II GSK 1385/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2534/13 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz K. P. kwotę 780 (siedemset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2534/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę K. P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE". Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Urząd Patentowy RP udzielił P. w K. prawa ochronnego na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" przeznaczony do oznaczania towarów lub usług z klas 9, 16, 35 i 42. Wobec powyższej decyzji spółka O. z siedzibą w B., [...] złożyła sprzeciw, na podstawie art. 246 w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz. 1117 ze zm. – powoływanej dalej jako p.w.p.). Wnosząca sprzeciw stwierdziła, że jest uprawniona do znaku towarowego słowno-graficznego "ΩOMEGA" o nr [...] z pierwszeństwem od dnia [...] stycznia 1994 r., który jest przeznaczony do oznaczania szerokiego spektrum towarów i usług, w tym identycznych lub podobnych do towarów i usług objętych spornym prawem ochronnym w kl. 9, 16, 35 oraz 42, które są kierowane do podobnego grona odbiorców za pomocą podobnych kanałów dystrybucji. Również same oznaczenia są do siebie podobne. Znak wcześniejszy składa się z napisu "OMEGA" oraz umieszczonej nad nim greckiej litery "Ω" i przez polskich konsumentów będzie odbierany jako fantazyjne słowo "OMEGA". Natomiast dominującym elementem spornego znaku towarowego jest element "ΩMEGA" fonetycznie odczytywany, podobnie jak w przypadku znaku przeciwstawionego, jako "OMEGA". Wnoszący sprzeciw podkreślił, że dominujący człon znaku spornego zawiera się w całości w znaku przeciwstawionym. Jego zdaniem forma graficzna znaku spornego ma znaczenie drugorzędne. Ponadto zarówno w znaku spornym, jak i przeciwstawionym została użyta litera grecka "Ω", co dodatkowo zaciera różnice w odbiorze tych znaków i w związku z tym klienci mogą uznać, iż porównywane znaki towarowe są elementami serii. W tej sytuacji podobieństwo dominujących elementów porównywanych znaków towarowych, jak i towarów i usług nimi oznaczanych może powodować wprowadzenie odbiorców w błąd co do źródła pochodzenia tych towarów i usług. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., działając na podstawie art. 132 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 246 i art. 247 ust. 2 p.w.p., Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" w części dotyczącej: wszystkich towarów z klas 9 i 16 oraz części usług z klasy 35 i 42. W uzasadnieniu organ stwierdził, że art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ma zastosowanie, gdy spełnione zostaną łącznie trzy przesłanki: po pierwsze podobieństwa lub identyczności towarów lub usług, do oznaczania których przeznaczone są dane znaki towarowe, po drugie - podobieństwa lub identyczności oznaczeń, oraz po trzecie - istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do źródła pochodzenia oznaczanych towarów lub usług. Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów lub usług oznaczanych tymi znakami jest konsekwencją zaistniałego podobieństwa znaków i towarów. A zatem nie każde podobieństwo znaków powoduje niedopuszczalność rejestracji, lecz tylko takie które mogłoby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów lub usług. Zdaniem organu, zakres ochrony spornego znaku i znaku przeciwstawionego pokrywają się w zakresie towarów z kl. 9 i 16 oraz części usług z klasy 35 i 42. Wobec stwierdzenia identyczności i podobieństwa części towarów i usług Urząd Patentowy RP dokonał analizy porównawczej samych znaków towarowych, wyjaśniając, że w zakresie płaszczyzny znaczeniowej słowo "OMEGA", jak i symbol "Ω" oznaczają ostatnią literę greckiego alfabetu, co będzie zrozumiałe dla większości przeciętnych polskich odbiorców, dla pozostałej części porównywane znaki towarowe będą postrzegane jako fantazyjne. Zdaniem organu, słowo "FREESTYLE", nawet jeżeli zostanie odczytane przez część polskich odbiorców zgodnie z jego angielskim znaczeniem jako "styl dowolny", "w wolnym stylu", to będzie ono postrzegane jako opisowe względem słowa "OMEGA" i postrzegane w całości jako zwrot fantazyjny, gdyż określenie "ΩMEGA FREESTYLE" jako takie nie posiada konkretnego znaczenia. Urząd Patentowy RP stwierdził, że dodanie do słowa odczytywanego jako "OMEGA" wyrazu "FREESTYLE", nie zmienia znaczenia wyrazu "OMEGA", ani nie tworzy z nim nowej, koncepcyjnie odmiennej całości, a tym samym uznał, że porównywane znaki towarowe są podobne na badanej płaszczyźnie. Odnośnie podobieństwa wizualnego oznaczeń organ stwierdził, że zarówno znak sporny, jak i znak przeciwstawiony składają się z dwóch elementów - odpowiednio: dwóch słów "ΩMEGA" i "FREESTYLE" oraz symbolu "Ω" i słowa "OMEGA", a także dzielą się jako całość na 6 sylab, jednakże zbudowane są z odmiennej liczby liter. Zdaniem organu dominującym elementem znaku spornego - wbrew twierdzeniu uprawnionego, jest człon "ΩMEGA", odczytywany jako słowo "OMEGA", który został zapisany przy użyciu dużej czcionki i umieszczony w górnej części znaku, nie zaś znajdujące się pod ww. elementem słowo "FREESTYLE", zapisane znacznie mniejszymi literami. Stwierdzono więc, że użycie w znaku spornym, jako pierwszej greckiej litery "Ω", która krojem przypomina literę "O", nie ma wpływu na postrzeganie tego znaku przez odbiorców i odczytywanie go jako "OMEGA". Urząd Patentowy RP uznał, że znak przeciwstawiony znakowi spornemu będzie także postrzegany przez odbiorców jako "OMEGA", gdyż umieszczona w nim grecka litera "Ω" jest znakiem, który jednocześnie znaczeniowo odpowiada użytemu w nim słowu. Zarówno w znaku spornym, jak i przeciwstawionym została użyta litera grecka "Ω", o charakterystycznym kształcie, co dodatkowo zaciera różnice w odbiorze porównywanych znaków przez klientów. Organ stwierdził, że człon "ΩMEGA" w warstwie fonetycznej pokrywa się z głównym elementem znaku towarowego przeciwstawionego, który stanowi także słowo "OMEGA". Urząd Patentowy RP uznał następnie, że ze względu na identyczność i podobieństwo części towarów/usług oznaczanych porównywanymi znakami towarowymi grono ich odbiorców jest takie samo, co zdaniem organu rodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd. Organ przyjął, że odbiorcy wprawdzie dostrzegą różnice pomiędzy porównywanymi znakami towarowymi, lecz mogą błędnie zakładać, iż identyczne lub podobne towary/usługi nimi oznaczane, pochodzą z przedsiębiorstwa wnoszącego sprzeciw lub od podmiotu z nim powiązanego. K. P. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której stwierdził, że organ niewłaściwie zbadał sporny znak, gdyż nie wziął pod uwagę faktu, że przeciętny odbiorca postrzegać będzie znak jako: literę "Ω", słowo "MEGA" oraz słowo "FREESTYLE". Zdaniem skarżącego dzięki połączeniu słów "MEGA" i "FREESTYLE" znak jego zyskał nowe znaczenie i dlatego wspólnemu elementowi "Ω" nie można w takiej sytuacji przypisywać większej wagi, jako że nie może on skompensować niskiego waloru odróżniającego wcześniejszego przeciwstawionego znaku. Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w jego ocenie Urząd Patentowy RP dokonał trafnej analizy stopnia podobieństwa porównywanych znaków towarowych. W ocenie Sądu I instancji, nawet jeśli przez dodanie słowa "FREESTYLE" sporny znak uzyskałby charakterystyczne znaczenie, to i tak różnica ta nie eliminuje podobieństwa znaków w innych płaszczyznach analizowanych szczegółowo przez organ. Sąd I instancji zgodził się ponadto z organem, że litera "Ω" krojem przypomina literę "O" i w rezultacie zwrot "ΩMEGA" będzie odczytywany przez odbiorców jako "OMEGA", nie zaś tylko "MEGA" jak twierdzi skarżący. Dlatego też nie są zasadne zarzuty skargi, że przy czytaniu jego znaku nie uwzględnia greckiej litery "Ω". W konsekwencji oba znaki, pomimo innej pisowni, będą odczytywane jako słowo "omega". Oceniając ustalenia Urzędu Patentowego RP dokonane w płaszczyźnie graficznej, Sąd I instancji zauważył, że grafika spornego znaku nie jest na tyle charakterystyczna, aby móc wysuwać się na pierwszy plan, eliminując podobieństwo warstwy fonetycznej i znaczeniowej. Użyte kolory: pomarańczowy, czarny i biały oraz krój czcionki są ubogie, a co za tym idzie mają znaczenie drugorzędne w odbiorze tego znaku. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił również stanowisko Urzędu Patentowego RP dotyczące oceny ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów. K. P. zaskarżył wyrok WSA w W. z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2534/13 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego uchylenie w całości i uchylenie punktu 1 i 3 decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] grudnia 2012 r., a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji w części zaskarżonej przez skarżącego; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji w części zaskarżonej przez skarżącego - Sąd I instancji błędnie nie uznał, iż Urząd Patentowy RP błędnie unieważnił w części prawo ochronne na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE", mimo że znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" nie jest podobny do znaku towarowego słowno- graficznego "Ω OMEGA", gdyż błędnie przyjęto, że wystarczające do stwierdzenia występowania ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd jest analiza ogólnego wrażenia wyłącznie na podstawie dwóch współzależnych czynników: a) podobieństwa towarów lub usług oraz b) podobieństwa znaków. Skarżący postawił również zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 141 § 4 p.p.s.a., a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji w części zaskarżonej przez skarżącego - Sąd I instancji błędnie uzasadnił stan faktyczny i prawny uznając ustalenia faktyczne Urzędu Patentowego RP za prawidłowe, tzn. błędnie nie uznał, iż Urząd Patentowy RP w sposób sprzeczny z zasadami wiedzy, doświadczenia życiowego i logiki uznał, iż znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" jest podobny do znaku towarowego słowno-graficznego "Ω OMEGA", mimo iż: - dla stwierdzenia, czy istnieje ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd konieczne jest dokonanie ogólnej oceny kilku współzależnych czynników, w szczególności podobieństwa towarów i usług, podobieństwa znaków, wyróżniających się i dominujących elementów porównywanych znaków, właściwości odróżniających wcześniejszego znaku i właściwej grupy odbiorców, a której to oceny Urząd nie przeprowadził, - Urząd Patentowy RP w ogóle nie zbadał właściwości odróżniających wcześniejszego znaku pomimo, że kwestia ta podlega badaniu, - znak wnoszącego sprzeciw ma niską wartość odróżniającą i skarżący nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji obrania przez wnoszącego sprzeciw znaku o niskim walorze odróżniającym, - "ΩMEGA FREESTYLE" nie jest podobne na płaszczyźnie znaczeniowej do znaku towarowego słowno-graficznego "Ω OMEGA", gdyż dzięki połączeniu słów "MEGA" i "FREESTYLE" znak skarżącego zyskuje nowe znaczenie, - znaki "ΩMEGA FREESTYLE" i "Ω OMEGA" nie są podobne na płaszczyźnie fonetycznej, gdyż ich slawistyczny zapis jest inny, - z uwagi na wysoki poziom stylizacji czcionki w jakiej wykonano literę "Ω" oraz napis "MEGA" stanowiące elementy znaku skarżącego, a także samo rozmieszczenie komponentów znaku, brak ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.; a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi i nieuchyleniu decyzji w części zaskarżonej przez skarżącego - Sąd I instancji błędnie nie uznał, iż Urząd Patentowy RP błędnie unieważnił prawo ochronne na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE", mimo iż znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" nie jest podobny do znaku towarowego słowno-graficznego "Ω OMEGA", gdyż błędnie przyjęto, że wystarczające do stwierdzenia występowania ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd jest analiza ogólnego wrażenia wyłącznie na podstawie dwóch współzależnych czynników: a) podobieństwa towarów lub usług oraz b) podobieństwa znaków. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że samo znalezienie podobieństwa pomiędzy znakami nie może przesądzać o istnieniu ryzyka wprowadzenia w błąd. Stwierdził, że dzięki połączeniu słów "MEGA" i "FREESTYLE" znak skarżącego zyskuje nowe znaczenie, którym jest "milion razy zwiększone natężenie improwizacji", natomiast wspólnemu elementowi "Ω" nie można w takiej sytuacji przypisywać większej wagi. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – O. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Podstawą złożenia sprzeciwu przez spółkę O. z siedzibą w B., [...] wobec decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy "ΩMEGA FREESTYLE" był art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., zgodnie z którym nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. W sprawie nie było sporu między stronami, że w zakresie towarów i usług, których dotyczył kwestionowany znak towarowy tj. wszystkich towarów z klas 9 i 16 oraz części usług z klasy 35 i 42, spełniona została przesłanka podobieństwa lub identyczności towarów i usług do towarów i usług objętych znakiem przeciwstawionym. Strona skarżąca zakwestionowała natomiast w skardze kasacyjnej stanowisko Urzędu Patentowego RP, uznane następnie za prawidłowe przez Sąd I instancji, zgodnie z którym porównanie spornych znaków prowadzi do wniosku, że są one podobne w stopniu stwarzającym ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak postawiony zarzut skargi kasacyjnej zasługuje na uwzględnienie. Istnienie podobieństwa znaków i ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd podlega ocenie całościowej (syntetycznej), przy uwzględnieniu wszystkich czynników istotnych w danym przypadku. Ważne jest bowiem całościowe wrażenie, uwzględniające aspekty: wizualne, fonetyczne i znaczeniowe znaku. Powyższe założenie całościowej oceny znaków jest konsekwentnie wyrażane w orzecznictwie sądów europejskich (por. wyrok ETS z dnia 11 maja 2005 r. w sprawie T- 31/03 Grupo Sada, wyrok z dnia 23 marca 2006 r. w sprawie C-206/04 Mulchens, wyrok z dnia 10 października 2006 r. w sprawie T-172/05 Armacell, wyrok z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawieT-344/03 Saiwa). Przeciętny konsument postrzega bowiem znak towarowy jako całość i nie analizuje jego pojedynczych elementów (np. wyrok z dnia 19 września 2001 r. w sprawie T-119/00 Procter & Gamble Company). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena strony graficznej przeciwstawionych znaków towarowych budzi istotne wątpliwości. W szczególności NSA ma poważne zastrzeżenia do stanowiska Sądu I instancji, którego zdaniem grafika spornego znaku, użyta czcionka i kolorystyka jest uboga. Ocena wizualna znaku wymaga badania wyglądu oznaczenia, co ma szczególną doniosłość przy porównywaniu znaków graficznych, słownych i kombinowanych. Ma tu znaczenie liczba, kolejność liter i słów, prezentacja grafiki oraz kolorystyka i wreszcie kompozycja wszystkich tych elementów. Użyta w znaku "ΩMEGA FREESTYLE" czcionka jest fantazyjna i całkowicie niepodobna do czcionki używanej w znaku przeciwstawionym. Ponadto, wbrew stanowisku Sądu I instancji, użyte w spornym znaku kolory czarny, biały i pomarańczowy są wyraziste, znacząco indywidualizują ten znak i tym samym zdecydowanie odróżniają go pod względem graficznym od znaku przeciwstawionego. Porównując podobieństwo znaków w warstwie fonetycznej, należy mieć na względzie, że znak sporny będzie odczytywany przez przeciętnego odbiorcę jako dwa słowa: omega i freestyle, zaś znak przeciwstawiony jako jedno słowo: omega. Drugi człon spornego znaku jest wprawdzie zapisany mniejszą czcionką, jednak z uwagi na użycie wyrazistego koloru pomarańczowego, jest dobrze widoczny i należy przyjąć, że nie zostanie niezauważony przez odbiorcę. Wprawdzie Sąd I instancji zauważył prawidłowo, że grecka litera Ω zostanie odczytana przez odbiorcę jako litera "o", jednak ta okoliczność nie przesądza o znaczącym podobieństwie fonetycznym dwuczłonowego znaku, odczytywanego jako "omega freestyle" do jednoczłonowego znaku "omega". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu, że przeciętny odbiorca będzie kojarzył obydwa znaki pod względem znaczeniowym. Należałoby bowiem założyć, że przeciętny odbiorca zna alfabet grecki i wie, że Ω jest ostatnią literą tego alfabetu. Bardziej prawdopodobne jest, że zna tę literę raczej jako znak graficzny, nieraz wykorzystywany do różnych celów. Wydaje się więc, że dla większości odbiorców zarówno znak "ΩMEGA FREESTYLE", jak i znak "Ω OMEGA" będzie miał charakter fantazyjny. W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszenia art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. są uzasadnione. Sąd I instancji powinien zatem ponownie ocenić podobieństwo dwóch przeciwstawionych znaków towarowych z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozważając przy tym znaczenie poszczególnych płaszczyzn porównawczych oznaczeń (graficznej, fonetycznej i znaczeniowej) i mając na uwadze, że istotną rolę w całościowym postrzeganiu oznaczenia graficznego ma jego strona wizualna. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).