II GSK 1269/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Andrzej Skoczylas Protokolant Marzena Bal-Kuźniarska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2473/13 w sprawie ze skargi J. P. na uchwałę P.K.R. R. P. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów radcowskich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. P. na rzecz P. K. R. R. P. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2473/13 oddalił skargę J. P. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] r. nr [...] r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów radcowskich. Sąd rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Uchwałą z dnia [...] r. Rada Okręgowa Izby Radców Prawnych w B., na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. w zw. z § 19 ust. 2 Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej stanowiącego załącznik do uchwały [...] z dnia [...] r. w sprawie uchwalenia Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej (uchwała nr [...] Prezydium KRRP z dnia [...]r. w sprawie ogłoszenia tekstu jednolitego Regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej), dalej: regulamin, dokonała skreślenia skarżącej z listy aplikantów radcowskich. W treści uzasadnienia wskazała, że skarżąca nie zaliczyła II roku szkoleniowego w [...]r., a uprzednio powtarzała I rok aplikacji z uwagi na brak pozytywnych wyników z przeprowadzonych kolokwiów. Zaznaczyła przy tym, że weryfikacja zakwestionowanych zadań przygotowanych na kolokwia nie leży w jej kompetencji, a zastrzeżenia odnoszące się do poprawności sformułowanych odpowiedzi były przedmiotem badania przez Komisję egzaminacyjną. Rozpoznając odwołanie od powyższej uchwały Prezydium KRRP, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 267), dalej: k.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej: u.r.p., utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając w całości zarówno ustalenia faktyczne jak i prawne dokonane przez organ I instancji. Wskazało, że skarżąca z powodu uzyskania negatywnej oceny z kolokwium z prawa cywilnego i karnego powtarzała I rok aplikacji w roku szkoleniowym [...]. Mając zatem na uwadze treść § 28 ust. 4 regulaminu brak zaliczenia przedmiotów na II roku szkoleniowym ([...] r.) uniemożliwiało jej ponowne skorzystanie z prawa powtarzania. Prezydium uzasadniając swoją decyzję wskazało również na § 19 ust. 2 regulaminu, zgodnie z którym niezaliczenie więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywna ocena patrona stanowią podstawę do stwierdzenia przez Radę nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu i z tego względu skreślenie go z listy aplikantów. Organ uznał również, że uchwała nr [...] z dnia [...]r. w sprawie kolokwium rocznego dla pierwszego roku aplikacji w roku szkoleniowym rozpoczętym w dniu [...] r., weszła w życie z dniem [...] r., a tym samym uchwała ta bezwzględnie obowiązywała skarżącą. Prezydium nie podzieliło również zarzutów skarżącej odnośnie naruszenia przepisów dotyczących postępowania dowodowego, gdyż uznano, że istotny z punktu widzenia sprawy stan faktyczny jest bezsporny – skarżąca nie ukończyła aplikacji w ciągu określonego przez ustawodawcę okresu. Organ rozpatrujący odwołanie nie dopatrzył się również naruszenia art. 10 i art. 73 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając skargę na uchwałę Prezydium KRRP w całości podzielił wyrażone w niej stanowisko. Analizując zarzuty skargi odnoszące się do przebiegu i wyników przeprowadzonych na aplikacji kolokwiów Sąd I instancji stwierdził, że przepisy prawa nie dają sądowi administracyjnemu podstaw prawnych do wkraczania w sferę działania zastrzeżonego dla organów samorządu zawodowego radców prawnych, do której w myśl art. 38 ust. 1 u.r.p. zalicza się organizację i prowadzenie aplikacji radcowskich. Sąd I instancji uznał również, że w sprawie nie zostało w żaden sposób wykazane ażeby niezakończenie przez skarżącą aplikacji radcowskiej w terminie określonym w art. 32 ust. 2 u.p.r. było usprawiedliwione. Za taką przyczynę, zdaniem Sądu I instancji, nie można uznać niezaliczenia kolokwiów wymaganych regulaminem aplikacji, który to regulamin został uchwalony przez właściwe organy i nie został zakwestionowany w sposób przewidziany w przepisach prawa. W tej sytuacji zdaniem Sądu słusznie organy przyjęły, że zachodzą ustawowe przesłanki do skreślenia skarżącej z listy aplikantów radcowskich. Skargę kasacyjną na powyższą uchwałę Prezydium KRRP złożyła skarżąca, zarzucając: Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. przez jego błędne zastosowanie w sytuacji, w której ze stanu faktycznego wynikało, że nie została spełniona hipoteza tego przepisu, tj. w chwili wydania zaskarżonej uchwały nie upłynął jeszcze okres, w którym skarżąca powinna ukończyć aplikację radcowską, a ponadto opóźnienie w ukończeniu przez nią aplikacji radcowskiej było usprawiedliwione. Naruszenie prawa materialnego, tj. § 19 ust. 2 regulaminu poprzez jego zastosowanie, mimo że odnosi się on do sytuacji skreślenia aplikanta z listy aplikantów radcowskich na podstawie art. 37 ust. 2 u.r.p., podczas gdy podstawą wydania zaskarżonej uchwały był art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 lit. b) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 75 k.p.a. i zw. z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. poprzez brak uchylenia zaskarżonej uchwały mimo braku przeprowadzenia przez Prezydium postępowania dowodowego w przedmiocie tego, czy skarżąca w istocie nie ukończyła bez usprawiedliwionej przyczyny aplikacji radcowskiej w ustalonym terminie i bezpodstawne uznanie przez Prezydium, że jest związane uchwałą komisji przeprowadzającej kolokwium, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bo skutkowało utrzymaniem w mocy uchwały, która winna zostać uchylona. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak uchylenia zaskarżonej uchwały mimo błędnego ustalenia przez organ, że w chwili jej wydania upłynął już termin, w jakim skarżąca winna skończyć aplikację radcowską, co miało ten wpływ na wynik sprawy, że skutkowało utrzymaniem w mocy uchwały, która winna zostać uchylona. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 75 k.p.a. i zw. z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.r. poprzez brak uchylenia zaskarżonej uchwały mimo nieprzeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w przedmiocie tego, czy skarżąca w istocie nie ukończyła bez usprawiedliwionej przyczyny aplikacji radcowskiej w ustalonym terminie i bezpodstawne uznanie przez organ, że jest związany uchwałą komisji przeprowadzającej kolokwium, co miało ten wpływ na wynik sprawy, że skutkowało utrzymaniem w mocy uchwały, która winna zostać uchylona. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 lit. b) p.p.s.a. zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały, która nie zawierała prawidłowego wskazania podstawy prawnej, co miało ten istotny wpływ na wynik sprawy, że skutkowało utrzymaniem w mocy uchwały, która powinna zostać uchylona. Naruszenie prawa procesowego, tj. art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie samodzielnego ustalenia, że przyczyna, dla której skarżąca nie ukończyła aplikacji radcowskiej w terminie była nieusprawiedliwiona, podczas gdy ustaleń takich nie dokonały organy samorządu zawodowego, zaś dokonanie takiego ustalenia jest przejawem dokonania merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, nie zaś jej kontroli z punktu widzenia zgodności z prawem, co miało ten wpływ na wynik sprawy, że doprowadziło do rozstrzygnięcia przez sąd kwestii, w których wyłącznie właściwe są organy samorządu radców prawnych, zaś sąd administracyjny władny jest tylko dokonać oceny legalności działań. Mając powyższe na uwadze, wnosząca skargę kasacyjną wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania według norm prawem przepisanych. Uzasadniając zarzuty wnosząca skargę kasacyjną przestawiła argumentację prawną przemawiającą za ich zasadnością. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania wyszczególnionymi w § 2 powołanego przepisu, granicami środka zaskarżenia. Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., jednakże treść podniesionych zarzutów wskazuje, że zamiarem skarżącej było wykazanie braku podstaw do skreślenia jej z listy aplikantów radcowskich, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. Zgodnie z tym przepisem aplikanta radcowskiego skreśla się z listy aplikantów radcowskich w wypadku niezakończenia przez niego bez usprawiedliwionej przyczyny aplikacji radcowskiej w terminie, o którym mowa w art. 32 ust. 2. W art. 32 ust. 2 u.r.p. wskazano, że aplikacja radcowska rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku i trwa trzy lata. Natomiast w myśl § 28 ust. 4 regulaminu w okresie trwania aplikacji aplikant może powtarzać tylko jeden rok szkolny. W stanie fatycznym sprawy wnosząca skargę kasacyjną została wpisana na listę aplikantów na rok aplikacji radcowskiej zaczynający się od [...]r., co oznacza, że trzyletni okres aplikacji upływał z dniem [...]r. W tym czasie aplikantka ukończyła tylko I rok aplikacji i nie zaliczyła II roku aplikacji. Zatem, skoro nie mogła powtarzać kolejnego roku aplikacji, obowiązkiem Rady OIRP było podjęcie uchwały o skreśleniu jej z listy aplikantów radcowskich. Z perspektywy art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p., powód dla którego nie ukończyła ona aplikacji w terminie należało ocenić jako nieusprawiedliwiony. W okolicznościach sprawy uzasadnione było więc zastosowanie art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p. Nie można bowiem podzielić poglądu wyrażonego w skardze kasacyjnej, że doszło do przedwczesnego zastosowania tego przepisu. Uzyskanie przez wnoszącą skargę kasacyjną zgody na powtórzenie I roku aplikacji radcowskiej, co niewątpliwe wydłużyło okres trwania aplikacji radcowskiej, mogłoby mieć znaczenie tylko wówczas, gdyby aplikantka zaliczyła II rok aplikacji, ale tak się nie stało. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej rozpoznanie sprawy nie wymagało również przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność wystawionych przez komisję egzaminacyjną ocen, a tym samym nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania. Postępowanie w sprawie skreślenia z listy aplikantów radcowskich nie stanowi bowiem właściwej płaszczyzny do weryfikowania wyników kolokwiów przeprowadzanych w ramach aplikacji radcowskiej. W myśl art. 38 ust. 1 u.r.p. aplikację radcowską organizują i prowadzą okręgowe izby radców prawnych. Natomiast z postanowień regulaminu, a zwłaszcza § 29 ust. 1 i 2 i § 31 ust. 9 wynika, że niemożliwa jest jakakolwiek ingerencja w ocenę dokonaną przez komisję egzaminacyjną wyznaczoną przez Prezydium OIRP. Postępowanie w sprawie skreślenia z listy aplikantów radcowskich nie stanowi też właściwej płaszczyzny do kwestionowania postanowień regulaminu odbywania aplikacji radcowskiej. Zgodnie z art. 60 pkt 8 lit. c) u.r.p. do zadań działania KRRP należy uchwalanie regulaminów odbywania aplikacji radcowskiej. Oznacza to, że ewentualne podważenie postanowień regulaminu może nastąpić w trybie przewidzianym dla tego rodzaju aktów, a nie w postępowaniu dotyczącym indywidualnej sprawy. Z dokonanych ustaleń wynika natomiast, że postanowienia regulaminu nie zostały zakwestionowane w wymaganym trybie. Odnosząc się natomiast do argumentacji opartej na art. 37 ust. 2 u.r.p. w zw. z § 19 ust. 2 regulaminu wypada zauważyć, że okoliczności sprawy nie uzasadniały zastosowania powołanego przepisu. Stosownie do art. 37 ust. 2 u.r.p. rada okręgowej izby radców prawnych może skreślić aplikanta radcowskiego z listy aplikantów radcowskich, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu radcy prawnego. W § 19 ust. 2 regulaminu wskazano, że niezaliczenie więcej niż jeden raz roku szkoleniowego lub negatywna ocena patrona stanowią podstawę do stwierdzenia przez Radę nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu i z tego względu skreślenie go z listy aplikantów. Taka sytuacja, o jakiej mowa w tym przepisie nie miała miejsca. W sprawie nie chodziło bowiem o kilkakrotne powtarzanie tego samego roku aplikacji, co by nakazywało ewentualnie zastosować art. 37 ust. 2 u.r.p. w zw. z § 19 ust. 2 regulaminu, ale o brak zaliczenia dwóch następujących po sobie lat aplikacji radcowskiej. Zatem prawidłowo organy obu instancji, jako podstawę prawną skreślenia z listy aplikantów radcowskich wskazały art. 37 ust. 1 pkt 2 u.r.p., a tym samym § 19 ust. 2 regulaminu, mimo jego powołania w treści uchwały Rady OIRP, nie mógł mieć zastosowania w sprawie. Zauważona przez wnoszącą skargę kasacyjną niekonsekwencja nie stanowi jednak dostatecznej podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego podjętych przez organy samorządu radcowskiego uchwał. Podsumowując, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej uchwały Prezydium KRRP, a tym samym nie doszło do wskazanych w skardze kasacyjnej naruszeń. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.