I SA/Wa 975/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska(spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpoznaniu odwołania I. C. od decyzji Prezydenta Miasta P. z [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależne pobranego świadczenia, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wyżej powołaną decyzją Prezydent Miasta P. uznał za nienależnie pobrane świadczenia w kwocie 2.240 zł, w wysokości otrzymanych alimentów od dłużnika w dniu 27 listopada 2014 r. tj. świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla D. C. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 10 września 2014 r. Organ wyjaśnił, że decyzją z [...] września 2013 r., nr [...] przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki D. w wysokości po 380 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2013 do 30 września 2014 r. W pouczeniu decyzji była adnotacja, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są zobowiązani do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W przypadku gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała alimenty od dłużnika, bądź organu egzekucyjnego wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi i osoba uprawniona zobowiązana jest do ich zwrotu. Organ podał, że skarżąca w dniu 5 grudnia 2014 r. sporządziła oświadczenie, pod groźbą odpowiedzialności karnej, z którego wynika, że 27 listopada 2014 r. otrzymała od dłużnika C. S. kwotę 3000 zł tytułem należności na rzecz wierzyciela. W związku z powyższym organ wystąpił do komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne o nadesłanie informacji dotyczącej powyższej kwestii. Z kolei w piśmie z 22 stycznia 2015 r. skarżąca podała, ze kwota 3000 zł była prezentem dla dziecka od jego ojca. Pismem z 27 stycznia 2015 r. komornik poinformował organ, że I. C. najpierw wskazała, że kwotę 3000 zł zalicza tytułem zadłużenia, a następnie sprostowała, że kwota ta jest prezentem dla córki. Po wszczęciu przez organ postępowania w niniejszej sprawie skarżąca oświadczyła, że kwotę 3000 zł nie traktuje jako alimenty lecz jako "obkupienie dziecka", a wcześniejsze oświadczenia w tej sprawie napisała wadliwie. Organ I instancji uznał, że świadczenia w wysokości 2240 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Od decyzji Prezydenta Miasta P. I. C. złożyła odwołanie, w którym wskazała, iż nie zgadza się z wydaną decyzją. Podała, iż kwota 3000 zł została przekazana przez B. S. - brata dłużnika, a nie przez dłużnika i należy tę kwotę traktować jako prezent, a nie jako świadczenie nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozpoznając sprawę nie dopatrzyło się uchybień, które skutkowałyby uchyleniem decyzji organu I instancji. Kolegium przytoczyło treść art. 2 pkt 7 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U z 2012 r. poz. 1228), z którego wynika, że nienależnie pobrane świadczenie to świadczenie: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej luz z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określona w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Organ wyjaśnił, że na podstawie decyzji z [...] września 2013 r. przyznano skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla córki D. C. w wysokości po 380 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2013 do 30 września 2014 r. W pouczeniu wskazanej decyzji była adnotacja, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie, zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała alimenty od dłużnika, bądź organu egzekucyjnego wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego są świadczenia nienależenie pobranymi i osoba uprawniona zobowiązana jest do ich zwrotu. Dodatkowo we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego zawarte było pouczenie określające co oznacza nienależnie pobrane świadczenie, pod którym widnieje podpis I. C. Zatem skarżąca o powyższych skutkach informowana była przez organ we właściwy sposób. Dlatego też za w pełni wiarygodne organ uznał oświadczenie złożone przez skarżącą w 22 stycznia 2015 r. w zakresie, w jakim podała, że kwota 3.000 zł została przekazana przez ojca dziecka. Co więcej w informacji o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z 20 stycznia 2015 r., od komornika przy Sądzie Rejonowym w P., również jest adnotacja, iż kwotę 3.000 zł od C. S. skarżąca potraktowała jako "zaliczkę tytułem zadłużenia", a następnie oświadczenie sprostowała, że jest to prezent dla D. C. Kolegium stwierdziło, że skarżąca za pierwszym razem spontanicznie podała, iż pieniądze pochodzą od ojca małoletniego dziecka. Dlatego też zmiana stanowiska zaprezentowana w odwołaniu od decyzji, iż pieniądze zostały przekazane przez B. S. - brata dłużnika, jako prezent od wujka nie mają, w ocenie organu, waloru wiarygodności. Kolegium podkreśliło, że przyznane świadczenie na mocy decyzji z [...] września 2013 r. nie ma charakteru absolutnego. Wprawdzie względem stron postępowania działa domniemanie legalności ostatecznej decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczenia oraz zasada trwałości decyzji ostatecznej, to jednak w pewnych szczególnych wypadkach skutki faktyczne decyzji ostatecznej mogą zostać odwołane, bez względu na jej legalność. Osoba która uzyskuje ostateczną decyzję o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego może być pewna, że jest uprawniona do swobodnego wydatkowania wypłaconych w wykonaniu tej decyzji kwot pieniężnych. Musi też być świadoma, że w zupełnie wyjątkowych, odosobnionych wypadkach, uregulowanych enumeratywnie w art. 2 pkt 7 ustawy będzie musiała przywrócić stan swojego posiadania do tego sprzed wykonania decyzji o przyznaniu świadczenia. Zdaniem Kolegium otrzymana przez skarżącą kwota 3000 zł była de facto alimentami. Dłużnik alimentacyjny nie posiadał wobec skarżącej żadnych innych zobowiązań. W okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skarżąca otrzymała kwotę 3000 zł, a zatem świadomie pobrała ona podwójne świadczenia, a mając na względzie uprzednio podpisane pouczenia skarżąca była zapoznana z konsekwencjami pobierania świadczenia z dwóch źródeł jako świadczenia nienależnego. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji, iż świadczenia będą dublowane. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę złożyła I. C. W uzasadnieniu skargi i piśmie uzupełniającym z 6 sierpnia 2015 r. podniosła, że wuj dziecka B. S. w dniu 27 listopada 2014 r. wręczył jej kopertę z pieniędzmi mówiąc, iż jest to prezent od ojca dziecka. Natomiast dwa dni później zatelefonował do niej skarżący prosząc "by zawiesiła alimenty", gdyż zobowiązuje się on łożyć na córkę od grudnia 2014 r. Skarżąca wskazała, iż informując komornika o otrzymanych pieniądzach działała w dobrej wierze, dając szansę dłużnikowi alimentacyjnemu na samodzielną wpłatę świadczeń alimentacyjnych. Podała, że dłużnik od 11 lat nie utrzymywał kontaktu z córką i dobrowolnie nie łożył na jej utrzymanie. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną, podnosząc, że nie jest w stanie takiej kwoty zwrócić. Podniosła, że błędne jest stanowisko organów, że nienależne świadczenia pobierała od kwietnia 2014 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w jej treści. Należy zgodzić się z organem, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, iż kwota, którą otrzymała skarżąca była darowizną a nie alimentami. Przemawiają za tym następujące okoliczności: niezwłoczne powiadomienie przez skarżącą komornika o otrzymanej kwocie i wskazanie przez nią komornikowi, że kwotę tę zalicza tytułem zadłużenia dłużnika C. S.; powiadomienie w dniu 5 grudnia 2014 r. o otrzymanej kwocie organu pomocy społecznej ze wskazaniem, że jest to należność na rzecz wierzyciela i że dług postał po urodzeniu córki. Na skutek wniosku skarżącej postanowieniem z [...] grudnia 2014 r. komornik w trybie art. 820 kpc zawiesił postępowanie egzekucyjne. Podjęte ono zostało w dniu 13 stycznia 2015 r., po oświadczeniu skarżącej, że kwota 3000 zł była prezentem od ojca dziecka. Z powyższym koresponduje także stanowisko skargi w zakresie, w jakim skarżąca podnosi że po dwóch dniach od przekazania kwoty zatelefonował do niej dłużnik z prośbą o "zawieszenie alimentów". Wobec tego późniejsza zmiana stanowiska skarżącej co do charakteru otrzymanej kwoty nie zasługuje na wiarę. Tym bardziej, że egzekucja alimentów toczyła się od wielu lat. Jak podnosi skarżąca w skardze - dłużnik przez 11- 12 lat nie utrzymywał kontaktów z nią i z dzieckiem oraz nie łożył na jego utrzymanie. Prawidłowo więc organy przyjęły, że otrzymana przez skarżącą od dłużnika alimentacyjnego kwota stanowiła alimenty. Wskazać należy, że wnioskowanie organów w powyższej kwestii jest logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Natomiast nie wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, czym kierowały się organy odnośnie przyjętego przez nie okresu nienależnie pobranego świadczenia. Definicję "nienależnie pobranego świadczenia" określa art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy, który stanowi, że jest to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowane zostało stanowisko, według którego sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. Obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. Należy podkreślić, że świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Odmienna interpretacja niweczyłaby cel ustawy, jakim było zapewnienie niezbędnych środków na bieżące utrzymanie osobom uprawnionym do alimentów, gdyż nawet jednorazowe dobrowolne wypłacenie przez dłużnika alimentacyjnego uprawnionemu niewielkiej części zaległych alimentów w trakcie pobierania świadczenia z ustawy skutkowałoby utratą tego świadczenia w okresie świadczeniowym. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 7 stycznia 2009 r., II CSK 409/08, " tym różni się świadczenie okresowe od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Mamy więc do czynienia z wieloma świadczeniami okresowymi, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu. W rezultacie, każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego rodzaju." Natomiast zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, m.in., że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu (por. wyroki: NSA z 28 lipca 2010 r., sygn. I OSK 597/10 lex 603373 oraz WSA w Łodzi z 14 maja 2010 r., sygn. II SA/Łd 325/10 lex 607204) Dlatego konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc czy też miesiące) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona. Dopiero wówczas będzie możliwa ocena czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Kwestie te nie były jednak przedmiotem ustaleń organów. Jeżeli zatem wypłacona dobrowolnie przez dłużnika do rąk przedstawicielki ustawowej wierzycielki kwota nie została zaliczona przez niego na poczet należności za wskazany w zaskarżonej decyzji okres, a oświadczenia takiego nie złożyła także skarżąca, to uznać należy, że organy dowolnie przyjęły, że nienależnie pobrane świadczenie miało miejsce w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2014 r. Wobec tego zasadne byłoby przesłuchanie w tej kwestii dłużnika C. S. Wprawdzie skarżąca wskazała w skardze, że dłużnik przebywa za granicą, jednakże w pismach nadsyłanych przez komornika adres dłużnika jest podany w Polsce. W razie niemożności uzyskania informacji od dłużnika organ zastosuje zasadę zaliczenia należności według przepisu art. 451 kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem przesłanek z art. 2 pkt 7 litera d) w zw. z art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ winien ustalić też, za jaki okres i w jakiej wysokości na dzień 27 listopada 2014 r. (data przekazania kwoty 3. 000 zł) dłużnik alimentacyjny miał zaległości. Tylko w przypadku ustalenia, że wpłacona tytułem alimentów kwota obejmowała należności alimentacyjne pokrywające się czasowo z należnościami przyznanymi z funduszu alimentacyjnego, można uznać, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego były świadczeniami nienależnie pobranymi. W niniejszej sprawie, jak wyżej podkreślono, organ kwestii tych nie wyjaśnił. Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszają powołane przepisy prawa materialnego oraz przepisy art. 7, art. 77§ 1 i art. 80 kpa, a zaskarżona decyzja także art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.