II GZ 706/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 24 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 568/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. B.-C. i M. J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu miasta postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. objętym zażaleniem postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 568/15 odmówił M. J. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. B.-C. i M. J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty dotacji przypadającej do zwrotu do budżetu miasta. I Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2015 r. (formularz PPF), dołączonym do skargi na opisaną wyżej decyzję, M. J. S. (dalej: skarżąca) zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podała, że w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, skarżąca nie posiada majątku, strona zatrudniona jest na stanowisku dyrektora do spraw administracyjno-prawnych i utrzymuje się z wynagrodzenia w kwocie 3.179,08 zł netto (4.300 zł brutto) miesięcznie. Miesięczne koszty związane z eksploatacją mieszkania oraz opłatami za media (w tym za energię elektryczną i gaz), wynoszą łącznie około 1.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia wniosku skarżąca przedłożyła m.in. odpisy zeznań podatkowych PIT-36 z załącznikiem PIT/B i PIT/O za lata 2012 -2013 r. oraz PIT-37 za 2014 r., w których za rok 2013 wykazała dochody ze stosunku pracy w wysokości 80.238 zł, stratę z działalności gospodarczej w wysokości 1.048,32 zł (deklarując przychód w kwocie 15.713,40 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 16.761,72 zł), dochód w spółce, w której posiadała 30% udziałów, w wysokości 1.060,27 zł oraz stratę w spółce jawnej, w której posiadała 35% udziałów, w wysokości 2.108,59 zł, zaś za 2014 r. zadeklarowała wyłącznie dochody ze stosunku pracy w wysokości 46.215 zł; historię rachunku bankowego w [...] za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 3.196,47 zł; odpis umowy z dnia [...] lipca 2011 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową. Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że o ile skarżąca udokumentowała wysokość osiąganych dochodów oraz środków pieniężnych posiadanych na rachunku bankowych, to na skutek nieprzedłożenia dowodów potwierdzających wysokość ponoszonych przez nią miesięcznych wydatków na swoje utrzymanie (w szczególności kosztów eksploatacji zajmowanego domu i opłat za media), nie można ustalić, jaka faktycznie kwota pozostaje do dyspozycji skarżącej. Podkreślić przy tym należy, że w wezwaniu Sądu jasno sprecyzowano, jakie okoliczności winny zostać potwierdzone dokumentami źródłowymi, a dla potwierdzenia których wystarczające są oświadczenia. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni pozostaje nadal niejasna i w konsekwencji niemożliwa jest ocena, czy skarżąca z kwoty osiąganych dochodów, po uwzględnieniu kwoty kosztów związanych z zaspokojeniem swoich potrzeb, jest w stanie zabezpieczyć środki na koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jeśli tak, to w jakiej wysokości. W tej sytuacji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i nie pozwala uznać, że wnioskodawczyni nie jest w stanie uiścić należnego wpis sądowego od skargi. II W zażaleniu na powyższe postanowienie M. J. S. wniosła o jego uchylenie w całości, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 252 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu poprzez wadliwe przyjęcie, że brak jest danych dotyczących bieżących wydatków wnioskodawczyni, co uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez nią dochodów, a tym samym możliwa jest pełna ocena jej sytuacji majątkowej, skutkiem czego Sąd uznał, że wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i nie pozwala uznać, że wnioskodawczyni nie jest w stanie uiścić należnego wpisu sądowego od skargi. Skarżąca podniosła również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niewłaściwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz braku weryfikacji innych źródeł dowodowych, o których Sąd pierwszej instancji powziął wiedzę w trakcie prowadzonego postępowania, co w rezultacie doprowadziło Sąd do mylnego przekonania, iż zachodzi podstawa do odmowy przyznania prawa pomocy. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Korzystanie z prawa pomocy, zgodnie z dyspozycją art. 246 p.p.s.a., musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. w postanowieniu z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10; niepubl.) jednolicie przyjmuje się, iż ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa i to strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe nie stoi w sprzeczności z treścią art. 252 § 1 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuciła skarżąca. Starając się o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca winna wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie – zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tymczasem, na podstawie nadesłanych przez skarżącą dokumentów możliwa była jedynie weryfikacja wydatków, jakie strona ponosi na opłaty za telefon komórkowy oraz polisy ubezpieczeniowe, a które wynoszą średnio 481,43 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że w wezwaniu do uzupełnienia wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. Sąd jasno sprecyzował, jakie okoliczności winny zostać potwierdzone dokumentami źródłowymi, a dla potwierdzenia których wystarczające są oświadczenia. W odniesieniu do wykazania, że skarżąca na własne utrzymanie przeznacza kwotę około 1 600 zł miesięcznie, została ona zobowiązana do przedstawienia dowodów potwierdzających ich wysokość. Za takie zaś należy uznać faktury VAT, przelewy z rachunku bankowego, dowody wpłat, rachunki. Wymaganych dokumentów dotyczących ponoszonych przez skarżącą wydatków nie załączono również do sprzeciwu. Skarżąca wskazała, że nie przechowuje faktur i rachunków i podniosła, że wskazana przez nią kwota 1 600 zł przeznaczanych na utrzymanie jest realna w świetle zestawienia GUS za 2014 r. o przeciętnych miesięcznych wydatkach w gospodarstwach domowych. W ocenie Sądu, nie sposób uznać przedłożonej notatki informacyjnej GUS za udowodnienie ponoszonych wydatków, pomijając już fakt, że żadnego związku z rozpatrywanym wnioskiem nie mają dane w nim zawarte dotyczące np. dochodów i wydatków emerytów i rolników, udziału wydatków w dochodach i ich struktury, miesięcznego spożycia produktów żywnościowych według województw czy wyposażenia gospodarstw domowych w zmywarkę do naczyń, telewizor, centralne ogrzewanie itp. Jako niewiarygodne należy ocenić wyjaśnienia skarżącej co do dokonywanych przez nią operacji na rachunku bankowym, gdyż stwierdzenie, że nie posługiwała się kartą kredytową w sytuacji, gdy z przedłożonego rachunku bankowego wynika, że został on obciążony kwotą 150,15 zł z tytułu autospłaty karty kredytowej potwierdza ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że skarżąca taką kartą może się posługiwać, a zatem może mieć dostęp do środków nieujętych w dokumentach źródłowych. Podobnie wątpliwości budzą wyjaśnienia strony w związku z udzieleniem jej przez męża pożyczki w wysokości 3 200 zł, którą spłaciła w dwóch ratach. Pozycje te w wyciągu z rachunku bankowego mają tytuł "zasilenie konta", a nie "spłata zaciągniętej pożyczki". Rację ma skarżąca, iż dowodem na udzielenie takiej pożyczki mógłby być wydruk komputerowy przelewu dokonanego na jej konto przez męża, takiego jedna dowodu skarżąca nie przedstawiła, przedkładając jedynie wyciąg ze swojego konta, z którego wynika wyłącznie, że przelała kwoty2 500 zł i 700 zł na konto męża. Starając się o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca winna wykazać, że poczyniła wszelkie możliwe oszczędności w swoich wydatkach, ograniczając je tylko do tych, które są niezbędne dla zapewniania egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1220/13, publ. CBOSA). Tymczasem skarżąca, co wynika z wyciągu z rachunku bankowego, przeznacza systematycznie kwoty kilkuset złotych miesięcznie na ubezpieczenie na życie, na dwie różne polisy na swoje nazwisko. Skarżąca w zażaleniu podniosła również błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niewłaściwej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz braku weryfikacji innych źródeł dowodowych, o których Sąd pierwszej instancji powziął wiedzę w trakcie prowadzonego postępowania, co w rezultacie doprowadziło Sąd do mylnego przekonania, iż zachodzi podstawa do odmowy przyznania prawa pomocy. Z treści uzasadnienia zażalenia nie wynika, jakich to faktów Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, nie dostrzegł bądź błędnie ocenił – mimo, iż – jak uważa skarżąca – "powziął o nich wiedzę w trakcie prowadzonego postępowania". Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Tym samym, ocena zawarta w zaskarżonym postanowieniu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może budzić wątpliwości. Zażalenie należało zatem oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.