II GZ 1342/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Po 337/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 listopada 2016 r. o sygn. akt III SA/Po 337/15, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odmówił R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] stycznia 2015 r., w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej. Sąd I instancji stwierdził, że postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. odmówił R.P. przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. oddalił zażalenie R.P. na to postanowienie. Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w dalszym ciągu nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji majątkowej i osobistej. Wskazane okoliczności nie dają podstaw do przeprowadzenia oceny zdolności skarżącego do poniesienia kosztów sądowych i pozostałych ciężarów związanych z udziałem w postępowaniu, to jest oceny wystąpienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Wnioskodawca do tej pory nie przedstawił jakichkolwiek miarodajnych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, rodzinnej oraz jego możliwości płatniczych. Wskazanie w tym względzie na zadłużenie wynikające z zaciągniętych przez skarżącego kredytów, które jako jedyne istotne dla sprawy zostało poparte jakąkolwiek dokumentacją, jest wysoce niewystarczające dla dokonania powyższej oceny. Poza tym skarżący ogranicza się bowiem do ogólnikowych i nie popartych żadnymi dowodami czy dokumentami źródłowymi twierdzeń o swojej niekorzystnej sytuacji majątkowej i osobistej. Powyższe braki były już skarżącemu jednoznacznie wskazywane w toku postępowania, jednakże do tej pory nie zostały one przez skarżącego uzupełnione. Sąd I instancji stwierdził, że oświadczenie majątkowe skarżącego nie pozwala na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych. Twierdzenia o trudnej sytuacji majątkowej budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy z uwagi na ich nieudokumentowanie, pomimo braku jakichkolwiek obiektywnych przeciwwskazań. Ponadto niewyjaśniona została kwestia sprawowania przez skarżącego funkcji prezesa zarządu spółki i wynikających z tego konsekwencji finansowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.P., wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243–263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że WSA w Poznaniu zasadnie ocenił, że R.P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla oceny wniosku. Skarżący nie wykazał, że nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. R.P. nie przedstawił swojej sytuacji także w zażaleniu wniesionym do NSA. Oznacza to, że skarżący nie podważył oceny Sądu I instancji wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Wskazania ponadto wymaga, że w niniejszej sprawie R.P. występował już z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawo pomocy nie zostało mu przyznane (postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 669/15). Rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien – co do zasady – ocenić na podstawie art. 165 p.p.s.a. czy zmieniły się okoliczności sprawy w stosunku do pierwotnego wniosku, załatwionego prawomocnym postanowieniem. Zdaniem NSA rozpoznanie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy z pominięciem art. 165 p.p.s.a., stanowi błąd w stosowaniu procedury sądowej, jednak – niezależnie od podstawy prawnej przyjętej za podstawę rozstrzygnięcia – Sąd w żadnym razie nie mógłby uwzględnić wniosku, bo z urzędu wiadomo, że wnioskodawca w licznych sprawach sądowych konsekwentnie uchyla się od określenia własnej sytuacji majątkowej i nie inaczej jest w rozpoznawanej sprawie. Dlatego NSA przyjął, że kontrolowane postanowienie odpowiada prawu. R.P. nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy tak na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jak i na podstawie art. 165 p.p.s.a. Wobec tego uchylenie kontrolowanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania tylko po to, aby Sąd formalnie odniósł się do wniosku przez pryzmat art. 165 p.p.s.a. prowadziłoby do nadmiernego, a zarazem nieuzasadnionego przedłużenia postępowania. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.