I GZ 889/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyka masy upadłości E. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 22 października 2015 r.; sygn. akt I SA/Bd 524/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] marca 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 524/15 odmówił E. sp. z o.o. w S. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Rozpoznając wniosek strony Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, iż z informacji przedstawionych przez Spółkę wynika, że prowadzi ona działalność gospodarczą, której przychody kształtowały się na wysokim poziomie. W 2014 r. Spółka osiągnęła przychód w kwocie 10 444 774,80 zł, natomiast w 2013 r. w kwocie 28 341 525,48 zł. Wprawdzie w latach tych Spółka ponosiła również wysokie koszty uzyskania przychodów (odpowiednio 10 168 127,74 zł i 28 050 232,18 zł), jednak w obu latach odnotowała dochód w kwotach 276 647,06 zł (2014 r.) i 291 293,30 zł (2013 r.). Powołując się na orzecznictwo wskazał, że o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. W ocenie Sądu fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności gospodarczej są wysokie. Ponadto podkreślił, iż strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza realnego braku środków finansowych. W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych Spółki pozostawało także powołanie się na prowadzenie postępowań egzekucyjnych względem skarżącej, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto wskazał, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania ze środków uzyskanych od wspólników z tytułu dopłat. W dniu 10 listopada 2015 r. do akt sprawy wpłynęło pismo z Izby Celnej w T. wraz z uwierzytelnioną kopią postanowienia Sądu Rejonowego w T. o sygn. akt V GU 70/15 z 7 października 2015 r. dotyczącego upadłości ww. Spółki, obejmującej likwidację majątku. Wyznaczony został Syndyk masy upadłości. Zażalenie na postanowienie WSA z 22 października 2015 r. złożył Syndyk masy upadłości E. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa). Wobec powyższego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w B. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że wobec odnotowania straty za ostatni rok obrotowy spowodowanej brakiem spłaty zobowiązań kontrahentów Spółki, obecnie nie posiada ona środków finansowych na opłacenie określonego wpisu. O złym stanie finansowym Spółki świadczy również ogłoszenie upadłości. Z powodu zadłużenia względem Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań podatkowych, na nieruchomościach należących do Spółki zostały ustanowione hipoteki, co uniemożliwia ich sprzedaż celem uzyskania środków na uiszczenie wymaganych opłat. Spółka nie posiada również żadnych ruchomości, które mogłaby spieniężyć i ze środków uzyskanych w ten sposób uiścić wpis. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przed rozpoznaniem zażalenia należy zaznaczyć, że celem tego środka odwoławczego jest zakwestionowanie postanowienia sądu pierwszej instancji. Wobec tego przy rozpoznawaniu zażalenia, co do zasady miarodajny jest stan sprawy, jaki istniał w dacie wydawania rozstrzygnięcia WSA w B., zaskarżonego zażaleniem. Zdarzenia, które nastąpiły po wydaniu wspomnianego rozstrzygnięcia - skoro, co oczywiste, nie były znane Sądowi I instancji - nie mogą zasadniczo stanowić argumentu przemawiającego za wadliwością zaskarżonego postanowienia. Zatem fakt ogłoszenia upadłości skarżącej Spółki obejmującej likwidację jej majątku (postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 7 października 2015 r.) sam z siebie nie miał znaczenia dla oceny zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez Syndyka okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, dlatego zażalenie, jako nieuzasadnione podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe ustalenia Sądu I instancji, że przychody Spółki z działalności są znaczne - w 2014 r. osiągnęła ona przychód w kwocie 10 444 774,80 zł, natomiast w 2013 r. w kwocie 28 341 525,48 zł. Choć w latach tych Spółka ponosiła również wysokie koszty uzyskania przychodów (odpowiednio 10 168 127,74 zł i 28 050 232,18 zł), jednak w obu latach odnotowała dochód w kwotach 276 647,06 zł (2014 r.) i 291 293,30 zł (2013 r.). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykazywana przez stronę strata powstała w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (v. postanowienia NSA z 12 kwietnia 2011 r., sygn. I GZ 92/11; z 11 maja 2011 r., sygn. II GZ 228/11, publ. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Dokumenty znajdujące się w aktach sprawy w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia wskazywały, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i nie utraciła płynności finansowej. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że wskazywana przez stronę strata z tytułu prowadzonej działalności nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Wskazać również trzeba, że środki przeznaczone na działalność gospodarczą, nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczania danin publicznoprawnych, w tym przed ponoszeniem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zatem w tym zakresie zarzut wskazany w zażaleniu należało uznać za chybiony. Ponadto koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez Syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. Na marginesie podkreślenia wymaga, iż na uznanie, że Spółce przysługuje prawo pomocy nie możne mieć wpływu ustanowienie hipoteki na nieruchomości, gdyż okoliczność ta nie pozbawia skarżącej możliwości sprzedaży, znacznej wartości nieruchomości i możliwości pozyskiwania z niej pożytków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Informacje ujawnione w formularzu oraz innych dokumentach akt sprawy nie dają podstawy do uznania, że skarżąca Spółka wypełnia przesłanki przewidziane w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, a skoro tak, to należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.