VIII SA/Wa 1049/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) nakazuje ściągnąć od [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na rzecz Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem nieziszczonego wpisu; 4) zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (Dyrektor NFZ, organ I instancji) działając na podstawie art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 ust. 1 i 4, art. 82 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027 ze zm., zwana dalej u.ś.o.z.) oraz art. 6 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej u.s.u.s.) ustalił, że M. M. podlegał od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej z [...] sp. z o.o. Uzasadniając powyższe organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (ZUS, organ rentowy) zwrócił się doń o wydanie decyzji w sprawie objęcia M. M. (uczestnik, pracownik) obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz [...] sp. z o.o. (skarżąca, spółka). Przy wniosku ZUS przedstawił protokół kontroli przeprowadzonej w spółce (u płatnika składek). Z protokołu tego wynika, iż w okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. uczestnik zobowiązany był do wykonania czynności polegającej na świadczeniu usług jako pracownik windykacji. W umowie nie określono konkretnego rezultatu w postaci wykonania dzieła, będącego efektem wykonania umowy. Ponadto w okresie wykonywania umowy na rzecz spółki uczestnik posiadał inny obowiązkowy tytuł do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Organ I instancji wywiódł, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które były osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Z kolei z art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. wynika, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Obowiązek ubezpieczenia osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, stosownie do treści art. 11 ust. 1 ww. u.ś.o.z. powstaje i wygasa w terminach określonych w art. 13 pkt 2 u.s.u.s. W myśl tego przepisu zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu społecznemu (a w konsekwencji zdrowotnemu) od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia wykonywania umowy do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług składkę na ubezpieczenie zdrowotne jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający (zleceniodawca). W niniejszej sprawie wspomniany obowiązek ciążył zatem na spółce. Mając na względzie powyższe ustalenia oraz wniosek organu rentowego Dyrektor NFZ uznał, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia zawartej ze skarżącą w okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. W odwołaniu złożonym na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji tej zarzuciła błędne przyjęcie, na podstawie protokołu kontroli przeprowadzonej przez ZUS, że w spornym okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r., uczestnik świadczył na rzecz spółki pracę na podstawie umowy zlecenia i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wyjaśniła w tym zakresie, że po przeprowadzonej kontroli ZUS wydał decyzję ustalającą, że umowa o dzieło zawarta przez skarżącą z pracownikiem nie posiada cech osiągnięcia zindywidualizowanego rezultatu, gdyż nakierowana jest na dokonywanie określonych czynności faktycznych i tym samym jest umową zlecenia. ZUS nie poinformował jednak organu I instancji, że decyzja ta nie jest ostateczna, bowiem skarżąca wniosła od niej odwołanie zarzucając, że ZUS nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych wskazujących, że umowa łącząca strony nie była umową o dzieło. Nie ustalił bowiem zakresu prac jakie wykonywał uczestnik, sposobu ich wykonywania, ani okoliczności czy skarżąca sprawowała nadzór nad tymi pracami, nie ustalił także w jaki sposób spółka dokonywała ich odbioru. Ponadto organ rentowy całkowicie pominął, że pracownik wykonywał prace, które doprowadziły do osiągnięcia rezultatu - wykonania wezwania dla dłużnika skarżącej, które następnie było do niego wysłane i wprowadzenia tego wezwania do rejestru wezwań. Pracownik otrzymywał wynagrodzenie za faktycznie sporządzone wezwania. Spółka zaś dokonywała odbioru wykonanego dzieła i to stanowiło podstawę do zapłaty wynagrodzenia oraz kontrolowała pracownika w trakcie wykonywania prac. Okoliczności powyższe wskazują, że łączący strony stosunek cywilnoprawny miał cechy umowy o dzieło. Skarżąca uznała, iż w sytuacji, gdy organ I instancji nie czyni żadnych odmiennych własnych ustaleń, a jedynie przytacza ocenę ZUS, brak było - do czasu prawomocnego rozpoznania odwołania spółki od decyzji ZUS - podstaw do przyjęcia, iż umowa łącząca spółkę z pracownikiem jest umową zlecenia rodzącą obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (Prezes NFZ, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 u.ś.o.z. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwana dalej k.p.a.) orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu sprawy oraz treści przepisów obowiązujących w spornej materii, organ odwoławczy wskazał, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm., zwana dalej k.c.), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Wedle regulacji art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła poprzez stworzenie czegoś lub przetworzenie do postaci w jakiej dotychczas nie istniało. Z art. 734 § 1 k.c. wynika natomiast, iż przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności dla dającego zlecenie, przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem tych umów jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności. Umowa zlecenia i umowa o świadczenie usług to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa rezultatu. Odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło oparta jest na zasadzie ryzyka, a umowy o świadczenie usług (zlecenia) na zasadzie winy. Organ odwoławczy podał, iż z protokołu kontroli ZUS wynika, że zawarta przez pracownika umowa składała się z powtarzalnych w czasie działań. Do jego obowiązków należały: windykacje należności, prowadzenie spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzanie raportu - rezultatem tych umów miał być zwindykowany dług i prowadzenie dokumentacji związanej z tą usługą. Pracę wykonywano w terenie oraz w siedzibie spółki. Wynagrodzenie wypłacane było w systemie prowizyjnym i uzależnione od kwot zwindykowanych należności. W celu rozliczenia wykonanej usługi jak również ustalenia należnego wynagrodzenia pracownik przedstawiał zestawienia, kwitariusze. Oceniając powyższe uznał, iż wykonywanie przez pracownika umowy było ciągiem określonych czynności charakterystycznych dla umowy zlecenia (starannego działania - zmierzającego do osiągnięcia skutku) polegające na prowadzeniu spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzania raportu. Innymi słowy zawarta umowa była umową o świadczenie usług. Prawidłowo zatem organ I instancji ustalił o objęciu uczestnika, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania na rzecz skarżącej, w okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. umowy, do której stosuje się przepisy k.c. W skardze złożonej na powołaną decyzję do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wydanemu rozstrzygnięciu postawiła zarzut naruszenia: 1. art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e u.ś.o.z., poprzez przyjęcie przez organ odwoławczy, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż uczestnik podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu; 2. art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez uznanie przez organ odwoławczy, że organ I instancji prawidłowo wydał decyzję ustalającą podleganie pracownika ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania zawartych ze spółką umów, pomimo nie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i naruszenia interesów skarżącej. W uzasadnieniu skargi przytaczając treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e u.ś.o.z. skarżąca wywiodła, iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego został powiązany ze spełnieniem ustawowych warunków do objęcia nim. Warunkiem tym jest ustalenie, że w okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. pracownik był objęty ubezpieczeniem społecznym. Okoliczności tej organ odwoławczy jednak nie wykazał, natomiast przedstawiona w zaskarżonej decyzji analiza stanu prawnego co do umowy zlecenia i umowy o dzieło, jak również przytaczanie orzecznictwa zapadłego w innych stanach faktycznych, nie stanowi o spełnieniu tego warunku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Badając skargę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Zarówno bowiem zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje ich uchyleniem. Spór pomiędzy skarżącą, a organami obu instancji sprowadza się do oceny, czy w okresie od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania na rzecz spółki umowy o świadczenie usług. Zdaniem organów, wykonywanie przez pracownika zawartej ze skarżącą umowy, polegało w istocie na regularnym podejmowaniu szeregu czynności faktycznych, mających na celu staranne działanie, a powtarzalność czynności faktycznych jest cechą charakterystyczną umowy zlecenia. Powyższe kwestionuje skarżąca wskazując z jednej strony, iż obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego został powiązany ze spełnieniem ustawowych warunków - spełnieniem przesłanek do objęcia ubezpieczeniem społecznym, czego w przedmiotowej sprawie organy nie wykazały. Z drugiej zaś strony organy pominęły, że uczestnik wykonywał prace, które doprowadziły do osiągnięcia rezultatu - wykonania wezwania dla dłużnika skarżącej, które następnie było do niego wysłane i wprowadzenia tego wezwania do rejestru wezwań. Pracownik otrzymywał wynagrodzenie za faktycznie sporządzone wezwania. Spółka zaś dokonywała odbioru wykonanego dzieła, co stanowiło podstawę do zapłaty wynagrodzenia oraz kontrolowała pracownika w trakcie wykonywania prac. Okoliczności powyższe wskazują, że łączący strony stosunek cywilnoprawny miał cechy umowy o dzieło. W ocenie Sądu stanowisko przyjęte przez orzekające w sprawie organy nosi znamiona arbitralnego i dowolnego rozstrzygnięcia. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 7 k.p.a. jest zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Tak, więc organy administracji mają obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2001 r., sygn. I SA 1110/01, Lex nr 75516). Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć. Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Ponadto w ocenie Sądu, spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody. Również możliwość dokonania oceny legalności decyzji warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 1 k.p.a. Uzasadnienie decyzji ma bowiem na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Pamiętać przy tym należy, że uzasadnienie (faktyczne i prawne) stanowi integralną część decyzji. A zatem ocenie Sądu, nie podlega jedynie jej osnowa, ale decyzja jako całość łącznie z uzasadnieniem. W konsekwencji uzasadnienie, którego treść nie pozwala na poznanie motywów, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy skutkuje wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji z tego powodu, że nie poddaje się kontroli i ocena jej legalności nie jest możliwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 1998 r. sygn. akt I SA/Gd 1651/96 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 1998 r., sygn. akt II SA 1756/99). Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie zachodzi taki przypadek, bowiem uzasadnienie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, sprowadzają się głównie do przywołania fragmentów przepisów ustaw, które w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie oraz przywołania niektórych okoliczności faktycznych. Brak jednakże w wywodach organów prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, co wyklucza możliwość subsumcji, a więc przyporządkowania ustaleń faktycznych pod odpowiednio dokonaną wykładnię przywołanych norm prawnych. Sąd zauważa, iż w przedstawionych przy skardze aktach administracyjnych niniejszej sprawy, znajduje się nadesłana - na wezwanie organu odwoławczego - przez skarżącą przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2013 r. (brak numeracji kart akt administracyjnych) umowa o dzieło nr [...] zawarta w dniu [...] kwietnia 2009 r. pomiędzy spółką jako zamawiającym i uczestnikiem jako wykonawcą. W treści tej umowy przyjęto, iż zamawiający zamawia wykonanie, a wykonawca zobowiązuje się wykonać dzieło polegające na: prowadzeniu spraw dotyczących windykacji należności oraz sporządzeniu raportu (§ 1 umowy). Rozpoczęcie wykonania dzieła nastąpi dnia [...] kwietnia 2009 r., natomiast ukończenie dzieła nastąpi każdorazowo w ostatni dzień miesiąca (§ 3 umowy). We wniosku z dnia [...] marca 2013 r. o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia uczestnika ubezpieczeniem zdrowotnym i wydanie stosownej decyzji, organ rentowy wskazał jako okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu pracownika okres od [...] marca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. (pkt 23 wniosku, brak numeracji kart akt administracyjnych) Przedstawiony natomiast przy wniosku ZUS, protokół kontroli skarżącej - płatnika składek, wobec zanonimizowania danych osobowych (imię i nazwisko) pracowników spółki, jest w ocenie Sądu nieczytelny. W świetle powyższego ewidentną jest rozbieżność chociażby w odniesieniu do ewentualnej początkowej daty ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika. Okoliczności tej organy obu instancji w żaden sposób nie wyjaśniły, brak też jakichkolwiek dowodów na to, iż podjęły jakiekolwiek czynności w tym kierunku. Wobec sprzeczności w treści ww. dokumentów, brak jakichkolwiek ustaleń stanowi uchybienie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać w tym miejscu należy, iż w treści podjętych w sprawie decyzji wskazano, iż w okresie wykonywania umowy na rzecz skarżącej, uczestnik posiadał inny obowiązkowy tytuł do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, nie wyjaśniono jednak z jakiego stosunku prawnego tytuł ten wynikał. Sąd zauważa nadto, iż okoliczność, że sporna decyzja wydana została jedynie na podstawie protokołu kontroli ZUS podnoszona była przez skarżącą na etapie postępowania odwoławczego, jednak rozpoznając ten środek zaskarżenia Prezes NFZ zaniechał ustosunkowania się do tego zarzutu. W tej sytuacji nie do odparcia był zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. Wobec stwierdzonych uchybień w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, Sąd za przedwczesne uznał ustosunkowanie się do kwestii, czy wykonywane przez pracownika na rzecz spółki czynności realizowane były w istocie w ramach umowy o dzieło, czy też strony wiązała umowa zlecenia (o świadczenie usług). Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o konieczności pobrania wpisu znajduje oparcie w treści art. 223 § 2 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.