanych. Należy zauważyć, że pomoc władz publicznych dla osób niepełnosprawnych i ich rodzin nie jest udzielna z urzędu. Sprawa o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Z woli ustawodawcy prawo do świadczeń (art. 24 ust. 2 ustawy) ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jedynym odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednakże dla uzyskania takiego świadczenia niezbędne jest spełnienie wymogów, o których mowa w ust. 2a cytowanego art. 24 ustawy. Wyłącznie więc w tym okresie – tj. trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o ustaleniu niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności - może nastąpić ukształtowanie prawa wnioskodawcy w sposób opisany w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po upływie tego terminu zainteresowany traci, przyznane mu przez ustawodawcę, prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jest to termin materialnoprawny, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy nie mogą przywrócić uchybionego terminu o charakterze materialnym. Odnosząc się z kolei do zarzutu sformułowanego w skardze dotyczącego niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 października 2007 r., sygn. akt P 28/07, orzekał o zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wówczas zakwestionował prawidłowość określonej w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasady, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Po wydaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego została dokonana nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w wyniku której w art. 24 tej ustawy dodano ustęp 2a, który wprowadził zasadę, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Uregulowanie to miało za zadanie niwelować przerzucenie w art. 24 ust. 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, na stronę konsekwencji przewlekłego postępowania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, w aspekcie ustalenia daty przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1412/12). Tym samym nie można podzielić opinii strony skarżącej jakoby art. 24 ust. 2 a był niezgodny z Konstytucją RP, bowiem ustawodawca wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego usunął niebezpieczeństwo przewlekłego postępowania w sprawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i stworzył realną możliwość uzyskania tego świadczenia od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności. Z tym, że ustawodawca dla porządku prawnego ustanowił stosowny okres w jakim strona ma złożyć wniosek z dokumentami o niepełnosprawności. Okres ten wynosi 3 miesiące. W niniejszej sprawie skarżąca przekroczyła ten termin, a tym samym nie dopełniła obowiązku. Reasumując stwierdzić należy, że M. Z. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu 21 października 2014 r. Wniosek został złożony do organu I instancji po upływie trzech miesięcy od dnia wydania prawomocnego orzeczenia , a co za tym idzie organy orzekające w sprawie postąpiły zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa nie przyznając wyrównania od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Należy więc stwierdzić, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było spowodowane opieszałym działaniem organu, lecz było związane z zaniedbaniem skarżącej, być może spowodowanym nieznajomością prawa, na co skarżąca nie może się skutecznie powoływać. Sąd podziela stanowisko SKO , że w rozpatrywanym przypadku, z upływem terminu trzymiesięcznego od dnia wydania orzeczenia organy orzekające utraciły możliwość ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, przez co w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowano podstawę przyznania świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczenia SKO, jako niezgodnego z art. 30, art. 32, art. 71, art. 72 czy też art. 69 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegając w zaskarżonej decyzji uchybień obowiązującym w dniu jej wydania przepisom prawa, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.