I GZ 876/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 29 września 2015 r.; sygn. akt III SA/Łd 247/15 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] grudnia 2014 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 29 września 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 247/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 2 000 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Za podstawę rozstrzygnięcie Sąd przyjął następujące ustalenia: W dniu 12 maja 2015 r. A. S. wystąpił do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy pranego. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach wskazał, że w dniu 5 września 2014 r. uległ wypadkowi samochodowemu, doznając poważnych i nieodwracalnych uszkodzeń ciała. Skarżący oświadczył, że od 1 grudnia 2014 r. zawiesił działalność gospodarczą, gdyż nie jest w stanie się nią zajmować. Podał, że znajduje się na utrzymaniu żony, mieszka z teściami. Wszystkie posiadane dotychczas oszczędności zostały przeznaczone na pokrycie kosztów leczenia, w tym leczenia psychiatrycznego, gdyż na skutek wypadku cierpi na depresję. Wskazał na zobowiązania do zapłaty alimentów na rzecz dwojga dzieci w łącznej kwocie 700 zł. Wyjaśnił, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym ustanowiona została rozdzielność majątkowa. Żona skarżącego osiąga miesięczne dochody w wysokości ok. 3 000 zł, co przeznaczane jest na pokrycie kosztów leczenia skarżącego i utrzymanie rodziny. W piśmie z 17 czerwca 2015 r. skarżący wyjaśnił, że zasiłek rehabilitacyjny podlega częściowemu zajęciu przez komornika, pozostała część przeznaczana jest na zapłatę alimentów, koszty dojazdu do lekarzy i leczenia. Z zasiłku częściowo spłaca raty leasingowe na samochód (miesięcznie ok. 6000 zł). Żona skarżącego spłaca jego zobowiązania, mimo istniejącej rozdzielności majątkowej. Małżonka skarżącego w piśmie z 17 czerwca 2015 r. wyjaśniła, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa. Wskazała, że utrzymuje siebie i dziecko z dochodów własnej firmy, obciążona jest wieloma zobowiązaniami (czynsze, kredyty, leasingi). Wyjaśniła, że pomaga skarżącemu utrzymując go i pomagając w kosztach leczenia oraz w regulowaniu zobowiązań. Oświadczyła, że nie wyraża zgody na przedstawienie Sądowi dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, ponieważ pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. uwzględniając żądanie skarżącego w części, tj. zwalniając go z ponoszenia kosztów sadowych ponad kwotę 2 000 zł i oddalając wniosek w pozostałym zakresie stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić części kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Podkreślił, że A. S., co prawda pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją żoną, nie wpływa to jednak na obowiązek złożenia wszystkich oświadczeń i dokumentów źródłowych, które obrazują sytuację majątkową także małżonki skarżącego na potrzeby oceny złożonego wniosku o prawo pomocy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych jest w tej materii jednolite, a mianowicie utrwalony jest pogląd, że odmowa złożenia stosownych dokumentów dla zobrazowania sytuacji finansowej małżonka należy ocenić, jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co z kolei stanowi podstawę jego oddalenia. Sąd zważył, że sytuacja skarżącego w związku z wypadkiem samochodowym i związaną z tym rehabilitacją wprawdzie jest ciężka, niemniej jednak skarżący pozostaje na utrzymaniu żony oraz regularnie spłaca zobowiązania kredytowe. Podobnie Sąd ocenił sytuację skarżącego w kontekście zasadności przyznania pełnomocnika z urzędu. Wskazał, że same oświadczenia wnioskodawcy, oparte na jego subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa), a niepoparte stosownymi dokumentami źródłowymi, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem, zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie (błędnie zatytułowane sprzeciwem), złożył Adam Szpikowski, żądając ponownego rozpoznania sprawy i wydania nowego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie zarządzeniem z 21 maja 2015 r. referendarz sądowy wezwał A. S. do złożenia dokumentów mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych, w tym wyciągów z rachunków bankowych, których skarżący i jego żona są posiadaczami lub współposiadaczami. Wezwania tego skarżący jednak nie wykonał w całości, bowiem przedstawił oświadczenie swojej żony, w którym odmawia ona przedstawienia dokumentów bankowych i zeznań podatkowych z uwagi na zawartą z mężem umowę rozdzielności majątkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak powyższych danych uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy w pełni odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 ppsa. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy. Wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Zauważyć należy, iż stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Wynika z tego, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej. Podkreślić należy, iż udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 ppsa, zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W tym stanie rzeczy należało uznać, że WSA w Ł. zaskarżonym postanowieniem zasadnie przyznał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 2 000 zł i odmówił przyznania prawa pomocy pozostałym zakresie, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ppsa. Powyższego nie mogła zmienić lakoniczna argumentacja zażalenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.