II SA/Sz 353/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lipca 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] działając z upoważnienia Burmistrza Miasta , Kierownik M O P S przyznał J. K. pomoc społeczną w postaci zasiłku okresowego w wysokości [...] miesięcznie na okres od [...]. Uzasadniając tę decyzję organ I instancji przytoczył treść art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) i wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż dochód wnioskującego o pomoc z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku wynosił [...] zł na który składał się dodatek mieszkaniowy, zaś kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarujących wynosi [...]zł. Tak więc różnica między kryterium dochodowym a posiadanym dochodem wynosi [...]. 50% tej różnicy to kwota [...], która stanowi wysokość zasiłku okresowego. W odwołaniu od tej decyzji J.K. sformułował zarzut błędnego ustalenia wysokości dochodu, bowiem nie uzyskuje on żadnych dochodów. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył zasady związane z przyznawaniem zasiłku okresowego, wynikające z art. 38 ustawy o pomocy społecznej, zasady ustalania wysokości dochodu oraz wysokość kryterium dochodowego. Kolegium przedstawiając sposób wyliczenia tych kwot przez organ I instancji doszło do przekonania, że wysokość przyznanego odwołującemu się zasiłku okresowego została ustalona prawidłowo. Jednocześnie Kolegium wskazało, że brak jest możliwości wyłączenia dodatku mieszkaniowego z dochodu wedle przepisu art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że zasiłki okresowe są świadczeniami przyznawanymi obligatoryjnie po spełnieniu ustawowych warunków, jednakże rozstrzygnięcie w zakresie wysokości i okresu jego pobierania ma w rzeczywistości charakter uznaniowy, co wynika z ust. 5. Ponadto, przyznawane przez organy świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie wspomagać osoby z nich korzystające, a nie je w pełni utrzymywać. Organ podkreślił, że zainteresowanemu przyznano równocześnie pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na zakup leków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na ww. decyzję J.K. zarzucił nieprawidłowe naliczenie mu wysokości zasiłku okresowego. Oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów. Za bezprawne uznał wliczanie mu jako dochodu dodatku mieszkaniowego, który jest świadczeniem socjalnym, jednorazowym, przyznawanym na okres miesięcy tak samo jak zasiłek okresowy, świadczenia pieniężne na zakup żywności, dodatek energetyczny, itp. Dodatkowo zwrócił uwagę, że ustawa o dodatkach mieszkaniowych w art. 3 ust. 3 ustanawia definicję dochodu oraz nakazuje, czego nie wlicza się do dochodu, m.in. dodatku mieszkaniowego. Nawet gdyby założyć, że dodatek mieszkaniowy jest dochodem, to w jego przypadku jest on przyznany na osoby z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W odczuciu skarżącego, dodatek mieszkaniowy winien być zatem również podzielony na 3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem skargi jest decyzja przyznająca zasiłek okresowy. Zasady związane z przyznaniem tego rodzaju świadczenia uregulowane zostały w art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163). Przepis ten stanowi, że 1. Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. 2. Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...]zł miesięcznie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. 3. Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. 4. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż [...]zł miesięcznie. 4a. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona. 4b. Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na lata. 5. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. 6. Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3. Zasiłek okresowy jest więc świadczeniem pieniężnym z opieki społecznej, którego otrzymanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego i ze względu na szczególne okoliczności. Stosownie do art. 8 ust. 3 tej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy tym zgodnie z art. 8 ust. 4 ww. ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że dodatek mieszkaniowy zalicza się do dochodu, o jakim mowa w art. 8 ust. 3 ustawy, ponieważ katalog wyłączeń zawarty w przepisie art. 8 ust. 4 ma charakter zamknięty. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1820/11, z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 785/11, z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 322/10, z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1249/08, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezasadny zatem okazał się zarzut skargi, wedle którego, dodatek mieszkaniowy nie powinien być wliczany do dochodu skarżącego. Odwoływanie się przez skarżącego do definicji dochodu określonego na potrzeby ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 966) jest nieuzasadnione, bowiem ustawa o pomocy społecznej, w oparciu o którą przyznawany jest zasiłek okresowy, posiada własną definicję dochodu. Nie mogła również podlegać akceptacji propozycja podzielenia uzyskiwanego przez skarżącego dodatku mieszkaniowego na części odpowiadające ilości osób zamieszkujących wspólnie 2. pokojowe mieszkanie - syna i byłą żonę - według oświadczenia, oddzielnie gospodarujących. Dodatek mieszkaniowy jest bowiem świadczeniem przyznawanym na wniosek osoby zainteresowanej (będącej jedną z osób o których w mowa w art. 2 ust. 1 ww. ustawy), zaś skarżący nie zakwestionował podanych w aktualizacji wywiadu środowiskowego informacji o przyznanym na jego rzecz dodatku mieszkaniowym w wys. [...] zł. Kontrolując prawidłowość ustalenia wysokości przyznanego zasiłku okresowego Sąd stwierdził, ze została ona wyliczona prawidłowo i czytelnie przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dla świadczeniobiorców będących osobami samotnie gospodarującymi, ustawodawca określił maksymalną wysokość zasiłku okresowego na kwotę [...]zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy). Określenie w art. 38 ust. 2 i 3 ustawy maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, że organ ustalając kwotę zasiłku działa w granicach uznania administracyjnego, w przeciwnym razie przepis określiłby sztywno wysokość tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie ustalając skarżącemu przyznaną kwotę zasiłku okresowego prawa nie naruszono. Określając 50% wartość dla wyniku odjęcia od kwoty [...] wysokości dochodu skarżącego (dodatku mieszkaniowego) wynoszącego [...] zł, prawidłowo ustalono zasiłek okresowy na poziomie [...] zł. Wysokość zasiłku okresowego ustalona została w dolnej jej granicy i organ I instancji miał teoretycznie możliwość zwiększenia jego wysokości. Jednakże okolicznością powszechnie znaną, nie wymagającą dodatkowego dowodzenia, jest fakt ograniczonych i niewystarczających środków, którymi dysponują ośrodki pomocy społecznej w całym kraju, dlatego niedostatek uzasadnienia stanowiska organu w tym zakresie, w ocenie Sądu, nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Zauważyć należy, że skarżący, prócz wsparcia w postaci zasiłku okresowego, w [...] otrzymał również zasiłek celowy na częściowe pokrycie wydatków poniesionych na leki. Przy tym, jak trafnie podkreśliło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przyznawane w ramach pomocy społecznej zasiłki (okresowe, celowe) mają za zadanie jedynie wspomagać w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Rolą ośrodków pomocy społecznej nie jest bowiem stałe utrzymywanie osób zainteresowanych i zaspakajanie ich wszystkich potrzeb. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy). Przede wszystkim same muszą podejmować działania pozwalające na usamodzielnienie się, także finansowe. Przyznawane ze środków pomocy społecznej świadczenia, nawet te o charakterze okresowym, nie mogą być traktowane jako należne zainteresowanym, stałe źródło dochodu, stanowiące substytut comiesięcznej pensji, emerytury, czy też renty. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).