I OZ 645/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z usunięciem, przechowaniem i oszacowaniem pojazdu postanawia oddalić zażalenie. 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15, po rozpoznaniu skargi J. G. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, oddalił skargę i przyznał adwokatowi J. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł w tym 55,20 zł należnego podatku od towarów i usług. Pismem z dnia 16 kwietnia 2016 r. adwokat J. P. wniósł zażalenie na zawarte w punkcie II tegoż wyroku rozstrzygnięcie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podnosząc następujące zarzuty: 1) naruszenie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia poniżej stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461, ze zm.) – dalej: rozporządzenie, 2) naruszenie art. 250 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia niemającego oparcia w przepisach prawa, tj. kwoty 240 zł netto, co do której brak jest przesłanek w tym zakresie zarówno w P.p.s.a., jak i rozporządzeniu. Sąd I instancji nie wskazał bowiem podstawy prawnej, na jakiej zasądził stosowne wynagrodzenie, zaś domniemanie wydania orzeczenia na podstawie art. 250 § 2 P.p.s.a. nie znajduje odzwierciedlenia także w stanie faktycznym i prawnym – a jego ewentualne zastosowanie stanowi jedynie o dowolności decyzji Sądu I instancji i stoi w sprzeczności z treścią ww. aktu normatywnego, 3) naruszenie § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia poprzez ich błędną wykładnię i przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia w wysokości niższej niż stawka minimalna. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę o przyznanie mu wynagrodzenia w wysokości wynikającej z rozporządzenia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jego zdaniem, z uwagi na to, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 35.177 zł, wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, obliczone zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit a w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia, winno zostać zasądzone w kwocie 2.400 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z § 19 rozporządzenia, do którego odsyła art. 250 § 1 P.p.s.a., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-5 rozporządzenia oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia wysokość stawki minimalnej zależy od wartości przedmiotu sprawy lub jej rodzaju, a w postępowaniu egzekucyjnym - od wartości egzekwowanego roszczenia. Treść § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia określa szczegółowo podstawę obliczania stawek minimalnych w postępowaniu przez sądami administracyjnymi w pierwszej instancji. Stanowi mianowicie, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji - w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 6 rozporządzenia, który uzależnia wysokość stawek minimalnych od wartości przedmiotu sprawy. Przez "wartość przedmiotu sprawy", o której mowa w § 6 rozporządzenia na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego rozumieć należy wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w art. 216 P.p.s.a. Jest ona niesporna, bo zarówno żalący się, jak i Sąd meriti na jej podstawie prawidłowo obliczyli wynagrodzenie minimalne w kwocie 2400 zł. W uchwale z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt III CZP 2/12 (OSNC 2012, Nr 10, poz. 115) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przyznane adwokatowi ustanowionemu z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu obejmują opłatę nie niższą od właściwych stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości przewidzianych w rozporządzeniu z 2002 r. Stanowisko to - także wobec radców prawnych, doradców podatkowych i rzeczników patentowych - zachowuje aktualność również na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego i należy je podzielić. Z tym jednak zastrzeżeniem, iż w myśl obowiązującego we wszystkich sprawach od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 250 § 2 P.p.s.a. sąd może, w uzasadnionych przypadkach, obniżyć wynagrodzenie wynikające z przywołanych wyżej przepisów o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych, do których odsyła art. 250 § 1 P.p.s.a. Decyzje w kwestii obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika działającego w ramach prawa pomocy zostały pozostawione uznaniu sądu, co jednak nie oznacza dowolności oceny w tym zakresie, która każdorazowo musi znajdować oparcie w konkretnych okolicznościach danej sprawy, dających zakwalifikować się jako uzasadniony przypadek. Podstawowym miernikiem dokonywanej przez Sąd oceny pracy fachowego pełnomocnika będzie przede wszystkim jakość i staranność pomocy prawnej świadczonej przez niego w ramach przyznanego stronie (uczestnikowi) prawa pomocy. Stanowi o tym wyraźnie § 2 ust. 1 mającego zastosowanie w sprawie rozporządzenia, nakazując uwzględnić w tej materii niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W orzecznictwie ugruntował się trafny pogląd, iż pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną (p. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 93; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 199/04, publ. CBOSA, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07, publ. CBOSA, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 209/12, publ. CBOSA). Samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefonicznie bez podjęcia czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13, obydwa publikowane w CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, adwokat J. P. podjął minimalne czynności, które są wymagane dla prawidłowego wywiązania się z obowiązku reprezentowania strony skarżącej – zapoznał się z aktami sprawy i wykonał kserokopie dokumentów z nich, stawił się z mocodawcą na rozprawie oraz złożył pismo procesowe z dnia 29 lutego 2016 r., w którym poparł wniesioną przez skarżącego skargę. Ponadto, w ocenie Sądu meriti, argumenty podniesione w ww. piśmie nie wniosły niczego do sprawy, a w niektórych elementach były wręcz pozbawione związku ze sprawą. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a-d rozporządzenia nie przewiduje możliwości przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu tylko pisemnego popierania wniesionej skargi kasacyjnej (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 182/12 oraz z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 214/12, obydwa opublikowane w CBOSA). Powyższe stanowisko zachowuje swoją aktualność również w odniesieniu do skargi "zwykłej". Istotne jest również to, że postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona i w jakim zakresie (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, publ. CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia w wysokości wskazanej w punkcie II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15. Zakres udzielonej rzeczywiście pomocy prawnej w połączeniu z nieskomplikowanym charakterem sprawy, niezbędny nakład pracy adwokata i jego wkład w wyjaśnienie i rozstrzygnięcie sprawy, wyczerpują przesłanki "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 250 § 2 P.p.s.a. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzki przedstawił godne aprobaty argumenty, których zażalenie nie podważyło, pomijając już nawet kwestię powołania się na art. 250 P.p.s.a. bez sprecyzowania jego jednostki redakcyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia. ----------------------- 2