I OZ 1431/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SO/Wa 23/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosków postanawia: oddalić zażalenie. Skarżąca wniosła, na urzędowym formularz PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w związku ze skargą na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi złożonej przez skarżącą, a więc prawo pomocy nie może zostać przyznane. Od tego postanowienia skarżąca złożyła zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, choć zaskarżone postanowienie, a zwłaszcza jego uzasadnienie, nie jest wolne od wad. Rozpatrując niniejszą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2008r., I OZ 273/08 oraz z 14 lutego 2012r., II GZ 41/12; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572, Jagielska M. Jagielski J., Gołaszewski P., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. Hauser R., Wierzbowski M., Warszawa 2011, s. 803, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, str. 1034 i nast.). Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005r., II OZ 140/05). W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o odwołanie (a nawet zwolnienie z pracy) zastępcy prezydenta m.st. Warszawy w związku z – jej zdaniem – nieprawidłowym funkcjonowaniem domu pomocy społecznej. Wniosek te nie został ostatecznie rozpoznany. W związku z czym skarżąca złożyła skargę do sądu. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skarga w przedmiocie wykonywania obowiązków przez zastępcę prezydenta miasta leży poza kognicją sądów administracyjnych, a zatem jest ona bezzasadna i podlegałaby odrzuceniu, w związku z czym przyznanie prawa pomocy w sprawie również nie jest celowe. NSA podziela to stanowisko sądu pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.), pracownicy ci zatrudniani są na swoich stanowiskach na podstawie stosunku pracy. Stosunek pracy regulowany jest prawem pracy. Sprawy z zakresu prawa pracy pozostają poza kognicją sądów administracyjnych, stosownie do art. 3 p.p.s.a. i art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 133). Rozpoznawane są bowiem przez sądy powszechne, nie zaś przez sądy administracyjne. W związku z tym przyznanie prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, również byłoby w tej sprawie bezzasadne. Zauważyć ponadto należy, że działania skarżącej zmierzają do złożenia skargi na nieprawidłowe sprawowanie swojej funkcji przez zastępcę prezydenta miasta, która nie jest skargą w rozumieniu przepisów p.p.s.a. Wskazać jednak należy sądowi pierwszej instancji, że sporządzone przez sąd uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wadliwe. Przede wszystkim nie zawiera odpowiednio skonstruowanej części historycznej, z kompleksowo odtworzonym stanem faktycznym w zakresie niezbędnym do podjęcia decyzji procesowej w sprawie. W uzasadnieniu tym nie ma bowiem mowy o tym, czego skarga skarżącej dotyczy, a w konsekwencji na czym owa bezzasadność skargi miałaby polegać, nie wspominając już o argumentacji na rzecz stanowiska zajętego przez sąd. Wskutek tego, w uzasadnieniu brak jest odzwierciedlenia dokonanej przez sąd subsumpcji, stanowiącej wszakże kwintesencję procesu stosowania prawa. W tym kontekście stwierdzenie sądu, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka oczywistej bezzasadności skargi nie znalazło właściwego odzwierciedlenia w uzasadnieniu. NSA nie uchylił jednak tego orzeczenia z powodu tych braków tylko dlatego, że pomimo istotnych wad uzasadnienia orzeczenie odpowiada prawu. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.