I OSK 1390/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Marcin Kamiński Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 859/15 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. odrzuca skargę kasacyjną co do punktu 2 zaskarżonego wyroku; 2. w pozostałym zakresie oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15 oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowaniem i oszacowaniem pojazdu. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: Pojazd marki [...], nr rej. [...] został usunięty z drogi na terenie powiatu l. oraz skierowany na parking strzeżony na podstawie dyspozycji usunięcia pojazdu wydanej przez Komendę Miejską Policji w L. w dniu [...] listopada 2010 r., zgodnie z art. 130a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.; dalej: "ustawa"). W dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu jego właścicielem był J. G. Ponieważ pojazd nie został odebrany przez właściciela z parkingu w oznaczonym terminie, na wniosek Starosty L., Sąd Rejonowy [...] w L. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu L. Na podstawie opinii biegłego skarbowego, w której wskazano, że pojazd stanowi jedynie wartość złomu, pojazd przekazano w dniu [...] września 2014 r. do recyklingu, nie uzyskując z tego tytułu żadnych pieniędzy. W następstwie powyższych okoliczności, Starosta L. decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] obciążył J. G. kosztami związanymi z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem ww. pojazdu w wysokości [...] zł brutto. Na całkowity koszt złożyły się: opłata za usunięcie pojazdu w kwocie [...] zł (zgodnie z uchwałą Nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia [...] lipca 2007 r.); koszty przechowywania pojazdu na parkingu strzeżonym w okresie od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] września 2014 r., tj. 1403 dni, w łącznej kwocie [...] zł (całość tego okresu rozbito na części, za które ustalono stawki dzienne w oparciu o cztery kolejne uchwały Rady Powiatu w L.) oraz koszty oszacowania pojazdu przez biegłego sądowego w kwocie [...] zł. J. G. wniósł od powyższej decyzji odwołanie, zarzucając brak poinformowania go o procedurach i konsekwencjach finansowych wynikających z nieodebrania pojazdu. Podniósł, że organ wprowadził go w błąd, odmawiając oddania mu pojazdu kilka dni po odholowaniu oraz że nie wziął pod uwagę złego stanu zdrowia skarżącego, faktu przebywania na rencie z tytułu niezdolności do pracy i nieznajomości skomplikowanych przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na art. 130a ust. 10h ustawy, z którego wynika, że starosta wydaje decyzję o zapłacie kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, a powstałych od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, które to koszty ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia. Początkową datą, od której należy obliczyć powyższe koszty jest dzień wydania dyspozycji usunięcia danego pojazdu, zaś końcową dzień zakończenia postępowania. Za taki dzień przyjmuje się datę przekazania pojazdu do stacji demontażu, a nie np. datę wydania decyzji na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy, jako kończącej postępowanie administracyjne w pierwszej instancji. Przepis ten nie określa granic czasowych pomiędzy dniem wydania dyspozycji usunięcia pojazdu a dniem jego przekazania do stacji demontażu, natomiast w ust. 10 ustalono trzymiesięczny termin dla właściciela pojazdu do jego odebrania, co z pewnością w przypadku zastosowania się do dyspozycji tego przepisu znacząco obniża koszty jego przechowywania. Skoro właściciel pojazdu nie dba o swoją własność i przerzuca ową dbałość na społeczeństwo, to powinien liczyć się z obowiązkiem poniesienia wskazanych ustawowo kosztów związanych z zabezpieczeniem cudzej własności przez właściwe organy państwa i samorządu terytorialnego. J. G. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się - jak wynika z treści skargi - jej uchylenia. Podniósł, że organ nie odniósł się do faktu, iż w dniu [...] listopada 2010 r. skarżący udał się na parking celem odebrania pojazdu, do czego jednak nie doszło, bowiem pracownik parkingu odmówił wydania pojazdu "ze względów proceduralnych". Z uwagi na niską wartość pojazdu i brak dalszych informacji ze strony starostwa, skarżący pogodził się z jego przepadkiem. Podkreślił, że starostwo dopiero po upływie czterech lat wystąpiło do sądu z wnioskiem o przepadek pojazdu, co może wskazywać na zaniedbanie obowiązków lub chęć uzyskania jak najwyższej opłaty za parking. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał skargę za niezasadną i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., dalej: "ppsa") oddalił ją. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wszystkie przesłanki warunkujące wydaniem decyzji na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Pojazd został usunięty zgodnie z dyspozycją organu Policji, na podstawie art. 130a ust. 2 pkt 1 ustawy; następnie został umieszczony na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie (art. 130a ust. 5 ustawy); właściciel został prawidłowo powiadomiony pismem z dnia 26 listopada 2010 r. o holowaniu i przechowywaniu pojazdu na parkingu strzeżonym na jego koszt, jednak nie odebrał pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia, co upoważniało starostę do wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz Powiatu, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia (art. 130a ust. 10 i 10a ustawy); Sąd Rejonowy [...], po zbadaniu wszystkich przesłanek niezbędnych do orzeczenia przepadku wydał postanowienie o przepadku (art. 130a ust. 10e ustawy), które stało się prawomocne na skutek niezaskarżenia przez byłego właściciela pojazdu. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wbrew podnoszonym zarzutom, właściciel pojazdu był bardzo wyraźnie informowany o tym, iż pojazd jest odholowywany i przechowywany na jego koszt. We wspomnianym wyżej piśmie z dnia [...] stycznia 2010 r. informacja o tym, że pojazd jest holowany i przechowywany na parkingu strzeżonym na koszt właściciela oraz o tym, że należy go odebrać w ciągu 3 miesięcy od dnia usunięcia jest wyróżniona grubszą czcionką i podkreślona, a więc jest ona prosta, zwięzła i zrozumiała dla każdego. Skarżący podnosi, że podjął próbę odebrania pojazdu z parkingu, jednak nie wskazuje, czy dopełnił obowiązku uregulowania opłaty, co jest warunkiem wydania pojazdu (art. 130a ust. 7 ustawy). Odmowa wydania pojazdu wskazuje raczej na nieuregulowanie te opłaty. W dalszych wywodach skargi skarżący wyraźnie wskazuje, że w związku z powyższym pogodził się z przepadkiem pojazdu i przestał się nim interesować, co oznacza że nie wykazał on należytej staranności i zainteresowania w zakresie swoich spraw. Nie ma zatem możliwości dokonania "słusznościowej interpretacji art. 130a ust. 10h ustawy", jakiej domaga się skarżący, bo nie pozwala na to jednoznaczna treść tego przepisu. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. G. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie: 1. prawa materialnego, tj.: - art. 130a ust. "1-2" i 10h ustawy, w sytuacji nieprawidłowego ustalenia, że skarżący w chwili obciążenia go przedmiotowymi kosztami był właścicielem pojazdu; 2. przepisów postępowania, mające istoty wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 250 ppsa przez jego błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia poniżej stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie"); - art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 250 ppsa przez jego niewłaściwe niezastosowanie i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia niemającego oparcia w przepisach prawa, tj. kwoty 240 zł netto, co do której brak jest przesłanek w tym zakresie zarówno w ppsa, jak i w rozporządzeniu. Sąd pierwszej instancji nie wskazał bowiem podstawy prawnej, na jakiej zasądził stosowne wynagrodzenie, zaś domniemanie wydania orzeczenia na podstawie art. 250 § 2 ppsa nie znajduje odzwierciedlenia także w stanie faktycznym i prawnym – a jego ewentualne zastosowanie stanowi jedynie o dowolności decyzji Sądu pierwszej instancji i stoi w sprzeczności z treścią ww. aktu normatywnego; - art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 250 ppsa i § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w wysokości niższej niż stawka minimalna. W ocenie autora skargi kasacyjnej brak jest przepisów sankcjonujących nieustalenie właściciela pojazdu, jak i wskazujących zasady działania w takich przypadkach. W praktyce nieustalenie właściciela przez Policję po upływie 6 miesięcy od dnia przekazania pojazdu na parking pozwala na przyjęcie, ze pojazd został porzucony w celu wyzbycia się go i powoduje przejęcie pojazdu przez Skarb Państwa z mocy ustawy. Jednocześnie nieustalenie właściciela pojazdu uniemożliwia przedsiębiorcy dochodzenie kosztów holowania i parkowania pojazdu od dnia zdarzenia do dnia upływu sześciomiesięcznego terminu. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznanie pełnomocnikowi z urzędu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15 został zaskarżony przez skarżącego J. G. w całości. W pkt. I wyroku - oddalono jego skargę, a w pkt. II - przyznano adwokatowi J. P. od Skarbu Państwa wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Postanowienie zawarte w pkt. II wyroku, jeszcze przed wniesieniem skargi kasacyjnej, zostało zaskarżone przez pełnomocnika skarżącego adwokata J. P. zażaleniem wniesionym w dniu 18 kwietnia 2016 r. (k. 110). Zażalenie to zostało rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OZ 645/16, którym je oddalono. Zatem orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji zostało prawomocnie zakończone opisanym wyżej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniesienie w tych okolicznościach nowego środka zaskarżenia jest niedopuszczalne i w tym zakresie skarga kasacyjna podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 193 ppsa. Pozostaje zatem do rozpoznania skarga kasacyjna w pozostałym zakresie co do pkt. I zaskarżonego wyroku, opierająca się na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 130a ust. "1-2" i 10h ustawy. Należy więc zauważyć, że nie ma konieczności rozpoznania podstawy kasacyjnej, która była skierowana co do pkt. II zaskarżonego wyroku z uwagi na odrzucenie skargi kasacyjnej w tym zakresie z przyczyn wyżej opisanych. Podkreślić w tym miejscu należy, że nieusuwalnym wymogiem formalnym (konstrukcyjnym) skargi kasacyjnej jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 ppsa). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną uległy naruszeniu przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Właściwe sformułowanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz na czym to naruszenie polegało. Uzasadnienie natomiast podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. W ramach podstawy kasacyjnej opartej na naruszeniu prawa materialnego, prawidłowe jej uzasadnienie pozwala na wykazanie, że sąd pierwszej instancji naruszył dany przepis prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa). Skarga kasacyjna wniesiona od zaskarżonego wyroku zawartego w pkt. I w żadnym razie nie czyni zadość wskazanym wyżej wymaganiom. Po pierwsze, autor skargi kasacyjnej, zarzucając naruszenie art. 130a ust "1-2" ustawy, nie wskazał konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, który dzieli się na ustępy, punkty i litery. Ocena zatem zasadności skargi kasacyjnej w tym zakresie jest niemożliwa, bowiem przepis, który w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, został przez Sąd pierwszej instancji naruszony nie został wyraźnie wskazany. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie ma natomiast kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Z kolei podstawa kasacyjna w postaci naruszenia art. 130a ust. 10h ustawy jest nieprecyzyjna, bowiem, pomimo że wskazuje w tym przypadku na konkretny przepis prawa, który w istocie stanowił materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, to brakuje jej drugiego elementu, tj. wskazania na czym to naruszenie polega, czy stanowi błędną jego wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa). W tym zakresie zarzucono również nieprawidłowe ustalenie, że skarżący w chwili obciążenia go przedmiotowymi kosztami był właścicielem pojazdu. Aby jednak zarzut ten był skuteczny, należało zakwestionować ustalony przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny w ramach podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, czego nie uczyniono. Powołano jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej treść art. 130a ust. 10 ustawy (bez wskazania wprost jego jednostki redakcyjnej) nieobowiązującą już w tym brzmieniu w dniu wydania zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym pojazd usunięty w trybie określonym w tym przepisie i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się i pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Głębsze jednak wchodzenie w treść tego przepisu we wskazanym wyżej brzmieniu jest niecelowe, ponieważ w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, został on uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. (Dz.U z 2008 r. Nr 100, poz. 649) za niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym wyrokiem przepis ten we wskazanym zakresie utracił moc z dniem 12 czerwca 2009 r. W dniu natomiast wydania zaskarżonej decyzji przepis art. 130a ust. 10 ustawy stanowił, że starosta stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszym postępowaniu, bowiem z uwagi na fakt, że przedmiotowy pojazd nie został odebrany przez właściciela J. G. z parkingu w oznaczonym terminie, na wniosek Starosty L., Sąd Rejonowy [...] w L. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu L. Na marginesie należy tylko wskazać, że nie może również odnieść oczekiwanego rezultatu powołanie się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na § 3 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 46, poz. 237), jak również art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), bowiem przepisy te nie miały w niniejszym postępowaniu w ogóle zastosowania. W przedmiotowym postępowaniu organy wydały decyzję w oparciu art. 130a ust. 10h ustawy, której prawidłowość podzielił Sąd pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, skarga kasacyjna w pozostałym zakresie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego przed sądem drugiej instancji, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 ppsa, po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.