II FZ 916/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 557/15 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 19 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 18 sierpnia 2015 r., I SA/Bd 557/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi P. [...] S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 19 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wyjaśnił, że reprezentujący skarżącą pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Wykluczyło to możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") poprzez jego błędną wykładnie polegającą na uznaniu, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Konieczną i zarazem podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określoną czynność sądową. Przepisy art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a., stanowiąc o tej przesłance nie określają, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony ubiegającej się o przywrócenie terminu. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 października 2010 r. (II FZ 534/10) ocena ta została pozostawiona uznaniu sądu, który brak winy w uchybieniu terminu powinien oceniać z wykorzystaniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Wspomniane okoliczności faktyczne powinny być oceniane z punktu widzenia zachowania prawa do sądu, także w zakresie rzetelności proceduralnej (art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską). Skarżącej Spółce ograniczono prawo do sądu nie na podstawie bezpośredniego brzmienia przepisów P.p.s.a., a na podstawie poglądu doktryny powstałego w drodze wykładni tych przepisów. W tym kontekście zgodzić się należy z poglądem prezentowanym w postanowieniu NSA z 17 marca 2008 r., II FZ 99/08, że "poza art. 45 ust. 1 Konstytucji, powszechnie uważanym za normę statuującą prawo do sądu, wśród przepisów decydujących o kształcie tego prawa w polskim systemie prawnym wskazuje się także na art. 77 ust. 2 Konstytucji, który ujmuje prawo do sądu niejako w formule negatywnej; jest to adresowany do ustawodawcy zakaz stanowienia przepisów, które zamykałyby komukolwiek drogę dochodzenia naruszonych wolności i praw. Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne tylko na podstawie wyraźnego postanowienia konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 7 marca 2006 r., SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27 i powołane tam orzeczenia). Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do sądu świadczy ustanowienie we wszystkich procedurach sądowych instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, jak też kosztów postępowania, nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowo-administracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne (...)". W niniejszej sprawie jednak, jako że prawo do sądu, niemające przecież charakteru absolutnego, zostało ograniczone obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi i ustawowo określonym terminem do dokonania tej czynności, a o warunkach skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) została pouczona w wezwaniu do uiszczenia wpisu, to należy stwierdzić, że to strona z własnej winy pozbawiła się możliwości skorzystania z prawa do sądu. W odniesieniu do zasadności odmowy przywrócenia terminu nie można powiedzieć, że strona działała z należytą starannością. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż okoliczność choroby pracownika skarżącej Spółki, odpowiedzialnego za sporządzenie dyspozycji przelewu nie może stanowić samodzielnej przesłanki do przywrócenia terminu spółce. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na fakt, iż strona jest spółką prawa handlowego – jednostką posiadającą osobowość prawną, a także określoną strukturę organizacyjną. W sytuacji zdarzenia losowego jakim jest choroba jednego pracownika właściwa organizacja wewnętrzna Spółki powinna zapobiegać takim przypadkom. W konsekwencji nie można przyjąć, iż strona dokonała należytej staranności. Nie uprawdopodobniła także, że nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku nie mogła usunąć przeszkody dla terminowego dokonania czynności. Z uwagi na powyższe należy uznać, że sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że pełnomocnik Spółki nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.